thumb|upright=1.25|Zespół serwisowy: taca i dwa dzbanki, około 1770, ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie Porcelana wiedeńska – porcelana produkowana w manufakturze w Wiedniu w latach 1718–1864.

Założycielem drugiej po Miśni manufaktury europejskiej porcelany był Holender , któremu w 1718 cesarz Karol VI przyznał monopol produkcji i sprzedaży porcelany na terytorium swojego państwa na okres 25 lat. Jeszcze w tym samym roku du Paquier otworzył swoją wytwórnię w Rossau (część dzisiejszego Alsergrund) w Wiedniu. Tajemnicę produkcji porcelany udało mu się uzyskać przekupując pracowników Miśni, Christopha Conrada Hungera i , którzy jednak już w 1720 opuścili Wiedeń, ponieważ nowa manufaktura nie odniosła komercyjnego sukcesu. Porcelanowej masie uzyskiwanej w Wiedniu daleko było do czystej bieli miśnieńskiej porcelany i w 1727 du Paquier zbankrutował, po czym mimo kilku udzielonych przez rząd pożyczek w 1744, kiedy to wygasł jego pierwotny patent, musiał sprzedać wytwórnię cesarzowej Marii Teresie.

thumb|Arcyksiążę Leopold z rodziną, grupa figuralna wg modelu , około 1775–80, ze zbiorów Kunstgewerbemuseum Wytwórnia została wówczas przemianowana na Cesarską Manufakturę Porcelany (), zaś jej dyrektorem został Karl Mayerhofer. Od 1747 jej mistrzem modelarskim był , który pozostał na tym stanowisku do 1784. Odkrycie złóż kaolinu w Schmöllnitz i korzystanie z pokładów gliny nieopodal Passau pozwoliły od 1749 na produkcję białej masy porcelanowej lepszej jakości. Generalnie od początku istnienia wytwórni tutejsza porcelana naśladowała produkcję miśnieńską i podążając za nią w połowie XVIII wieku dekoracja o charakterze barokowym ustąpiła miejsca lżejszej, delikatnej dekoracji w stylu rokokowym. Rollwerki i rocaille używane na wszelkiego typu naczyniach i podstawach figur stały się znakiem rozpoznawczym wiedeńskiej porcelany pomiędzy rokiem 1750 a 1760. W tym okresie manufaktura wygrała komercyjną rywalizację z Miśnią zdobywając nowe rynki eksportowe i w drugiej połowie XVIII wieku adaptując styl neoklasyczny wywodzący się z wytwórni w Sèvres.

Pod kierownictwem , który był kierownikiem wytwórni w latach 1784–1805, osiągnęła ona szczyt ekonomicznego i artystycznego rozwoju. W 1799 zatrudniano pięciuset pracowników (w 1744 było ich zaledwie dwudziestu), w tym stu pięćdziesięciu malarzy. Produkcja obejmowała zwykłą zastawę stołową oraz luksusowe neoklasyczne serwisy dekorowane barwnymi miniaturami. Rudobrunatny kolor i wypukłe złocenia były charakterystyczne dla ówczesnych wiedeńskich naczyń. Najważniejszym modelerem był , który zastąpił Niedermayera na jego stanowisku w 1784. Rokokowe figurki zakochanych par ustąpiły miejsca typowym neoklasycznym figurom z biskwitu, głównie o tematyce antycznej.

W 1806 dyrektorem wytwórni został Matthias Niedermayr, syn Johanna Josefa Niedermayera. Był on związany z manufakturą od 1771 i dzięki znajomości jej działalności był w stanie utrzymać ją w czasach wojen napoleońskich. Ani jemu, ani jego następcom nie udało się zahamować powolnego upadku wytwórni, która utraciła dostęp do surowców i borykała się z rosnącą konkurencją porcelany czeskiej. Ostatecznie cesarz Franciszek Józef podjął decyzję o zamknięciu manufaktury, co ogłoszono 22 sierpnia 1864. W ostatnim okresie działalności wykonano niewiele wartościowych prac i można zaobserwować stałe obniżanie się jakości wyrobów.

Po zamknięciu wytwórni w Wiedniu otwierano mniejsze przedsięwzięcia zajmujące się produkcją porcelany a kompania Wahliss (zob. ) kontynuowała tradycje Cesarskiej Manufaktury Porcelany, korzystając z jej modeli i wytwarzając podobne naczynia do 1894 roku.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Sztuka w Austrii Kategoria:Kultura w Wiedniu Wiedeń