Chorągiew Lubelska ZHP – jednostka terenowa Związku Harcerstwa Polskiego.
Działa na terenie województwa lubelskiego. Siedzibą władz Chorągwi jest Lublin.
Historia Początki działalności harcerskiej na Lubelszczyźnie Ruch skautowy, który zaczynał się rozwijać w latach 1911–1912 na ziemiach Lubelszczyzny, szybko natrafił na przeszkodę jaką stworzył zabór. Pierwsze drużyny działały jawnie bądź nielegalnie. Mimo to skauting lubelski zrzeszał w owym czasie w swoich szeregach ok. 600 osób. W latach 1912–1913 doszło do spadku zainteresowania, a ruch napotkał trudności organizacyjne. Poszczególne drużyny działały niezależnie od siebie, w różnych środowiskach, miejscowościach, nie podejmując współpracy. Powstały jednak organizacje skautowe, które można uznać za zalążki Komendy Chorągwi, m.in. Lubelska Komenda Skautowa działająca w latach 1912–1913, której drużynowymi naprzemiennie byli Tadeusz Korolko, Wiktor Krzewski i Jan Wierzbicki, oraz Okręgowa Komenda Skautowa w Lublinie z lat 1913–1916, tajna w latach 1913–1915.
W owym czasie powstało Junactwo, będące próbą utrzymania ducha patriotyzmu wśród młodzieży, szczególnie wiejskiej. Twórcą był Stefan Plewiński, który wraz z Wacławem Szczęsnym i Władysławem Olędzkim stworzył także program wychowawczy. Podstawą pracy drużyn junackich była współpraca. W 1913 roku Adam Jarosz założył w Lublinie I Drużynę Junacką im. Tadeusza Kościuszki. Lubelskie junactwo zorganizowało się w trzy plutony którym przewodniczyły Irena Araszkiewiczowa, Jadwiga Wojciechowska oraz Maria Nowicka.
Dopiero okres I wojny światowej przyniósł zmiany. Zarówno zgrupowania skautowe, jak i junackie rozrosły się, powstały nowe, m.in. trzy drużyny w Puławach, trzy w Zamościu, dwie w Chełmie, a także w Biłgoraju, Hrubieszowie, Krasnymstawie, Nałęczowie, Kraśniku, Kazimierzu Dolnym, Opolu Lubelskim i Wąwolnicy. Liczba druhów i druhen wzrosła do 900.
Skauting męski Pierwsze męskie patrole skautowe powstały w maju 1911 roku. Założycielem pierwszego był uczeń Szkoły Lubelskiej Kazimierz Dobiecki, następnych dwóch – Tadeusz Korolko w szkole im. Stanisława Staszica i Jan Wierzbicki w Szkole Handlowej Vetterów. We wrześniu tego samego roku na terenie Szkoły Lubelskiej pierwszy oddział skautowy powstał z inicjatywy ucznia owej placówki Wiktora Krzewskiego. 11 grudnia patrol Wierzbickiego rozwinął się w drużynę podobnie jak patrol Korolki, której nadano imię Waleriana Łukasińskiego.
W 1912 roku drużyny otrzymały numery oraz nazwy – powstała I Drużyna Skautowa im. Waleriana Łukasińskiego przy gimnazjum im. Staniaława Staszica, II Drużyna Skautowa im. Zawiszy Czarnego przy Szkole Lubelskiej i III Drużyna Skautowa im. Romualda Traugutta przy Szkole Handlowej Vetterów.
Emisariusz Jan Sikorski stworzył w Zarzewiu lubelskim oddziały ćwiczebne wzorując się na skautowych. Jesienią 1912 roku powstała z nich Organizacja Polskich Wywiadowców, którą 5 września 1915 roku przekształcono w IV Drużynę Skautową im. Jana Zamoyskiego przy gimnazjum Matematyczno-Przyrodniczym w Lublinie. Jej założycielem był Antoni Budowski. Jan Sikorski tworzył także oddział instruktorski do którego należało 14 uczniów.
Założono także I Drużynę Skautową im. Romualda Traugutta pod przewodnictwem Antoniego Żochowskiego w prywatnej Szkole Filozoficznej Tadeusza Radlińskiego w Siedlcach. W Łukowie pierwsze męskie patrole powstały w 1912 roku przy Szkole Handlowej i Gimnazjum Rosyjskim dzięki Adamowi Leszukowi. W październiku 1916 roku Stefan Kula i Stefan Korybski zorganizowali I Drużynę Skautową przy Gimnazjum Państwowym w Białej Podlaskiej. W Zamościu kierownictwo Gimnazjum i Seminarium Nauczycielskiego 17 października 1917 roku powołało I Drużynę Skautową im. Tadeusza Kościuszki pod komendą nauczycieli Michała Pieszko oraz Kazimierza Gelinka.
Skauting żeński Niezależnie od skautingu męskiego rozwijał się skauting żeński. Jesienią 1911 roku Mirosława Kuncewiczówna zainicjowała powstanie I żeńskiej Drużyny Skautek im. Emilii Plater w żeńskiej Szkole Handlowej. Drużynową została A. Bagińska.
W tym samym czasie w Prywatnym Gimnazjum Heleny Czarnieckiej działały patrole skautek, które prowadziły uczennice Szkoły Handlowej. Pod kierunkiem Stefanii Bejtówny-Śmigielskiej dało im się utworzyć II żeńską Drużynę Skautek im. Tadeusza Kościuszki wiosną 1912 roku. III Żeńska Lubelska Drużyna Skautowa im. Królowej Jadwigi powstała już w czasie trwania I wojny światowej, w 1916 roku. Działała przy Prywatnym Gimnazjum Wacławy Arciszowej, zaś jej założycielką była Ewa Szelburg, znana później szerzej jako pisarka.
W Siedlcach przy Gimnazjum Filologicznym w 1915 roku J. Klimkiewiczówna założyła I Żeńską Drużynę Skautową, a rok później w Łukowie powstała I Żeńska Drużyna Skautów, której drużynową została Janina Walterówna. Inicjatorem założenia drużyny był Edward Mioduszewski. W Białej Podlaskiej w 1917 roku Anna Krauzówna została komendantką I Żeńskiej Drużyny Skautowej im. Henryki Pustowójtówny. W tym samym roku w grudniu powstała w Zamościu I Żeńska Drużyna Skautowa której przewodniczyła Kamila Wiśniowiecka.
W Chełmie 1915 roku powstała także I koedukacyjna Drużyna Skautowa z inicjatywy Ludwika Zajączkiewicza, ale już w roku 1916 rozpadła się na I męską Drużynę Skautową kierowaną przez Zajączkiewicza oraz I Żeńską Drużynę Skautową im. Emilii Plater kierowaną przez Marię Świerkowską.
Harcerstwo lubelskie w okresie późnowojennym i międzywojennym W dniach 1–2 listopada 1916 roku odbył się w Warszawie Zjazd Delegatów Środowisk Skautowych z terenu Królestwa Polskiego, wtedy powołano jedną organizację pod nazwą Związek Harcerstwa Polskiego. Zarys terytorialny okręgów ZHP ustalono w maju 1917 roku. Okręg Lubelski-męski uzyskał numer XII „a” a żeński XII „b”.
W komendzie Okręgu XII „a” znaleźli się: Mieczysław Rogalski, Stefan Mydlarz, Władysław Olędzki, Stefan Plewiński, Franciszek Zaremba i Marian Żebrowski. W składzie Wydziału do końca wojny znaleźli się ponadto: Aleksander Zdanowicz, Wit Felczerek-Klonowiecki i Jan Zych. Przewodniczącym Rady Wykonawczej XII Okręgu Lubelskiego ZHP „a” byli: Włodzimierz Bochenek V-VIII 1917, Marian Żebrowski VIII-XI 1917 i Mieczysław Rogalski XI 1917–1919. W komendzie Okręgu XII „b” znalazły się Ewa Szelburg, Mirosława Kuncewicz, Maria Zieleniewska, Helena Sobocka i Jadwiga Dąbska. Komendantką Okręgu XII „b” została Ewa Szelburg 1917–1918.
W 1918 roku Międzyorganizacyjna Komisja Porozumiewawcza zwołała zjazd zjednoczeniowy harcerstwa polskiego ze wszystkich zaborów, który odbył się w dniach 1–2 listopada w budynku Teatru Miejskiego, w Sali koncertowej Towarzystwa Muzycznego w Lublinie. Zjazdowi przewodniczył Stefan Plewiński a komendantem zjazdu wybrano Władysława Olędzkiego. Niestety Zjazd został przerwany z powodu wiadomości o atakach na Lwów.
Okrąg Lubelski przemianowano na Inspektorat Lubelski ZHP działający w latach 1919–1920 – komendantem XII „a” był Stefan Plewiński, XII „b” Maria Nowakowska. W tym czasie działało 19 drużyn męskich i 7 żeńskich. Powstał Tymczasowy Zarząd Oddziału Okręgu Lubelskiego ZHP, któremu przewodniczył o. Jacek Woroniecki, przekształcony w 1921 roku w Lubelski Zarząd Oddziału ZHP, który działał aż do wybuchu II wojny światowej. Powstały także pierwsze organy mające w swojej nazwie słowo „chorągiew” – Chorągiew Harcerzy i Chorągiew Harcerek, obie działające od roku 1921 do 1939. Pierwszym komendantem Chorągwi Harcerzy był Kazimierz Grochowski, zaś pierwsza komendantką Chorągwi Harcerek – Maria Nowakowska-Brydowa.
Lata trzydzieste były okresem rozwoju harcerstwa i jego programu którego kluczową część stanowiły rozwijające i kształtujące specjalności, m.in. terenoznawstwo, ratownictwo, techniki sanitarne, żeglarstwo, szybownictwo, obozownictwo, pionierka, łączność. Zwiększyła się liczba organizowanych obozów i kursów szkoleniowych letnich i zimowych. Zapoczątkowany w 1925 roku ruch zuchowy objął w 1938 roku 39 gromad żeńskich i 96 gromad męskich.
Pod koniec sierpnia 1939 roku Lubelska Chorągiew Harcerzy składała się z 21 hufców, w skład których wchodziło 180 drużyn harcerskich. Komendantem Chorągwi Harcerzy był wówczas hm. Dymitr Senatorski. 11 czerwca 1939 roku powołano nowy pion – Lubelskie Pogotowie Harcerzy mający przygotować Chorągiew do warunków wojennych. Jego komendantem został hm. Tadeusz Kozłowski.
Statystyki chorągwi
Rok 1912 1920 1921 1922 1924 1928 1932 1933 1934 1939 Liczba harcerek – – – – – – 1475 – 3462 – Liczba harcerzy – 400 1410 800 1516 1556 – 5462 7842 – Liczba drużyn harcerek 20 – 20 – – 23 – – – 104 Liczba drużyn harcerzy – – 22 – 35 41 – 122 170 180 Liczba hufców harcerek – – – – – – 5 – 13 – Liczba hufców harcerzy – – – – – – – 14 18 21
Reprezentacje harcerzy z Chorągwi Lubelskiej na zlotach: I Narodowy Zlot Harcerzy w Warszawie w 1924 – uczestniczyło 326 harcerzy, II Narodowy Zlot Harcerzy w Poznaniu w 1929 – uczestniczyło 388 harcerzy, Jubileuszowy Zlot ZHP w Spale w 1935 – uczestniczyło 454 harcerek i 764 harcerzy.
Szare Szeregi – ZHP w czasie II wojny światowej Z uwagi na strukturę Szarych Szeregów, w owym czasie działają „ule”, w tym lubelski „ul Zboże”.
W październiku 1939 roku w mieszkaniu Tadeusza Kozłowskiego doszło do spotkania kilku instruktorów Komendy Chorągwi Harcerzy z wizytatorem GK Harcerzy, Januszem Wierusz-Kowalskim. Kozłowski został mianowany pierwszym komendantem przyszłej Komendy Chorągwi Harcerzy „Szarych Szeregów”, którą miał dopiero utworzyć. Zastępcą komendanta został Aleksander Wojno. Kolejnymi komendantami byli: Kazimierz Tomiłło, Lesław Eustachiewicz ps. „Ksawery”, „Jerzy”, Henryk Ostrowski ps. „Burłaj”, „Kos”, „Heniek” i Zbigniew Urych ps. „Ryszard”.
Rozpoczęto działania mające na celu nawiązanie kontaktów, organizację łączności. Przez pewien czas problem stanowiło samorzutne powstawanie i działanie w odosobnieniu od Chorągwi SzSz tajnych grup harcerskich, m.in. grupa Stanisława Moskwy, grupa Mariana Chałupki, grupa Kajetana Ostojadły, grupa Michała Wyczółkowskiego oraz grupa Kazimierza Stomiłły.
W pierwszych miesiącach okupacji niemieckiej poza Hufcem Lublin w Chorągwi Lubelskiej Szarych Szeregów organizowane były także hufce: Biała Podlaska, Biłgoraj, Chełm, Krasnystaw, Radzyń Podlaski i Włodawa. Nie ma potwierdzonych informacji, ze organizowano także inne. Każdy hufiec miał swoim zasięgiem objąć tereny swojej przedwojennej działalności. Same działania w Lublinie opierały się na gromadzeniu amunicji, broni, karabinów, które ukrywano w lesie, działaniach społecznych i wojskowych.
W Białej Podlaskiej komendantem hufca został Stanisław Duński. Zorganizowany został harcerski kurs instruktorski, nawiązana została współpraca z komendą obwodu ZWZ, podjęto kolportaż prasy konspiracyjnej, a także działano poprzez sabotaż i wywiad. Pomagano w organizowaniu przerzutów granicznych. W 1941 roku Gestapo dokonało licznych aresztowań, w tym też komendanta hufca. Spowodowało to utratę kontaktów z Komendą Chorągwi i przerwanie działalności hufca.
W 1944 roku 303 harcerki pracowały w Wojskowej Służbie kobiet AK. Na stanowiskach kierowniczych w wojsku były takie instruktorki jak: Maria Walciszewska ps. „Jadwiga”, „Marylka” i „Łotewska”, Danuta Magierska ps. „Aniela”, „Weronika”, Maria Świtalska ps. „Marysia”, „Jadwiga”, „Skalska”, Wanda Stefaniak, Małgorzata Szewczykówna i Maria Nowicka.
Harcerstwo na Lubelszczyźnie po II wojnie światowej Powojenne harcerstwo nastawione było przede wszystkim na odbudowę – zakładał to program Szarych Szeregów. Odbudowa ta jednak trwała zaledwie 6 lat.
Organizacja Harcerska ZMP 1950–1955 Związek Harcerstwa Polskiego został rozwiązany na okres lat 1950–1955. Zamiast niego powstaje Organizacja Harcerska Związku Młodzieży Polskiej. Przynależność była obowiązkowa dla całej młodzieży szkół podstawowych. Zabroniono noszenia krzyży, lilijek i rogatywek. Zniesiono nazwy „hufiec” i „chorągiew”. Ze względu na zasięg zmian na teren całego kraju objęło to także ziemie lubelskie.
Organizacja Harcerska Polski Ludowej (OHPL) 1955–1956