Nałanek zbożowy, nałanek kłosiec, nałan kłosiec (Chaetopteroplia segetum) – gatunek chrząszcza z rodziny poświętnikowatych i podrodziny rutelowatych. Zamieszkuje zachód palearktycznej Eurazji.
Taksonomia Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1783 roku przez Johanna Friedricha Wilhelma Herbsta pod nazwą Melolontha segetum. Stanowi gatunek typowy swojego rodzaju. Wyróżnia się w jego obrębie 11 podgatunków:
Chaetopteroplia segetum balcanicola (Machatschke, 1961), Chaetopteroplia segetum cordofana Burmeister, 1855, Chaetopteroplia segetum cretica Baraud, 1993, Chaetopteroplia segetum croatica (Machatschke, 1961), Chaetopteroplia segetum griseovillosa (Machatschke, 1961), Chaetopteroplia segetum rasa Zoubkov, 1833, Chaetopteroplia segetum segetum (Herbst, 1783), Chaetopteroplia segetum solitarium Muche, 1962, Chaetopteroplia segetum straminea (Brullé, 1832), Chaetopteroplia segetum velutina (Erichson, 1847), Chaetopteroplia segetum zoubkovii (Krynicki, 1832).
Morfologia thumb|left|Krawędź pokrywy thumb|left|Budowa pazurków Chrząszcz o owalnym w zarysie ciele długości od 9 do 12 mm. Głowa, przedplecze i tarczka są brunatne do czarnych z metalicznym połyskiem w odcieniu zielonym lub kawowym, u samicy bardzo gęsto porośnięte prawie białym, miejscami przylegającym owłosieniem, u samca porośnięte owłosieniem ciemniejszym, trochę mniej gęstym i bardziej odstającym. Głowa ma przód nadustka przekształcony w szeroką blaszkę, ciemię pozbawione podłużnej, wgłębionej linii oraz całkowicie czarne czułki. Pokrywy są żółtobrunatne do czerwonobrunatnych, u samicy z czarną, kwadratową plamą nieopodal tarczki, u samca zwykle bez takiej plamy. Cała powierzchnia pokryw stosunkowo gęsto porośnięta jest długimi, odstającymi włoskami, a ich krawędzie opatrzone są długimi szczecinkami. Boczne brzegi pokryw pozbawione są żeberkowatego pogrubienia. Na pygidium występują średniej długości włoski, nietworzące na jego szczycie zagęszczonej kępki. Barwa spodu ciała i odnóży jest czarna. Przednie odnóża mają stopy u samca krótkie i masywne, u samicy cieńsze i dłuższe. Odwłok ma sternity gęsto obrośnięte przylegającymi włoskami.
Ekologia i występowanie thumb|Kopulacja Owad ciepłolubny, preferujący tereny nizinne. Zasiedla polany, pobrzeża lasów, ugory i pola uprawne, wybierając rejony o lekkiej, przepuszczalnej glebie. Aktywne osobniki dorosłe spotyka się od kwietnia lub maja do czerwca. Żerują na pręcikach kwiatów drzew liściastych oraz niedojrzałych nasionach traw, w tym zbóż. Pędraki rozwijają się w glebie, żerując na korzeniach traw, w tym zbóż. W Europie Środkowej cykl życiowy jest dwuletni.
Gatunek palearktyczny. Podgatunek nominatywny znany jest z Francji, Belgii, Holandii, Luksemburga, Niemiec, Szwajcarii, Austrii, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Białorusi, Ukrainy, Mołdawii, Rumunii, Słowenii, Serbii, europejskiej części Rosji, Armenii i Azerbejdżanu. Ch. s. straminea obejmuje zasięgiem Albanię, Macedonię Północną, Bułgarię i Grecję, a Ch. s. balcanicola Macedonię Północną, Bułgarię i Grecję. Ch. s. velutina znany jest z Krymu, Grecji i anatolijskiej części Turcji. Ch. s. zoubkovii podawany jest z południa europejskiej części Rosji oraz z Kazachstanu. Ch. s. croatica jest endemitem Chorwacji, Ch. s. cretica endemitem Krety, Ch. s. griseovillosa endemitem europejskiej części Rosji, a Ch. s. cordofana i Ch. s. solitarium to endemity anatolijskiej części Turcji. Ch. s. rasa stwierdzony został z „Turkmenii”.
W Polsce chrząszcz ten jeszcze pod koniec XX wieku uchodził za rzadkość. Na „Czerwonej liście zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce” umieszczony został jako gatunek bliski zagrożenia wyginięciem (NT). Według stanu na 2021 roku znany jest już jednak z około 60 stanowisk w większej części kraju (brak go na północnym wschodzie i w większości gór) i zasadne wydaje się być obniżenie jego statusu na owej liście do gatunku najmniejszej troski (LC).
Przypisy
Kategoria:Rutelowate Kategoria:Chrząszcze Azji Środkowej Kategoria:Chrząszcze Europy Kategoria:Chrząszcze Rosji Kategoria:Chrząszcze Turcji Kategoria:Chrząszcze Zakaukazia Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1783 roku