Trzeboń (cz. , niem. Wittingau) – miasto w południowo-zachodnich Czechach, w kraju południowoczeskim, w powiecie Jindřichův Hradec. Jest ośrodkiem starego i największego w kraju regionu gospodarki stawowej, siedzibą dyrekcji Obszaru Chronionego Krajobrazu Třeboňsko i browaru "Regent" oraz uzdrowiskiem. Według danych z 31 grudnia 2003 powierzchnia miasta wynosiła 9831 ha, a liczba jego mieszkańców 8862 osób.

Położenie Trzeboń leży na równinnym, lokalnie podmokłym terenie w południowo-zachodniej części Wyżyny Czeskomorawskiej, w centrum Kotliny Trzebońskiej, ok. 20 km na wschód od Czeskich Budziejowic i ok. 25 km na południowy zachód od powiatowego Jindřichův Hradca. Centrum zabudowy miejskiej położone jest ok. 4,5 km na zachód od rzeki Lužnice. Stare miasto w granicach dawnych murów obronnych oblewa od wschodu najważniejszy kanał tej części Kotliny Trzebońskiej, Zlatá stoka, zaś od południa sięga pod nie wielki staw Svět.

Historia

Trzeboń był wzmiankowany po raz pierwszy w 1262 r. jako osada handlowa, usytuowana wśród rozległych mokradeł. Leżał w dobrach panów z Landštejnu – jednej z gałęzi możnego rodu Vitkovców. Już pod koniec XIII w. otaczał go ciąg miejskich umocnień, a w 1341 r. występował już jako miasto. Od połowy XIV w. w miejscu dzisiejszego zamku istniał już pierwszy zameczek Landštejnów otoczony fosami (czes. Vodní hrad). W 1366 roku odziedziczyli go Rožmberkowie. Dzięki nim Trzeboń uzyskał przywileje takie, jakie przysługiwały miastom królewskim: możliwość budowy kamiennych murów z fosami, prawo organizowania targów i corocznych jarmarków oraz wolny import soli. Powstał klasztor, przytułek miejski („szpital”) i browar.

W 1479 roku władzę nad majątkiem Rožmberków objął Vok z Rožmberka, który wybrał Trzeboń na swoją siedzibę. W następnych dziesięcioleciach znaczenie miasta wzrosło, gdy w jego okolicy rozpoczęto budowę systemu stawów rybnych i zasilających je kanałów, w tym opływającego miasto od wschodu kanału Zlatá stoka (1508-1518) oraz podchodzącego od południa ku murom miejskim wielkiego stawu Svět (1571-1574). W tym czasie zaczęto intensywnie rozwijać też gospodarkę rybacką. W 1562 r. nawiedził Trzeboń wielki pożar. Spłonęło podczas niego czterdzieści osiem domów i część zespołu zamkowego. Po nim odbudowa miasta i zamku odbywała się już zgodnie z wzorcami architektury renesansowej.

Kiedy w 1592 roku Wilhelm z Rožmberku zmarł bezdzietnie, majątek przeszedł na jego młodszego brata, Petra Voka z Rožmberku. Zasłużył się on w rozbudowie miasta i zamku. Po jego śmierci w 1611 r. majątek przeszedł w ręce umownych spadkobierców, ewangelickich Švamberków, zaś po bitwie na Białej Górze (1620) w ręce katolickich Habsburgów. Samo miasto broniło się do 1622 r., kapitulując ostatecznie na skutek wyczerpania się zapasów żywności. W 1660 roku w jego posiadanie weszła zasłużona, starodawna niemiecka rodzina Schwarzenbergów, dla której Trzeboń stał się zaczątkiem budowy rozległego systemu majątków w Czechach. Władała ona okolicznymi majątkami i zamkiem aż do przeprowadzenia na początku lat 20. XX w. w nowo powstałej Czechosłowacji reform rolnych.

Obiekty zabytkowe Zamek Trzeboń z XVI-XVII w. (obecnie muzeum) i przylegający do niego duży park zamkowy Ratusz w Rynku (Masarykovo námestie) z XVI w., później przebudowywany - obecnie m. in. muzeum, galeria i teatr Budějovická brána - brama miejska z początku XVII w. Hradecká brána - brama miejska z pierwszej połowy XVI w. Novohradská brána - brama miejska z pierwszej połowy XVI w. Svinenská brána - brama miejska z XIV/XVI w. Zespół klasztorny augustianów z XIV-XVIII w. z kościołem św. Idziego i Marii Panny Królowej Kościół św. Elżbiety z XVI w. Kościół św. Idziego z XVI w., na brzegu stawu Świat Kaplica grobowa Schwarzenbergów z drugiej połowy XIX w. Kolumna maryjna na Rynku, z XVIII w. Fontanna Jordana (Jordanova kašna) z XVI-XVII w. na Rynku Dom Štěpánka Netolického z XV/XVI w. - obecnie m.in. muzeum związane z rybackim dziedzictwem miasta Dawna apteka zamkowa (Zámecká lékárna) Browar „Regent”, z XVIII-XIX w.

Miasto Trzeboń i park zamkowy odwiedził w 1919 i 1925 roku pierwszy czechosłowacki prezydent Tomáš Garrigue MasarykPRECLÍK, Vratislav: Prezident Masaryk v novém samostatném státě právě před sto lety (Vánoce 1919), in Čas: časopis Masarykova demokratického hnutí (Journal of the Masaryk Democratic Movement), říjen – prosinec 2019, roč. XXVII., čís. 128. ISSN 1210-1648, s. 7–13.PRECLÍK, Vratislav. Masaryk a legie (Masaryk and legions), váz. Kniha book, 219 pages, first issue vydalo nakladatelství libri Paris Karviná, Žižkova 2379 (734 01 Karviná-Mizerov, Czech Republic) ve spolupráci s Masarykovým demokratickým hnutím (In Association with the Masaryk Democratic Movement, Prague), 2019, , s. 8–52, 57 – 120, 124 – 128, 140 – 148, 184 – 210..

Demografia Rok 1970 1980 1991 2001 2003 Liczba ludności 7828 8850 9052 9016 8862

Źródło: Czeski Urząd Statystyczny

Miasta partnerskie Interlaken Schrems

Przypisy

Linki zewnętrzne Strona miasta

Kategoria:Trzeboń (Czechy)

Kategoria:Miasta w kraju południowoczeskim Kategoria:Uzdrowiska w Czechach