Europejską Deklarację w Sprawie Transportu Rowerowego — , tłumaczona też jako Europejska Deklaracja RowerowaEuropejska polityka rowerowa – dobre praktyki i wyzwania — dokument proklamowany przez Parlament Europejski, Radę i Komisję EuropejskąEuropejska Deklaracja w Sprawie Transportu Rowerowego, podpisany przez 27 ministrów transportów krajów Unii Europejskiej i opublikowany w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej 3 kwietnia 2024, Deklaracja ta uznaje jazdę na rowerze jako jedną z najbardziej zrównoważonych, dostępnych, niskokosztowych i zdrowych form transportu i rekreacji, a także uznaje jej kluczowe znaczenie dla europejskiego społeczeństwa i gospodarki. Deklaracja podkreśla, że transport rowerowy odgrywa coraz ważniejszą rolę w miejskim transporcie towarów, zwłaszcza dostaw paczek i zakupów, dzięki rowerom cargo i podobnym. Deklaracja obejmuje swym zakresem szeroki zakres pojazdów drogowych napędzanych siłą ludzkich mięśni, w tym rowery o różnych przeznaczeniach, rowery cargo, rowery do przewozu dzieci, rowery dla osób niepełnosprawnych, trójkołowce, rowery poziome, velomobile, tandemy, rowery elektryczne, przyczepki rowerowe i podkreśla, że aby wykorzystać potencjał jazdy na rowerze, polityka rowerowa powinna odzwierciedlać tę różnorodność. Jazda na rowerze poprawia społeczną integrację, przyczynia się do fizycznego i psychicznego zdrowia i dobrego samopoczucia ludzi, daje duże możliwości w zakresie dekarbonizacji transportu miejskiego i przyczynia się do realizacji ogólnounijnego celu, jakim jest ograniczenie emisji gazów cieplarnianych netto o co najmniej 55% do 2030 r. w porównaniu z 1990 r. oraz osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 r.
Deklaracja ta została przyjęta jako kompas dla istniejących i przyszłych polityk i inicjatyw związanych z rowerami: 4 października 2023 europejska Komisarz Transportu, Adina Vălean, podczas spotkania w Sewilli, oświadczyła, że Deklaracja ma służyć jako „strategiczny drogowskaz dla istniejących i przyszłych polityk mających na celu uwolnienie pełni potencjału ruchu rowerowego w Unii Europejskiej.”
Deklaracja stanowi realizację zobowiązania złożonego wcześniej przez byłego Wiceprzewodniczącego Wykonawczego Komisji Europejskiej, Fransa Timmermansa, podczas Szczytu CIE, a także jest następstwem Rezolucji Parlamentu Europejskiego z 16 lutego 2023 roku oraz zainicjowanej przez Belgię Deklaracji Państw Członkowskich podpisanej przez większość krajów Unii Europejskiej. Rezolucja z dnia 16 lutego 2023 w sprawie opracowania europejskiej strategii w zakresie transportu rowerowego, zobowiązała Komisję Europejską do działań na rzecz podwojenia liczby kilometrów przejechanych rowerami w Europie do 2030 r. Co oznacza, że celem jest 312 miliardów kilometrów na rowerze rocznie, czyli dwukrotnie więcej niż wynik uzyskany w badaniu Komisji z 2017 r. Przyjmując, że kraje Unii Europejskiej zamieszkuje blisko 448 milionów ludzi, średni dystans przypadający na każdego Europejczyka wynosi ok. 697 kilometrów rocznie, czyli 58 km miesięcznie. Deklaracja, najbardziej ambitna z dotychczasowych inicjatyw Komisji dotyczących , wynosi ruch rowerowy do rangi strategicznego priorytetu oraz uznaje jego potencjał do generowania wielkich korzyści dla Europy. Zapisano w niej: „Niniejsza Deklaracja uznaje ruch rowerowy za jedną z najbardziej zrównoważonych, dostępnych, inkluzywnych, niskokosztowych oraz prozdrowotnych form transportu i rekreacji, a także jego kluczowe znaczenie dla europejskiego społeczeństwa i gospodarki.”
By zrealizować te cele, dokument opisuje osiem zasad i trzydzieści sześć zobowiązań mających na celu ożywienie ruchu rowerowego i wsparcie realizacji celów klimatycznych oraz założeń Europejskiego Zielonego Ładu, w których wspomina między innymi o:.
budowie velostrad, nie tylko łączących ze sobą miasta - ale także stanowiących dogodne drogi rowerowe codziennego użytku dla mieszkańców obszarów wiejskich, przemyśle rowerowym jako ważnym sektorze gospodarki, w tym także o zwolnieniu sprzedaży jednośladów z podatku VAT, turystyce rowerowej jako elemencie sustensywnej turystyki, poprawie bezpieczeństwa i ochrony rowerowych uczestników ruchu, drogach rowerowych dobrze skomunikowanych z transportem publicznym. uwzględnieniu transportu rowerowego w strategiach na rzecz mobilności na wszystkich poziomach zarządzania, finansowania i planowania transportu.
Realizacja i monitorowanie Projekt Europejskiej Deklaracji w Sprawie Transportu Rowerowego Komisja Europejska przyjęła 4 października 2023 jako komunikat COM(2023) 566 final, przedstawiając go jako propozycję wspólnej deklaracji Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji Europejskiej. Ostateczna deklaracja została podpisana i przyjęta 3 kwietnia 2024 w Brukseli jako wspólna deklaracja Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji Europejskiej. Podpisanie nastąpiło przy okazji nieformalnego posiedzenia ministrów transportu, w którym uczestniczył minister infrastruktury Dariusz Klimczak. Deklarację podpisali: Adina Vălean, komisarz Unii Europejskiej ds. transportu, Karima Delli, przewodnicząca Komisji Transportu i Turystyki Parlamentu Europejskiego, oraz Georges Gilkinet, wicepremier Belgii.
W raporcie z 30 września 2025 Komisja Europejska przedstawiła pierwszy przegląd postępów we wdrażaniu Europejskiej Deklaracji w Sprawie Transportu Rowerowego. W następstwie przyjęcia deklaracji Komisja zaprosiła państwa członkowskie do wskazania krajowych punktów kontaktowych ds. transportu rowerowego; według raportu sieć obejmowała punkty kontaktowe z 26 państw członkowskich i została formalnie ustanowiona w ramach Expert Group on Urban Mobility, w której powołano także podgrupę monitorującą wdrażanie deklaracji.
Podgrupa Expert Group on Urban Mobility zebrała 277 środków odpowiadających ośmiu rozdziałom deklaracji, z czego 79 zainicjowano, przyjęto lub wdrożono po kwietniu 2024; najwięcej zgłoszonych działań dotyczyło rozwoju i wzmacniania polityk rowerowych oraz poprawy zbierania danych o ruchu rowerowym. W raporcie Komisji wskazano także przykłady działań krajowych i lokalnych, w tym przyjęcie pierwszej krajowej strategii rowerowej przez Litwę, list zobowiązujący Parmy oraz formalne poparcie deklaracji przez obszar metropolitalny Barcelony.
W perspektywie finansowej 2021–2027 na inwestycje rowerowe przeznaczono 4,5 mld euro, z czego 3,2 mld euro ze środków Unii Europejskiej i 1,3 mld euro ze środków krajowych; środki te mają wesprzeć ponad 12 tys. km nowych lub zmodernizowanych dróg i tras rowerowych. Około 1,3 mld euro na projekty związane z transportem rowerowym przewidziano także w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności.
W obszarze bezpieczeństwa Komisja odnotowała, że rowerzyści byli jedyną grupą użytkowników dróg w Unii Europejskiej, w której liczba ofiar śmiertelnych wzrosła w poprzedniej dekadzie; dostępne dane wskazywały, że stanowili oni 10% wszystkich ofiar śmiertelnych w ruchu drogowym, natomiast w obszarach miejskich niechronieni uczestnicy ruchu odpowiadali za prawie 70% ofiar śmiertelnych. Raport wskazywał również na niedorejestrowanie części wypadków niezakończonych zgonem lub niezgłoszonych policji.
W zakresie integracji roweru z koleją Komisja wskazała, że od czerwca 2025 procedury zamówień dotyczące nowych i znacznie modernizowanych pociągów powinny obejmować wymóg co najmniej czterech miejsc do przewozu rowerów w stanie niezłożonym, przy czym państwa członkowskie mogą ustalać wyższe minima dla określonych rodzajów usług.
Wstępne wyniki finansowanego przez Unię Europejską badania „Cycling Counts” pozwoliły zidentyfikować 914 447 km infrastruktury lub odcinków przyjaznych ruchowi rowerowemu na poziomie Unii Europejskiej, w tym 303 346 km wydzielonych dróg rowerowych, 30 080 km pasów rowerowych oraz 581 021 km odcinków ruchu mieszanego przyjaznych rowerom. Raport podkreślił jednak fragmentaryczność danych krajowych, regionalnych i lokalnych oraz potrzebę harmonizacji metod zbierania danych o infrastrukturze i ruchu rowerowym.
W konkluzjach raportu Komisja wskazała, że wdrażanie zobowiązań przebiega nierównomiernie, a bardziej zaawansowane są działania dotyczące polityk rowerowych, infrastruktury i inwestycji. Do obszarów wymagających dalszych działań zaliczono infrastrukturę dla logistyki rowerowej, bezpieczne parkingi rowerowe, infrastrukturę ładowania w budynkach, przewóz rowerów w pociągach, bezpieczeństwo infrastruktury rowerowej, adaptację infrastruktury do zmian klimatu, działania przeciw kradzieżom rowerów oraz bardziej systematyczne zbieranie danych.
Polska W Polsce po przyjęciu Europejskiej Deklaracji w Sprawie Transportu Rowerowego nie funkcjonowała jeszcze odrębna krajowa strategia rowerowa. W raporcie Europejskiej Federacji Cyklistów z 2025 roku Polska została zaliczona do państw bez krajowej strategii rowerowej; jednocześnie odnotowano rozpoczęcie prac nad krajową strategią turystyki rowerowej i wskazano potrzebę opracowania szerszych ram polityki rowerowej, obejmujących także codzienne podróże rowerem.
Od 2 września 2024 w Ministerstwie Infrastruktury funkcję Pełnomocnika Ministra Infrastruktury do spraw rozwoju ruchu rowerowego objął Piotr Kalisz. Do zadań pełnomocnika zaliczono m.in. inicjowanie, konsultowanie i monitorowanie działań dotyczących wykorzystania roweru jako środka transportu, przygotowanie zintegrowanej koncepcji rozwoju transportu rowerowego w Polsce, współpracę z samorządami i zarządcami infrastruktury oraz przygotowywanie rekomendacji dotyczących organizacji ruchu i bezpieczeństwa.
W kwietniu 2026 w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów opublikowano projekt ustawy o trasach dla rowerów oznaczony numerem UD401. Projekt zakłada stworzenie spójnego systemu tras dla rowerów w Polsce, obejmującego trasy lokalne, regionalne i krajowe, wsparcie integracji krajowej sieci z trasami EuroVelo, mechanizmy współpracy między jednostkami samorządu terytorialnego, prowadzenie elektronicznych rejestrów tras i porozumień oraz gromadzenie danych o ruchu rowerowym.
W raporcie Komisji Europejskiej z 2025 roku dotyczącym postępów we wdrażaniu deklaracji Wrocław wymieniono jako jeden z przykładów miast prowadzących działania angażujące mieszkańców, kampanie komunikacyjne i lokalne programy służące kształtowaniu oraz weryfikowaniu działań i projektów dotyczących ruchu rowerowego.
W kontekście przemysłu rowerowego Komisja Europejska wskazała, że według danych Eurostatu w 2023 roku Polska była czwartym producentem rowerów w Unii Europejskiej po Portugalii, Rumunii i Włoszech, z produkcją na poziomie około 0,8 mln sztuk.
Przypisy
Kategoria:Jazda na rowerze Kategoria:Prawo Unii Europejskiej Kategoria:Transport rowerowy