Irena Wiley z dom Baruch, właśc. Irena Monique Baruch Wiley (ur. 6 października 1906 w Łodzi, zm. 26 kwietnia 1972 w Waszyngtonie) – polsko-amerykańska malarka i rzeźbiarka pochodzenia żydowskiego.
Życiorys Wiley pochodziła z Łodzi. Wywodziła się z zamożnej żydowskiej rodziny, zajmującej się hurtowym handlem herbatą. Była absolwentką Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie (1925–1933), w okresie mieszkania w Polsce, była zaprzyjaźniona ze Skamandrytami. W późniejszym okresie ukończyła Slade School of Fine Art w Londynie na Uniwersytecie Sztuki Stosowanej w Wiedniu. Po ślubie z (1934) – ówczesnym pierwszym sekretarzem, a następnie radcą Ambasady Stanów Zjednoczonych w Warszawie, podróżowała po całym świecie, w zależności od miejsca pracy męża. Kolejno mieszkała w Moskwie (1934–1936), Bruskeli (1936–1937), Wiedniu (1937–1938), Rydze (1938–1940), z której w 1940 wraz z mężem przedostała się przez Syberię i Chiny do Stanów Zjednoczonych. W latach 1941–1944 małżeństwo mieszkało w Waszyngtonie, gdzie Wiley prowadziła terapię poprzez sztukę dla żołnierzy, m.in. w ośrodku rehabilitacyjnym Forest Glen w Walter Reed General Hospital. W latach 1944–1947 wraz z mężem przebywała w Bogocie, następnie w Lizbonie (1947–1948), Teheranie (1948–1951) i Panamie (1951–1953). W 1954 zamieszkali na stałe w Waszyngtonie. W latach 1968–1970 podróżowała po Wietnamie i Japonii (Okinawa), a także odbyła podróże na Hawaje i Guam.
Twórczość Ze względu na małżeństwo z dyplomatą, miała możliwość portretowania postaci związanych z polityką i wojskiem. Podczas podróży po wyspach Pacyfiku i Wietnamie tworzyła portrety rannych i chorych żołnierzy, szkicowane węglem, które ci wysyłali swoim rodzinom. Wiele jej prac dotyczyło tematyki religijnej, była m.in. autorką drewnianego ołtarzu przedstawiającego anioła unoszącego się nad Teresą z Lisieux, znajdującego się w zbiorach Muzeum Watykańskiego. Modelem twarzy anioła był John F. Kennedy, który w 1939 roku odwiedził Wileyów w Rydze. W 1944 stworzyła portret Franklina D. Roosvelta, który znajduje się w prezydenckiej bibliotece w Hyde Park. Jest również autorką portretów: ostatniego szacha Iranu Mohammada Rezy Pahlawiego i jego siostry Aszraf Pahlawi, premiera , Otto von Habsburga, Teilharda de Chardina, pisarki , Jacques’a Maritaina; znanych mieszkańców Waszyngtonu, takich jak: – dyrektor i pierwszy kurator National Gallery of Art, dziennikarka i sędzia Sądu Najwyższego William O. Douglas; oraz Polki, takie jak: Mira Zimińska-Sygietyńska i Wanda Landowska.
Jest autorką autobiografii Around the Globe in 20 Years wydanej w 1962 w Nowym Jorku, w 2013 roku przetłumaczonej na język estoński i wydanej w Estonii. W 2009 został wydany katalog wystawy prac Wiley pt. Irena Baruch Wiley An Artist at Large in the Diplomatic World by Gold Leaf Studios, opracowany przez Gold Leaf Studios.
Życie prywatne Była córką Lucyny Baruch. Jej siostrzeńcem był korespondent „New York Times” – Tad Szulc. Była żoną amerykańskiego dyplomaty (1893–1967). Od 1939 posiadała obywatelstwo amerykańskie. Dokonała konwersji z judaizmu na katolicyzm. Zmarła w w Waszyngtonie. Została pochowana na w Indianapolis.
Wystawy Wildenstein Galery, Nowy Jork 1947, Gold Leaf Studios, Waszyngton 2008, United States Diplomacy Center (obecnie ), Waszyngton 2009, Biblioteka Narodowa Estonii, Tallin 2009, , Viimsi 2009 , Viljandi 2009, Kuressaare raegalerii – Kuressaare Kultuurivara, Kuressaare 2009, , Haapsalu 2009.
Publikacje The Stations of the Cross, Irena Wiley, Obelisk Gallery, 1955 Around the Globe in Twenty Years, D. McKay Company, 1962
Upamiętnienie Poeta Jan Lechoń poświęcił Irenie Wiley 2 wiersze: Męczennicy (pierwodruk „Tygodnik Polski”, 1944) oraz Sąd ostateczny z cyklu Marmur i róża (pierwodruk „Wiadomości” 1951).
Przypisy
Linki zewnętrzne Fotografia Ireny Wiley opublikowana na łamach magazynu „Vogue” (1947) Odcinek podcastu Consolation Prize, przygotowanego przez R2 Studios na pt. The Art of Diplomacy nt. Ireny Wiley i jej twórczości.
Kategoria:Amerykańscy rzeźbiarze Kategoria:Amerykańscy malarze Kategoria:Amerykanie pochodzenia polskiego Kategoria:Żydzi związani z Łodzią Kategoria:Absolwenci Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie Kategoria:Ludzie urodzeni w Łodzi Kategoria:Urodzeni w 1906 Kategoria:Zmarli w 1972 Kategoria:Malarze związani z Łodzią Kategoria:Rzeźbiarze związani z Łodzią Kategoria:Konwertyci na katolicyzm z judaizmu Kategoria:Ludzie związani z Waszyngtonem Kategoria:Absolwenci University of London Kategoria:Absolwenci uczelni w Wiedniu Kategoria:Polscy portreciści Kategoria:Ludzie związani z Rygą Kategoria:Ludzie związani z Moskwą Kategoria:Ludzie związani z Teheranem Kategoria:Ludzie związani z Panamą (miastem) Kategoria:Ludzie związani z Lizboną Kategoria:Ludzie związani z Bogotą