thumb thumb thumb thumb|2 Pułk Szwoleżerów, wiosna 1919, Pruchna, miejsce postoju dowództwa szwadronu technicznego2 Pułk Szwoleżerów Rokitniańskich (2 pszwol.) – oddział kawalerii Wojska Polskiego.

Miejsce postoju: Starogard Gdański (do kwietnia 1926 – Bielsko, Bochnia i Pszczyna). Święto pułku było obchodzone 13 czerwca, w rocznicę szarży pod Rokitną w 1915 Utworzony w 1918 z odtworzonego dawnego 2 pułku Ułanów Legionowych, od 1919 pułk szwoleżerów. Nazwa dla upamiętnienia szarży 2 pułku pod Rokitną w 1915 W kampanii 1939 walczył w składzie Armii „Pomorze” w Pomorskiej BK, walczył w bitwie nad Bzurą, pod Ozorkowem 12 września 1939, część żołnierzy pułku przebiła się do Warszawy.

Rodowód pułku

Pierwsze zawiązki polskiej jazdy powstały w Oddziałach Konnych lwowskiego i krakowskiego „Sokoła” w zaborze austriackim. Niezależna od formacji sokolich organizacja „Strzelec” utworzyła konny oddział, który potem otrzymał nazwę 1 szwadronu kawalerii Legionów. Oprócz tego w Krakowie zawiązały się dwa konne oddziały, 2 i 3 szwadron kawalerii Legionów, które w czerwcu 1915 połączyły się tworząc dywizjon kawalerii Legionów. Również w tym samym miesiącu koło Piotrkowa sformowano 5 i 6 szwadron kawalerii. Z tych szwadronów, oraz oddziału karabinów maszynowych i patrolu telefonicznego w październiku 1915 zorganizowany został II dywizjon kawalerii LP. 10 listopada 1915 doszło do połączenia się tych dwóch dywizjonów i powstał wówczas 2 pułk ułanów Legionów Polskich. Początkowo w skład jego wchodziły cztery szwadrony, a szwadron składał się z czterech plutonów po 24 ułanów każdy. Manifest dwóch cesarzy, niemieckiego i austriackiego z 5 listopada 1916 zapoczątkował kryzys w szeregach Legionów. Pułk ułanów odmówił złożenia przysięgi na wierność cesarzowi i 18 lutego 1918 został rozwiązany. Po upadku Austrii odrodził się w Krakowie 2 listopada 1918 jako 2 pułk ułanów Wojska Polskiego.

Pułk w walce o granice

Bazą organizacyjną odradzającego się 2 pułku ułanów Wojska Polskiego stały się koszary na Zakrzówku pod Krakowem. Nowo sformowany i uzbrojony oddział wysyłano na front. 9 listopada 1918 jako pierwszy wyruszył pluton, który walczył pod Lwowem, Stawczanami, Basiówką i Bartałowem. W czerwcu 1919 powrócił do pułku już jako szwadron. Na front do Małopolski Wschodniej w dniu 3 grudnia 1918 wyruszył półszwadron, a w styczniu 1919 wyruszyły pozostałe szwadrony. Pułk jako zasłużony w bojach legionowych 1 stycznia 1919 otrzymał „gwardyjskie” miano – 2 pułk szwoleżerów.

30 stycznia 1919 3 i 4 szwadron pod dowództwem rtm. Ożegalskiego odeszły na front cieszyński, gdzie pełniły służbę zwiadowczą i wzięły udział w bitwie pod Skoczowem i Kończycami. Dozorowały również linię WisłyEcha walk w obronie Śląska Nowości Illustrowane 1919 nr 14 s. 6-7 . Szwadron zapasowy pułku został w marcu 1919 przeniesiony do Brzezia pod Włocławkiem.

20 czerwca 1919 Minister Spraw Wojskowych, generał porucznik Józef Leśniewski dla upamiętnienia szarży pod Rokitnem nadał pułkowi nazwę „2-gi pułk szwoleżerów Rokitniańskich”Dz. Rozk. Wojsk. Nr 70 z 26 czerwca 1919, poz. 2269..

Koncentracja wszystkich oddziałów pułku nastąpiła w sierpniu 1919 w Bielsku, oraz rejonie Bolska Cieszyńskiego i wówczas pułk zaczął działać jako całość. W październiku transportami kolejowymi przerzucono pułk w rejon Lipna na Kujawach. 23 października 1919 utworzono Front Pomorski, którego zadaniem było przejmowanie Pomorza z rąk zaborcy pruskiego. W drugiej fazie organizacji w skład 5 Brygady Jazdy wszedł również 2 pułk Szwoleżerów Rokitniańskich. W styczniu 1920 pułk przekroczył w rejonie Dobrzynia dawną granice niemiecką i maszerował na kierunku: Dobrzyń – Golub – Wąbrzeźno – Grudziądz – Bytoń, oraz 29 stycznia 1920 pod Zblewem na kierunku: Kościerzyna – Kartuzy – Wejherowo – Puck. Podczas przejmowania Pomorza pułk szedł triumfalnym marszem przy niekończących się owacjach i gościnności okazywanej przez ludność polską.

Szwadron honorowy reprezentował pułk podczas uroczystości zaślubin Polski z Bałtykiem w Pucku w dniu 10 lutego 1920, a dwa dni później również w Gdyni. Przez dwa miesiące pułk stacjonował w rejonie Wejherowa, Redy i Żarnowca osłaniając granicę z Niemcami i z Wolnym Miastem Gdańskiem.

Obsada personalna pułku w 1920StanowiskoStopień, imię i nazwiskoDowódca pułkumjr Rudolf RuppLekarz wet.por. lek. wet. Stanisław WroceńskiDowódca I dywizjonumjr Tadeusz SeligerDowódca II dywizjonurtm. Wincenty KarskiDowódca 1 szwadronupor. Waldemar Rytarowskipor. Józef Soleckipor. Medard CibickiDowódca plutonuppor. Henryk DobrzańskiDowódca plutonupchor. Henryk PalembachDowódca plutonuwchm. Marian KoniecznyDowódca 2 szwadronurtm. Wincenty Karskirtm. Jan ChwalibógDowódca plutonuppor. August NieniewskiDowódca plutonuppor. Zdzisław LorenzDowódca 3 szwadronuppor. Stanisław Miłaszewski († 31 VIII)Dowódca 4 szwadronurtm. Andrzej KunachowiczDowódca plutonuppor. Paweł MencelDowódca plutonuwchm. Emil Duda (ranny17 VIII, 10 X)Dowódca plutonuwchm. Piotr Wideryński († 31 VIII)Dowódca szwadronu kmpor. Wiktor KunachowiczDowódca plutonuppor. Michał AntoniewiczDowódca plutonupchor./ppor. Eugeniusz Różański († 31 VIII)Dowódca plutonuwchm. Bolesław KrygierDowódca plutonukpr. Tadeusz SmelczyńskiDowódca oddziału sztabowegortm. Juliusz ZiembaW oddzialepchor. Adam Niedzielski?Oficer pułkurtm. Józef GrujaOficer pułkurtm. Jan MałysiakOficer pułkupor. Tadeusz MichałkiewiczOficer pułkuppor. Tadeusz RóżańskiOficer pułkuppor. Tadeusz SiemieńskiOficer pułkupchor. Stefan Strzałkowski († 30 VIII) W dniach 10–17 kwietnia 1920 pułk przetransportowano na Front Ukraiński, do Galicji Wschodniej. Pułk liczył wówczas około 800 szabel i w dniach 20–27 kwietnia brał udział w ataku na Koziatyn, trzykrotnie nacierając na dworzec kolejowy w tej miejscowości. W rejon ten w maju 1920 przybyły oddziały Armii Konnej Siemiona Budionnego, z którymi w czerwcu pułk musiał walczyć.

Delegacji pułku 13 czerwca 1920 został w Krakowie na Wawelu wręczony sztandar pułkowyW piątą rocznicę Rokitny Nowości Illustrowane 1920 nr 25 s. 2 (zdjęcia) Rocznica Rokitny Czas 1920 nr 140 z 16 czerwca s. 2 , z którym uczestniczył w dalszych walkach pod Szczurowicami (26 lipca), Klekotowem (3 sierpnia) i Radziechowem (13 sierpnia). Pułk brał udział w 33 ważniejszych i większych akcjach, a swój szlak bojowy zakończył 10 października 1920 udziałem w zdobyciu Korostenia. Straty pułku w kampanii 1920 oblicza się na 113 poległych, w tym 6 oficerów, 21 podoficerów i 86 szwoleżerów.

Pułk w okresie pokoju thumb|Złożenie hołdu poległym w bitwie pod Rokitną w Krakowie 1 listopada 1927 thumb|2 Pułk Szwoleżerów defiluje w Pucku w 1934 przed gen. Orlicz-Dreszerem thumb|Delegacja 2 pszwol. z ppłk Leonem Mitkiewiczem-Żołłtkiem (drugi z prawej) na czele na audiencji u prezydenta RP Ignacego Mościckiego 8 czerwca 1934 thumb|Obchody Święta Morza w Gdyni 29 czerwca 1935. Gen. Edward Rydz-Śmigły przed frontem szwadronu 2 pszwol. thumb|Pomorska BK w 1938

W listopadzie 1920 dowództwo pułku, 1 szwadron i szwadron ckm oraz plutony łączności i pionierów przedyslokowane zostały do Bielska, do Bochni przegrupował się 3 i 4 szwadron, do Pszczyny 1 szwadron.

W szwadronach dobrano konie maściami. W 1 szwadronie były kasztany, w drugim – jasnogniade i gniade, w trzecim – ciemnogniade, czwartym – szarogniade i kare, w plutonie łączności i w plutonie pionierów – szpakowate, a w orkiestrze – siwe i szpakowato-żelaziste.

W kwietniu 1926 65 pułk piechoty opuścił Starogard na Kociewiu. Od czerwca poszczególne szwadrony 2 pułku zajmowały zwolnione koszary. W marcu 1930 ze Starogardu do Tczewa przeszedł 2 batalion strzelców. Pułk koszary przejął i tym samym po raz drugi poprawił swoje warunki bytowe.

Latem 1937 odbyła się w pułku inspekcja. Gen. Wieniawa-Długoszowski wysoko ocenił działanie szwadronów w polu, wysoki stan dyscypliny żołnierskiej oraz ład w izbach szwoleżerskich. Wyraził przekonanie, że starogardzcy szwoleżerowie „nie zawiodą w potrzebie”.

Sport w pułku to przede wszystkim biegi długodystansowe koni i konkursy hippiczne. W biegach duże sukcesy odnosili: płk Rudolf Rupp, rtm. Józef Młodecki, rtm. Tadeusz Kuźmiński i rtm. Konstanty Smolikowski. Do czołówki jeźdźców konkursowych należeli: mjr Michał Woysym-Antoniewicz i mjr Henryk Dobrzański.

W ramach walki z analfabetyzmem dla rekrutów organizowano kursy dokształcające. Szwoleżerów szkolono również na kursach zawodowych. Największą popularnością cieszyły się kursy rolnicze, ogrodnicze i spółdzielcze. Oficerowie pułku brali czynny udział w wykorzystaniu doświadczeń wojennych. Projektowali między innymi ujednolicone racje żywnościowe i sorty mundurowe. Proponowali odpowiednie struktury organizacyjne, pracowano nad nowelizacją regulaminów walki.

Ścisły był też kontakt dowództwa pułku z władzami miasta. W 1927 otwarto, dostępny dla mieszkańców Starogardu, gabinet historyczny. W 1928 część terenu należącego do pułku przeznaczono na boisko sportowe. Pomagano w budowie bursy gimnazjalnej. Zorganizowało też przedszkole dla dzieci z rodzin wojskowych. Święto pułkowe było zawsze okazją do manifestowania polskości Kociewia i całego Pomorza. W latach 1927, 1929 i 1934 do Starogardu przyjeżdżał prezydent RP Ignacy Mościcki.

Pułk organizował kolonie osadników w okolicach Klewania na Wołyniu. Weterani pułku osiedlili się w dwóch osadach „Rokitnianka” i „Szwoleżerów”. Delegacja pułku często odwiedzała Klewań, a osadnicy brali udział w uroczystościach w Starogardzie. Pułk w planie mobilizacyjnym „S”Nazwa pododdziałuMiejsce mobilizacjiTermindowódca pułku z drużynąStarogardalarmpluton łączności1÷4 szwadronyszwadron karabinów maszynowychKwatera Główna nr 108 (I eszelon)Kwatera Głowna nr 108 (II eszelon)Włocławek4poczta polowa nr 60Sąd polowy nr 108uzupełnienie do czasu „W”5dowódca brygady nr 204szwadron marszowy 1/2 pszwol.18szwadron zapasowyalarm-15

Mobilizacja 1939 Podczas letniej koncentracji pomorskich jednostek w 1939 2 pułk szwoleżerów przebywał w rejonie Czersk – Tuchola. W sierpniu wszedł w skład Grupy Operacyjnej „Czersk”. Pułk powrócił do Starogardu po otrzymaniu rozkazu o mobilizacji z 24 sierpnia 1939 gdzie przyjął rezerwistów oraz otrzymał ludzi i konie z Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu. Pułk liczył wówczas prawie 1100 szabel. Nadwyżki etatowe skierowano do Ośrodka Zapasowego Brygady w Garwolinie. W trakcie mobilizacji alarmowej w grupie zielonej 2 pułk szwoleżerów w Starogardzie zmobilizowano własny pułk i Stację Radiotelegraficzną typ II nr 5. Dodatkowo w szwadronie zapasowym 2 p szw. we Włocławku, zmobilizowano w ramach mobilizacji alarmowej w grupie żółtej: szwadron marszowy pułku, kolumny taborowe dla PBK nr 841 i 842, a w I rzucie mobilizacji powszechnej szwadron marszowy 16 pułku ułanów i uzupełnienia marszowe dla szwadronów łączności i pionierów PBK.