Douglas Keith Scott (ur. 29 maja 1941, zm. 7 grudnia 2020) – brytyjski wspinacz, alpinista i himalaista odznaczony licznymi tytułami i nagrodami, działacz na rzecz społecznie i ekologicznie odpowiedzialnej himalaistyki i turystyki wysokogórskiej, także autor i fotograf. Uważany jest za jednego z najwybitniejszych wspinaczy w historii światowego alpinizmu.
Wspinanie zaczął uprawiać na piaskowcach w Peak District, by wkrótce wejść do światowej czołówki alpinistów, z osiągnięciami najwyższej klasy na wszystkich siedmiu kontynentach – od Alaski po Nową Zelandię, od Patagonii po Skandynawię, Himalaje, dolinę Yosemite, Pamir, Hebrydy, Antarktykę i Kenię. Był w pierwszym brytyjskim dwuosobowym zespole, który w sierpniu 1975 wszedł na szczyt Mount Everestu. Uprawiając himalaizm w kilkuosobowych wyprawach, bez wsparcia dodatkowym tlenem i bez zakładania łańcucha obozów pośrednich, był jednym z prekursorów lekkiego stylu alpejskiego we wchodzeniu na góry najwyższe. Poprowadził wiele pierwszych przejść ścian w górach najwyższych, przyczyniając się do rozwoju himalajskiej wspinaczki wielkościanowej. Przy organizacji i prowadzeniu wypraw uważał kwestie ochrony środowiska i uszanowania potrzeb lokalnych mieszkańców za priorytetowe. Utworzona przez niego organizacja Community Action Nepal, dla której zbierał fundusze i którą wspierał przychodami z własnej pracy jako prelegent, skupiona jest na organizowaniu bezpośredniej pomocy dla mieszkańców wiosek himalajskich, m.in. przez rozbudowę infrastruktury. Jego działalność społeczno-ekologiczną uhonorowano licznymi nagrodami. Był założycielem Nottingham Climbers Club i członkiem kilku ogólnobrytyjskich i międzynarodowych organizacji alpinistycznych, takich jak British Mountaineering Council, Alpine Club, UIAA, pełniąc w nich przewodnicze funkcje. Jako autor książek i artykułów główną uwagę poświęcał relacjonowaniu własnej aktywności sportowej, uwzględniając jednak jej szerszy kontekst historyczny, społeczny i środowiskowyJeśli nie podano innego źródła, dane faktograficzne oparte są na biografii Douga Scotta Mountain Guru (2023), opracowanej z wielką szczegółowością przez Catherine Moorehead. Wielokrotnie Moorehead wskazuje na rozbieżności w datach, miejscach itp. podawanych przez Douga Scotta w obu jego autobiografiach a potwierdzonymi przez nią faktami. Odniesienia w niniejszym artykule do stron w jej książce podane są wg jej wersji elektronicznej na aplikacji Kobo, są one jednak jedynie orientacyjne – dlatego też numery stron poprzedzone są znakiem ~..
Dzieciństwo i młodość (1941–1961) mały|Black Rocks w hrabstwie Derbyshire Urodził się 29 maja 1941 w Nottingham jako najstarszy z trzech synów Edith Joyce i George’a Douglasa Scotta, których rodziny od pokoleń mieszkały w Nottingham. Ojciec był policjantem i bokserem amatorem, który, obok innych sportowych osiągnięć, w 1945 w ramach Amateur Boxing Association of England został mistrzem wagi ciężkiej. Rodzina Scottów, do której należeli też jego młodsi bracia Brian (ur. 1944) i Garry (ur. 1952), mieszkała na obrzeżu Nottingham i często spędzała czas na łonie natury, szczególnie w Peak District. Doug Scott uczęszczał do szkół w Nottingham, ponadpodstawowymi były najpierw Cottesmore Secondary Modern, a od 1957 Mundella Grammar, w której dopiero osiągał lepsze wyniki w nauce, a także sportowe na poziomie regionalnym. W 1956 był jednym z założycieli, a w latach 1958–1958 kapitanem Nottingham Moderns RFC (Rugby Football Club). Wspinaniem zainteresował się w wieku lat ok. 13 podczas wędrówek ze skautami, m.in. w okolicy Black Rocks koło Cromford (Derbyshire). Od połowy lat 50. spędzał weekendy i wakacje też w płn. Walii i w Lake District, dzieląc zapał do gry w rugby i do chodzenia po górach z coraz większym entuzjazmem dla wspinaczki skałkowej i górskiej. Z inicjatywy dyrektora szkoły, od 1956 brał udział w szkoleniach wspinaczkowych i terenowych w ośrodku edukacji outdoorowej White Hall w Nottingham, a wkrótce potem w kursach przygotowanych przez Mountaineering AssociationProwadząca szkolenia alpinistyczne Mountaineering Association została założona w 1947 i w okresie, gdy Doug Scott pracował w niej, była nadal prowadzona przez J.E.B. Wrighta. Po przejściu przez Wrighta na emeryturę wcielono ją do Youth Hostels Association (Morehead, 2023, s. ~101). Mountaineering Association nie była w żaden sposób powiązana z British Mountaineering Council.. W kwietniu 1957Według Moorehead (2023) ta wędrówka przez kilkanaście Munros miała miejsce wiosną 1959., po samotnej górskiej wędrówce w rejonie Ben Nevis (1344 m) postanowił, jak sam przyznał w swojej biografii, poświęcić się alpinizmowiW biografii Moorehead (2023), inaczej niż w obu autobiografiach Douga Scotta (Himalayan Climber i Up and About), jako rok tej szkockiej wędrówki podany jest w tekście (s. 74–75) 1959. Jednakże na str. 60 Moorehead mówi, że Scott odwiedził Ben Nevis po raz pierwszy w 1960, a zatem dokładne daty jego wczesnych wspinaczek pozostają nieokreślone.. Podczas wyjazdu na wyspę Arran, zorganizowanego w sierpniu 1957 przez instruktorów z White Hall, poprowadził pierwsze drogi wielowyciągowe, także z lotną asekuracją. Wiosną 1958 na kursie w jednym z ośrodków organizacji Outward Bound w Lake District rozszerzył umiejętności m.in. w ratownictwie górskim, pierwszej pomocy, biwakowaniu i pogłębił wiedzę w zakresie historii naturalnej, w tym geologii. W lipcu 1958 po raz pierwszy pojechał w Alpy, wędrował i wspinał się w Alpach Berneńskich i Masywie Mt. Blanc. W następnych sezonach letnich pracował dorywczo w Alpach jako przewodnik górski w ramach kursów oferowanych przez Mountaineering Association. By zarobić na pobyt w Alpach, dorabiał też jako robotnik w fabryce, roznosiciel przesyłek pocztowych i pomocnik na farmie rolniczej. Lato 1959 spędził nie tylko wspinając się w Alpach Julijskich i Masywie Mt. Blanc, ale i podróżując od Dalmacji po Wiedeń, od Wenecji po Innsbruck i Paryż. Po dwuletnich studiach w Loughborough Teachers’ Training College, od 1961 pracował przez dziesięć lat jako nauczyciel geografii, historii i wychowania fizycznego w swojej dawnej szkole średniej Cottesmore Secondary Modern w dzielnicy Nottingham Lenton. Obok zajęć w szkole oferował swoim uczniom wycieczki po okolicznych terenach, a także do Szkocji, Walii i Irlandii. Pasję górską dzielił z szerokim kręgiem lokalnych wspinaczy angielskich, aspirujących ku takim współczesnym im sławom jak Don Whillans, Joe Brown, Tom Patey i Chris Bonington. W 1961 był jednym z ośmiu założycieli Nottingham Climbers’ Club (NCC), klubu wspinaczkowego o raczej nieformalnej strukturze opartej na towarzysko-przyjacielskich relacjachZgodnie z tradycją nakazującą klubom publikowanie własnego pisma, NCC miało też później swoje czasopismo „Milko”, którego tytuł odnosił się do zawołania, którym członkowie NCC zwoływali się w terenie podczas wspinaczek; Doug Scott wspomina o tym w Up and About, także Moorehead (2023, s. 84)..
Kariera alpinistyczna
Pierwsze wyprawy i wspinaczki zimowe (1962–1969) mały|lewo|Skałka Curbar Edge nad doliną rzeki Derwent W latach 60., w okresie szybkiego rozwoju techniki podciągowej, robił coraz trudniejsze drogi skałkowe i hakowe na walijskiej wyspie Anglesey i szkockich Hebrydach, także na piaskowcowych skałach (gritstone) w Peak District. Uległ też pasji prowadzenia nowych dróg na skałach wapiennych w dolinie rzeki Derwent (koło Matlock), tak po latach mówiąc o jej następstwach: „To zwykła ciekawość, by zobaczyć to, na co nikt jeszcze nie patrzył, powiodła mnie dalej na skalne ściany w różnych częściach świata i na najwyższe szczyty w Himalajach”. Podsumowaniem działalności w Derwent Valley było opublikowanie przed NCC w 1965 książki Climbs on Derwent Valley Limestone. Obok wyznaczania i prowadzenia dróg hakowych (z największym upodobaniem, jak przyznał, do wybitnych przewieszek), ten okres przyniósł zimowe wspinaczki w Szkocji. Drogi przechodzone zimą w Cairngorm, mające pod względem trudności jakość dróg alpejskich, umocniły jego pozycję: „[Wspinaczki w] Cairngorm na dobre związały reputację Scotta z wybitnymi drogami wspinaczkowymi, nadzwyczajną kondycją fizyczną, ochotą do życia według niekonwencjonalnych zasad i zdolnością do przeżycia w ekstremalnych warunkach”.
Do wspinaczek alpejskich (a tych zrobił Dough Scott w drugiej połowie lat 60. bardzo wiele) należało kilka zrobionych w zimie grandes courses (środowiskowe określenie klasycznych wielkich, 600 m +, dróg w Alpach) m.in. na Grand Capucin, Petit Dru, Aiguille de Blaitière, oraz przejścia w Dolomitach. Kilkuosobowe, klubowe wyjazdy jesienią 1962 w andaluzyjską Sierra Nevada i w marokański Atlas Wysoki, a w 1963 w Góry Kantabryjskie były bardziej przygodą i podróżą przed odległe regiony niż przedsięwzięciem wyłącznie sportowym. Bardziej wspinaczkowy i eksploracyjny (głównie kartowanie) był natomiast wyjazd wiosną 1965 w góry Tibesti w płn. Czadzie – wyprawa zorganizowana z zamiarem uwieńczenia egzotycznej podróży przez pięć afrykańskich krajów pierwszym wejściem na Tarso Tieroko (2910 m). Doug Scott z partnerem, obok kilku innych pierwszych wejść w tamtym rejonie, weszli na Tieroko jako drugi zespół tej ekspedycji, ale nową drogą. Późnym latem 1966 kierował wyjazdem grupy młodzieży (w tym swoich uczniów ze szkoły Cottesmore) do Kurdystanu, w rejon na granicy turecko-irackiej, połączonym ze skromnymi wspinaczkami w rejonie Cilo Dağı. Przeprowadzona w okresie od maja do lipca 1967 wyprawa klubowa NCC w afgański Hindukusz dostarczyła pierwszych doświadczeń we wspinaczce wysokościowej. Jednym z nich było pierwsze przejście płd. ściany Kuh-e Bandaka (6812 mWysokości gór wg portalu peakbagger.com.) przez trzyosobowy zespół Scotta w sposób, który okazał się „jednym z pierwszych udanych szczytowych wejść wysokogórskich w stylu alpejskim”. Wspominając tamten okres, podkreślał wartość pierwszych wypraw jako wielostronnego doświadczenia podróży w skrajnych często warunkach klimatycznych i terenowych po krajach o odmiennej kulturze i systemach wartości. Każdą z tych wypraw (Atlas w 1962, Tibesti in 1965, Kurdystan w 1966 i Hindukusz w 1967) opisał w osobnych Expedition Reports – starannie opracowanych i ilustrowanych własnymi fotografiami relacjach, które obok opisu przebiegu samej ekspedycji przedstawiały rejon działania, a przede wszystkim żyjącą tam ludność. Moorehead w biografii Douga Scotta (2023) podkreśla głębokie zainteresowanie Douga Scotta zagadnieniami antropogeografii. mały|upright|El Capitan w dolinie Yosemite
Okres wielkich ścian i wielkich wypraw (1969–1973) mały|lewo|Ściana Trolli nad doliną Romsdalen