thumb|Grupa aktorów podczas nagrywania słuchowiska radiowego z wykorzystaniem przedmiotów i przyrządów służących do wywołania dźwięków onomatopeicznych Muzyka ilustracyjna – termin oznaczający w węższym kontekście muzykę, której zadaniem jest obrazować znaczenia słów lub naśladować pozamuzyczne zjawiska realne, np. odgłosy polowania, bitwy i zjawiska przyrodnicze (śpiew ptaków, odgłosy burzy). Ma zastosowanie m.in.: w słuchowiskach radiowych, w teatrze, w filmie, w muzyce koncertowej; jest elementem muzyki programowej; stanowi przeciwieństwo muzyki absolutnej.
W szerszym kontekście termin muzyka ilustracyjna oznacza muzykę towarzyszącą widowisku (np. sztuce teatralnej i filmowi), skomponowaną w celu muzycznego zilustrowania przedstawianych wydarzeń i wywołania u widza określonego nastroju. W tym znaczeniu muzyka ilustracyjna związana jest z teatrem od jego początków w starożytności. Współcześnie kojarzona jest głównie ze sztuką filmową. Może przybierać rozmaite formy, od trywialnych wtrąceń onomatopeicznych po majestatyczne kompozycje budujące ponadczasowy, doniosły nastrój, jak np. w ścieżce dźwiękowej do filmu 2001: Odyseja kosmiczna, w której Kubrick połączył tematy z poematu symfonicznego Tako rzecze Zaratustra Richarda Straussa, z walca Nad pięknym modrym Dunajem Johanna Straussa II oraz muzykę elektroniczną skomponowaną przez Györgya Ligetiego.
Przykłady Ilustrowanie słów
ruch melodii w górę przy słowie ascendit (wstąpił), ruch melodii w dół przy słowie descendit (zstąpił) w XVI-wiecznej muzyce chóralnej wyraźnie niższy dźwięk podczas śpiewania słów in low places (w znaczeniu „w niskich warstwach społecznych”) w piosence „” Gartha Brooksa gwałtowna i wyraźna pauza tuż po słowie stop w piosence „U Can’t Touch This” MC Hammera o pół tonu wyższy dźwięk przy każdej z 13 repetycji słowa rise (dosłownie: wzrastać, rosnąć, powstawać) w piosence „Smash the Mirror” zespołu The Who
Ilustrowanie zjawisk
dźwięk trąbki pocztyliona w kaprysie „” (1704) Johanna Sebastiana Bacha głos kukułki zilustrowany interwałem opadającej tercji w utworze klawesynowym „Kukułka” (1735) Louisa-Claude’a Daquina głosy kukułki i szczygła w VI symfonii F-dur (1807–1808) Ludwiga van Beethovena grzmoty w scenie burzy w Cyruliku sewilskim (1816) Gioacchina Rossiniego głos sygnaturki kaplicznej w kantacie Widma (ok. 1859) Stanisława Moniuszki stuk kości w Tańcu szkieletów (1874) Camille’a Saint-Saënsa odgłosy zwierząt w Karnawale zwierząt (1886) Camille’a Saint-Saënsa krzyk w serialu animowanym Przygody Gapiszona (1964) Jerzego Kotowskiego
Ilustrowanie widowisk
twórczość Henry’ego Purcella ilustrująca widowiska teatralne w okresie baroku muzyka Feliksa Mendelssohna (1826) do Snu nocy letniej Williama Shakespeare’a suita (1867–1891) Edvarda Griega do dramatu Peer Gynt Henrika Ibsena cykl 7 pieśni W izbie dziecięcej (1870) Modesta Musorgskiego muzyka Georges’a Bizeta (1872) do sztuki Arlezjanka Alphonse’a Daudeta muzyka Gabriela Fauré i Jeana Sibeliusa (1892) do dramatu Peleas i Melisanda Maurice’a Maeterlincka poemat symfoniczny W Tatrach (1902) i Suita słowacka (1903) Vítězslava Nováka muzyka Williama Waltona (1941–1942) do Makbeta Williama Shakespeare’a balet Zaczarowana oberża (1945) Antoniego Szałowskiego muzyka Andrzeja Korzyńskiego do filmu Akademia pana Kleksa (1983) muzyka towarzysząca scenom ucieczki psów przed wilkami w filmie animowanym (1949) Aleksandra Iwanowa muzyka Zygmunta Koniecznegodo filmu Prymas. Trzy lata z tysiąca (2000)
Przypisy
Bibliografia
Ilustracyjna muzyka