thumb 38 pułk piechoty Strzelców Lwowskich (38 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.
Utworzony spośród listopadowych obrońców Lwowa 1918 roku.
Uczestnik walk o granice 1919 roku oraz wojny polsko-bolszewickiej 1920 roku.
W okresie międzywojennym wchodził w skład 24 Dywizji Piechoty. Stacjonował w garnizonie Przemyśl, w koszarach przy obecnej ulicy 29 Listopada.
Formowanie i zmiany organizacyjne Pułk został zorganizowany w listopadzie 1918 roku z grup ochotniczych broniących Lwowa przed Ukraińcami. 25 listopada 1918 otrzymał nazwę 1 Pułk Strzelców Lwowskich. Rozkazem Ministerstwa Spraw Wojskowych z 8 kwietnia 1919 pułk otrzymał ostateczną nazwę 38 pułku piechoty Strzelców Lwowskich.
W grudniu 1919 batalion zapasowy pułku stacjonował w Przemyślu.
Obsada personalna pułku w 1920StanowiskoStopień, imię i nazwiskoDowódca pułkuppłk Stanisław Palle (do 3 V)mjr Alojzy Łukawski (od 5 V)mjr Adolf JeżI adiutant pułkuppor. Marian KobyłeckiII adiutant pułkuppor. Adam Studzienieckioficer informacyjnyoficer broniKapelanks. kpt. Józef ŚwiderskiKapelmistrzpor. Franciszek JarzębińskiOficer łącznościppor. Zbigniew SieniewiczDowódca taboru pułkuppor. Marian RozborskiDowódca kompanii dział piechotyppor. Stanisław GębarowiczLekarzpor. lek. dr Arnold KatzDowódca I batalionukpt. Franciszek Schindler (IV)kpt. Bronisław Mikulicz (V)kpt. Franciszek Schindler (VI)por. Bolesław Kłaczyński (VIII-IX)mjr Adolf Jeż (X)Adiutantppor. Andrzej SchrammLekarzppor. Alfred JanikOficer prowiantowyppor. Andrzej BundDowódca 1 kompaniipor. Bolesław DworeckiDowódca plutonuppor. Roman KwiatkowskiDowódca plutonuppor. Kazimierz SchleyenDowódca 2 kompaniippor. Mieczysław OziembłowskiDowódca 3 kompaniipor. Mikołaj Gutkowski († 27 IV)Dowódca 4 kompaniippor. Bogdan SołtysDowódca 1 kompanii kmpor. Augustyn JaeschkeOficer baonuppor. Witold PiątkiewiczDowódca II batalionukpt. Arseniusz Lalić (IV -VI)por./kpt. Władysław Wanag (VIII)mjr Szymon Chodakowski (X)Adiutantppor. Zygmunt HofbauerNast.ppor. Edward KozłowskiLekarzppor. Witold TomasikOficer kasowypchor. KalinowskiNast.ppor. Stanisław LiwaczDowódca 5 kompaniippor. Franciszek DubielDowódca 6 kompaniipor. Jarosław ZawałkiewiczDowódca plutonuppor. Karol KatzDowódca 7 kompaniipor. Edmund NiewiarowskiDowódca 8 kompaniikpt. Władysław WanagDowódca plutonuppor. Leon HaekeDowódca 2 kompanii kmppor. Edmund KolendowskiDowódca plutonuppor. Adam SochackiDowódca III batalionukpt. Franciszek Goliński (IV -VI)por. Alfred Ostroróg (VIII)kpt. Marian Kobyłecki (X)Adiutantppor. Robert ŻychowskiOficer prowiantowyppor. Jerzy MotriukDowódca 9 kompaniipor. Bolesław KłaczyńskiDowódca 10 kompaniipor. Alfred OstrorógDowódca 11 kompaniikpt. Bogumił GłowaczDowódca plutonupor. Józef CyganDowódca 12 kompaniippor. Wincenty Madej († 19 VIII)Dowódca 3 kompanii kmppor. Janusz GóreckiOficer baonuppor. Kazimierz DudzińskiOficer baonuppor. Albin KrzywickiOficer baonuppor. Józef WilczekDowódca 4 kompanii kmppor. Aleksander KnauerDowódca plutonuppor. Jerzy AntosiewiczDowódca kompanii technicznejppor. Roman SosinOficer pułkukpt. Jan WawrockiOficer pułkupor. Roman LachowiczOficer pułkuppor. Antoni DanilewiczOficer pułkuppor. GreybnerOficer pułkuppor. Mirek († 29 VIII)Oficer pułkuppor. Władysław Kazimierz PachuliczOficer pułkuchor. Franciszek MandziakOficer pułkupchor. Stanisław ChruścielOficer pułkupchor. EckhardtOficer sanitarny (przydział nieustalony)ppor. san. Władysław Sochaniewicz
Pułk w wojnie polsko-ukraińskiej
Po opanowaniu Lwowa przez władze i wojska ukraińskie w listopadzie 1918, w Szkole Sienkiewicza zebrała się grupa byłych legionistów i członków POW z mjr Tatarem Trześniewskim na czele, by podjąć walkę z okupantem. Parę godzin później powstał drugi ośrodek walki w Domu Techników na ul. Issakowicza, złożony w całości z członków POW. Te dwa punkty oporu rozszerzały swój teren działania i już 1 listopada opanowały koszary „wóleckie”, zdobywając znaczną część broni i odcinając wojskom ukraińskim dostęp do głównego dworca kolejowego. 5 listopada komendant załogi Lwowa kpt. Czesław Mączyński podzielił obronę Lwowa na 5 odcinków. Trzeci z nich, który później otrzymał nazwę „grupa rtm. Pomiana”, stał się zalążkiem pułku. 22 listopada 1918 polskie oddziały walczące we Lwowie, wraz z przybyłymi na osiecz 4. i 5. pułkami piechoty Legionów pod dowództwem płk. Tokarzewskiego uwolniły Lwów od wojsk ukraińskich.
Komendant Lwowa gen. Bolesław Roja, rozkazem dziennym nr 22 z dnia 25 listopada 1918 sformował 1 i 2 pułk Strzelców Lwowskich. Z pułków tych w pierwszych dniach grudnia utworzona została „brygada lwowska” pod dowództwem ppłk. (w międzyczasie awansował) Mączyńskiego.
Ukraińcy wyrzuceni ze Lwowa przystąpili do jego oblężenia, otaczając miasto szczelnym pierścieniem. 1 pułk strzelców zorganizował obronę w rejonie Zimnej Wody, Skniłowej, Sokolnik, Kozielnik, Pohulanki i Krzywczyc. Pamiętnym dla pułku i obrony Lwowa był bój stoczony na Persenkówce 28 grudnia przez 7 i 8 kompanię pod dowództwem rtm. dr Abrahama z wielokrotnie liczniejszym wrogiem. I choć walka została przegrana, to dała czas na ściągnięcie posiłków i uniemożliwiła wkroczenie Ukraińców do miasta. Ppłk Mączyński określił to słowami: Zginęli najdzielniejsi oficerowie i żołnierze, lecz uratowali miasto.
Ministerstwo Spraw Wojskowych, rozkazem Sztabu Generalnego nr 98 z 8 marca 1919, zmieniło numerację 1 pułku strzelców na 38 pułk piechoty, a następnie Dziennikiem Rozkazów Wojskowych nr 39 z 8 kwietnia 1919 nadało pułkowi przydomek „Strzelcy Lwowscy”.
Walki w bezpośrednich okolicach Lwowa trwały do 18 kwietnia 1919. W dniach od 28 do 30 kwietnia przeprowadzono natarcie w kierunku północno-wschodnim. Pułk wszedł w skład 5 Dywizji Piechoty gen. Władysława Jędrzejewskiego. 15 maja uderzył w kierunku na Kulików i Kościejów. W pogoni za brygadą atamana Klee (oficer niemiecki, ataman ukraiński) 27 maja zdobył Złoczów. W dalszym zwycięskim marszu 1 czerwca wkroczył do Tarnopola i zajął pozycje nad Seretem a dwa dni później obsadził dawną granicę austriacko-rosyjską. 15 czerwca wycofał się pod Olejów, gdzie stoczył jeden z najcięższych bojów. W trakcie dalszego odwrotu, pod Poczapami, udało się zatrzymać ukraińską kontrofensywę. Rankiem 28 czerwca oddziały polskie przeszły ponownie do ofensywy. Pułk atakował w kierunku na Bełżec i ponownie obsadził dawną granicę austriacko-rosyjską. Na granicy pozostał do 8 sierpnia 1919 po czym został przesunięty w okolice Tarnopola i 18 sierpnia obsadził odcinek nad Zbruczem. Na początku października przeszedł w rejon Zbaraża potem pod Tarnopol na „zimowe leże”. 6 lutego 1920, wraz z 5 DP, wyruszył w rejon Płoskirowa na front sowiecki.
Pułk w wojnie polsko-bolszewickiej Pułk do 28 lutego 1920 walczył o Dereźnię, Szarki i Kryniczną. Wraz z 19 pułkiem piechoty Odsieczy Lwowa, przy współdziałaniu dwóch pociągów pancernych i trzech baterii artylerii, w nocy z 16 na 17 marca rozbił 45 Dywizję Piechoty sowieckiej. Do połowy kwietnia prowadził akcje wypadowe i patrolował teren w rejonie Wołkowinc. Akcje wypadowe oddziałów polskich skutecznie sparaliżowały ofensywę sowiecką na Płoskirów. 28 kwietnia pułk został podporządkowany dowódcy 12 Dywizji Piechoty. Atakował w kierunku na Meżyrów, zajął Żmerynkę i ponownie wszedł w skład 5 DP. Wobec rozbicia południowego frontu sowieckiego, armia rosyjska przeszła do ofensywy na froncie północnym. W celu zatrzymania tej ofensywy została sformowania polska Armia Rezerwowa gen. Kazimierza Sosnkowskiego. Dla jej wzmocnienia została w ten rejon przerzucona IX Brygada Piechoty w składzie 38. i 39. pułki piechoty Strzelców Lwowskich oraz III bat. 40 pułku piechoty Dzieci Lwowskich. 38 pp znalazł się w odwodzie armii. Zajął odcinek nad jeziorami Dołgoje i Świada, w okolicach miejscowości Ziabki, broniąc przejście między jeziorami. 4 lipca 1920 dywizje sowieckie złamały pozycje obronne oddziałów polskich w tym rejonie. Dwa dni potem pułk stacza walkę pod Szczerbami i w marszu odwrotowym kieruje się na Głębokie a dalej na Duniłowicze, Wilejkę, Mołodeczno i Bogdanowo.
Wobec poniesionych strat w czasie odwrotu, dowódca 5 DP gen. Jędrzejewski, z pozostałych sprawnych żołnierzy utworzył „Oddział IX Brygady” pod dowództwem mjr. Alojzego Łukawskiego. Oddział ten toczył jeszcze walki nad Niemnem i zwycięski bój pod Wołpą. Po walkach pułk liczący zaledwie „60 bagnetów” został skierowany do Małkini a stamtąd koleją do Lwowa w celu reorganizacji. Został skoszarowany w Brzuchowicach pod Lwowem i w ciągu zaledwie dwóch tygodni odzyskał zdolność bojową.
6 sierpnia Naczelny Wódz Józef Piłsudski postanowił, że na froncie południowo-wschodnim siły polskie będą tylko osłaniać Lwów i zagłębie naftowe. W związku z tym, 18 sierpnia, 38 pp został przesunięty na linię Bugu, w lukę między frontami środkowym i południowym. Ponieważ wojska sowieckie, po przekroczeniu Bugu, zajęły Sokal – pułk został skierowany w rejon tego miasta. 13 sierpnia zdobył miasto i wyrzucił wojska sowieckie na wschodni brzeg Bugu. W następnych dniach walczył, osłaniając Lwów, na linii Kamionka Strumiłowa – Sokal – Hrubieszów, staczając krwawe boje pod Krystynopolem, Mostami Wielkimi i Dzibułkami. Armia Konna Budionnego, która nie była w stanie zdobyć Lwowa, przesunęła się w kierunku Zamościa. Pułk został przemieszczony pod Bełz i wypadami nękał wojska nieprzyjaciela. 10 września został przetransportowany do Kamionki Strumiłowej.
W połowie września 1920 rozpoczęła się ofensywa polska na froncie południowo-wschodnim. Rozbite wojska sowieckie wycofywały się na wschód przed frontem 6 armii. Pułk ścigał wroga na trasie: Kamionka Strumiłowa – Busk – Brody – Radziwiłłów – Krzemieniec – Łanowce do Teofipola. 17 października stoczył pod Nowokonstantynowem ostatni bój w tej wojnie.
Do 15 grudnia pozostawał na linii demarkacyjnej: Zbaraż – Wiśniowiec – Oleksiniec, po czym pomaszerował do Przemyśla i pozostał tam do września 1939.
Mapy walk pułku
Kawalerowie Virtuti Militari lewo|66x66px|Order Virtuti Militari
Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militariś.p. por. Kazimierz Boguckist. sierż. Franciszek Carukppłk Michał Cieńskippor. Antoni Cichy-Cichockikpt. Józef Cyganst. sierż. Teofil Dołhanppor. Tadeusz Feldszteinppor. Janusz Góreckiszer. Stanisław Grabskikpt. Jerzy Grodyńskiszer. Roman Hejderszer. Antoni Jakimowiczpor. Marian Kedrzyńskipor. Bolesław Kłaczyńskist. sierż. Franciszek Kotlarczykppor. Wojciech Kułakowskimjr Ludwik de Laveauxppłk Alojzy Łukawskikpt. Józef Marian Mazanowskippor. Aleksander Mireckist. sierż. Marian Moszumańskippor. Marian Olechowskipchor. Edward Marzys-Olszynapor. Alfred Ostrorógszer. Antoni Petrykiewiczkpt. Wilhelm Todtmjr Zdzisław Trześniowskipor. Bogdan Sołtyskpr. Józef Wojnarst. sierż. Teofil Wiszniewski
Pułk w okresie pokoju thumb|left|24 DP w 1938 thumb|Wejście do koszar 38 pp thumb|Widok koszar 38 pp; 1930 r. thumb|Uroczystość odsłonięcia pomnika Leopolda Lisa-Kuli w Rzeszowie 19 września 1932. Poczty sztandarowe podczas mszy polowej; na pierwszym planie sztandar 38 pp W okresie międzywojennym 38 pułk piechoty stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr X w garnizonie Przemyśl, w koszarach przy obecnej ulicy 29 Listopada. Wchodził w skład 24 Dywizji Piechoty.
26 lipca 1922 wystrzałem z rewolweru odebrał sobie życie por. rez. Marian Łoś, student prawa, obrońca Lwowa, pośmiertnie odznaczony Krzyżem Niepodległości.