Krytonosek czarny (Scytalopus alvarezlopezi) – gatunek małego ptaka z rodziny krytonosowatych (Rhinocryptidae). Jest endemitem Kolumbii występującym w Andach w zachodniej części kraju. W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN klasyfikowany jest jako gatunek bliski zagrożenia.
Systematyka Gatunek ten po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisali F. Gary Stiles, Oscar Laverde-R. i Carlos Daniel Cadena w 2017 roku na łamach „The Auk”, nadając mu nazwę Scytalopus alvarezlopezi. Autorzy opisali gatunek na podstawie dwóch okazów samców (samicy nie znaleziono), a jako miejsce typowe podali Alto de Pisones w gminie Mistrató w departamencie Risaralda w Kolumbii. Od spokrewnionych kolumbijskich gatunków z rodzaju Scytalopus odróżniać je miała pieśń i mitochondrialny DNA, z kolei różnice w upierzeniu były subtelne. W 2018 roku South American Classification Committee (SACC) zaakceptował Scytalopus alvarezlopezi jako nowy gatunek. Krytonosek czarny jest gatunkiem monotypowym.
Etymologia Scytalopus: skutalē lub σκυταλον skutalon „kij, pałka”; πους pous, ποδος podos „stopa”. alvarezlopezi: kolumbijski ornitolog prof. Humberto Álvarez-López (1943–2024).
Morfologia Mały ptak o czarnym dziobie z dwukolorowym wnętrzem, bladoróżowobiałą częścią środkową i językiem oraz czarnymi bokami i końcem języka. Nogi i stopy ciemnobrązowe, podeszwy ciemnoszarobrązowe. Tęczówki ciemnobrązowe. Samiec jest prawie jednolicie czarny, tylko na skrzydłach i kuprze lekko zabarwiony na brązowo. Podbródek i gardło nieco jaśniejsze, od ciemnoszarego do czarnoszarego, reszta dolnych części ciała czarniawo-szarawa z brązowym odcieniem. Choć samica nie została jeszcze opisana, ocenia się, że występuje niewielki dymorfizm płciowy. Szczegółowe wymiary na podstawie: +SamiecMasa ciała (g)24,0–25,4 Długość ogona (mm)38,9–39,6Długość dzioba (mm)15,6–15,9Długość skrzydła (mm)53,9–54,6Skok (mm)22,2–22,6
Zasięg występowania Krytonosek czarny występuje tylko na pacyficznych stokach kolumbijskich Andów od zachodniego Chocó na południe do południowo-zachodniej części Valle del Cauca. Zasięg występowania (EOO, Extent of Occurrence) według szacunków organizacji BirdLife International obejmuje około 26,7 tys. km², występuje prawdopodobnie w 6–10 populacjach. Jest spotykany w zakresie wysokości od 1350 do 2200 m n.p.m.
Ekologia i zachowanie Jego głównym habitatem jest gęsty podszyt pierwotnych lasów mglistych, głównie w wąwozach i na zboczach. Bardzo mało wiadomo o diecie tego gatunku. W żołądkach dwóch złowionych egzemplarzy, w tym holotypu, znaleziono szczątki stawonogów, m.in. chrząszczy i pająka. Długość pokolenia jest określona na 3,1 lat.
Rozmnażanie Niewiele wiadomo o rozmnażaniu tego gatunku.
Status zagrożenia W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN od 2019 roku krytonosek czarny jest uznawany za gatunek bliski zagrożenia (NT, ). Wielkość populacji nie została oszacowana, jednak na podstawie szacunków dla siostrzanego gatunku o podobnych wymaganiach – krytonoska ekwadorskiego (Scytalopus robbinsi) – populacja krytonoska czarnego może wahać się od 20 tys. do niecałych 50 tys. dorosłych osobników. Trend populacji jest określony jako spadkowy.
Przypisy
Systematyka i nazwy polskie za:
Linki zewnętrzne
Kategoria:Krytonosowate Kategoria:Ptaki Ameryki Południowej Kategoria:Fauna endemiczna Kolumbii Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 2017 roku