Leo Weisgerber (ur. 25 lutego 1899 w Metz (w latach 1871–1918 w granicach Niemiec, obecnie Francja), zm. 8 sierpnia 1985 w Bonn) – niemiecki filolog, językoznawca, twórca szkoły językoznawczej „Gramatyka treści” (Inhaltbezogene Sprachwissenschaft).
Życiorys Po ukończeniu gimnazjum w swojej rodzinnej miejscowości studiował na uniwersytetach w Bonn, Monachium i Lipsku. W 1925 roku habilitował się w Bonn i został nieetatowym docentem (Privatdozent) na bońskim uniwersytecie ze specjalizacją językoznawstwo ogólne i celtologia. Rok później otrzymał stanowisko docenta na Akademii Pedagogicznej w Bonn. W 1927 został profesorem nadzwyczajnym językoznawstwa porównawczego w Rostocku. W roku 1938 został profesorem zwyczajnym językoznawstwa ogólnego i indoeuropejskiego w Marburgu, a w 1942 na uniwersytecie w Bonn, gdzie pracował jako profesor językoznawstwa ogólnego oraz języka i kultury celtyckiej.
do przejścia na emeryturę w 1967 roku. W latach 1938–1942 sprawował funkcję dyrektora Katedry Językoznawstwa Ogólnego na uniwersytecie w Marburgu. Od 1932 roku wydawca czasopisma „Wörter und Sachen”, od 1936 członek korespondent Akademii Nauk w Getyndze, był też członkiem Reńsko-Westfalskiej Akademii Nauk.
Podczas II wojny światowej Weisgerber w latach 1940–1944 był zaangażowany w działalność propagandową Wehrmachtu we Francji. Jako pracownik Instytutu Celtyckiego w Bretanii zajmował się rekrutacją do formacji SS. Pod koniec wojny przystąpił do militarnej formacji VolkssturmChristopher M. Hutton: Linguistics and the Third Reich London – New York 2001, rozdz. Sonderführer Weisgerber, Nazi Germany and the Celts, s. 134–139.. Mimo to po wojnie został pozytywnie zweryfikowany i kontynuował swoje aktywności naukowe, dydaktyczne i organizacyjne. W latach 1947–1967 był dyrektorem Katedry Celtyckiej uniwersytetu w Bonn, a w latach 1960–1963 zastępcą kierownika Instytutu Fonetyki i Badań nad Komunikacją. Był założycielem i dyrektorem Instytutu Językoznawstwa Ogólnego. W roku 1950 utworzył czasopismo „Wirkendes Wort”, poświęcone językoznawstwu i literaturoznawstwu. Był inicjatorem i kierownikiem (1956-1965) zespołu Sprache und Gemeinschaft Niemieckiej Wspólnoty Badawczej (Deutsche Forschungsgemeinschaft). Od 1960 był członkiem Rady Naukowej redakcji Dudena.
Działalność naukowa W swoich badaniach i w pracy dydaktycznej zajmował się językoznawstwem ogólnym, porównawczym i indoeuropejskim, językami celtyckimi i onomastyką. W latach dwudziestych XX wieku doprowadził do utworzenia nowej szkoły językoznawczej „Gramatyka treści” (Inhaltbezogene Sprachwissenschaft), znanej też pod nazwą neoromantycy lub neohumboldtianie. Język w ujęciu tej szkoły to nie tylko środek porozumienia, ale też „działająca siła” narzucająca użytkownikom danej społeczności językowej określony obraz świata i kształtująca ich zachowanie. Aż do lat 70. była to dominująca szkoła językoznawcza w NiemczechGerhard Helbig: Dzieje językoznawstwa nowożytnego, tłum. z niem.: Czesława Schatte, Dorota Morciniec. Wrocław: Ossolineum, 1982, s. 128–160..
Publikacje (wybór) Muttersprache und Geistesbildung. 1929 (tłum. na japoński, koreański, rosyjski) Von den Kräften der deutschen Sprache. 1949-1950 Die geschichtliche Kraft der deutschen Sprache. 1950 Die Muttersprache im Aufbau unserer Kultur. 2. wyd. 1957 Grundzüge der inhaltbezogenen Grammatik. 3. wyd. 1962 Die sprachliche Gestaltung der Welt. 3. wyd. 1962 Die vier Stufen zur Erforschung der Sprache, 1963 Das Tor zur Muttersprache. 9. wyd. 1968.
Nagrody i wyróżnienia 1961 Konrad-Duden-Preis miasta Mannheim 1965 doktorat honoris causa uniwersytetu w Leuven 1975 Krzyż Zasługi Pierwszej Klasy Republiki Federalnej Niemiec Był honorowym członkiem Rady Naukowej
Przypisy
Kategoria:Niemieccy językoznawcy Kategoria:Niemieccy filolodzy Kategoria:Celtolodzy Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu w Bonn Kategoria:Urodzeni w 1899 Kategoria:Zmarli w 1985 Kategoria:Ludzie związani z Bonn