thumb|Witraż „Matka Boska z Dzieciątkiem”, XIII w. Muzeum Dominikanów, pełna nazwa Muzeum Polskiej Prowincji Dominikanów – sakralne muzeum sztuki w Krakowie, mieszczące się w zespole klasztornym OO. Dominikanów. Zostało utworzone w 2022 roku, z okazji jubileuszu 800-lecia sprowadzenia Zakonu Kaznodziejskiego do KrakowaMaciej Nycz, W Krakowie otwarto Muzeum Dominikanów. „Chcemy pokazać to, co najcenniejsze” rfm.24.pl 25 listopada 2022.. Gromadzi ono zbiory stanowiące większość zachowanego wyposażenia klasztoru i kościoła Św. Trójcy, nadto zabytki ruchome pochodzące z innych kościołów i klasztorów dominikańskich z terenu dawnej i obecnej Polski.
W 1222 roku św. Jacek założył w tym miejscu nowy dom zakonny i odtąd powołane tu zgromadzenie monastyczne działa nieprzerwanie do dziś. Przez kolejne lata pozyskiwało lub otrzymywało wyposażenie, które po części stanowiło wystrój kościoła i przyległych do niego kaplic, pomieszczeń klasztoru, w tym skarbiec i bibliotekę oraz należący do zakonu krakowskiego kościoła św. Idziego. Część wielowiekowego dziedzictwa przepadła, głównie w wyniku wielkiego pożaru Krakowa w 1850 roku. Później, do krakowskiego klasztoru trafiały zabytki pochodzące ze skasowanych klasztorów z dawnych Kresów Wschodnich, nadto podczas kolejnych badań archeologicznych na terenie klasztoruAnna Bojęś-Białasik, Dariusz Niemiec, Kościół i klasztor Dominikanów w Krakowie w świetle badań archeologiczno–architektonicznych w latach 2010–2012 [w.] Sztuka kręgu krakowskich Dominikanów, op. cit. s. 257–315.. Ważną rolę w powstaniu muzeum odegrał o. Adam Studziński, który przez cztery dekady zajmował się gromadzeniem zabytków i dbaniem o najcenniejsze obiekty, prowadził także własną pracownię konserwatorską w obrębie krakowskiego klasztoru, która przed 2022 r. została włączona w przestrzeń obecnego muzeumOsiem wieków historii.... Uroczyste otwarcie Muzeum Dominikanów miało miejsce 24 listopada 2022; w styczniu następnego roku zostało oficjalnie udostępnione dla zwiedzających.
Do najcenniejszych zbiorów muzeum należą m.in.: zespół ceramicznych płytek posadzkowych z XIII w., zespół kwater witrażowych, w tym cztery najstarsze z XIII-XIV wieku przedstawiające świętych Stanisława i Augustyna oraz Matkę Boską z Dzieciątkiem i UkrzyżowanieLech Kalinowski, Die ältesten Glasgemälde der Dominikanerkirche in Krakau [in.] Bau- und Bildkunst im Spiegel internationaler Forschung. Festschrift zum 80. Geburstag von Prof. Dr. Edgar Lehmann Präsident des CVMA Nationalkomitees in der DDR, Berlin 1989, s. 114-124Lech Kalinowski, Malarstwo witrażowe [w:] Adam Labuda, Krystyna Secomska (red.), Malarstwo gotyckie w Polsce, Warszawa 2004, t.1, s.191-192. t. 2, s. 131-134 (opr. Helena Małkiewiczówna), t. 3 il. LXVIII-LXXI Dobrosława Horzela (red.) Cud światła. Witraże średniowieczne w Polsce, Kraków 2016, s. 132, nr. 14, 15-16, 51 (opr. Dobrosława Horzela), późnogotyckie alabastrowe figury Jezusa i apostołów z XV w. (warsztat południowoniderlandzki lub północnofrancuski) odnalezione w kościele Św. IdziegoMarek Walczak, A Group of Statuettes in Alabaster from the Dominican Church in Cracow: A Contribution to the Research on Imported Artworks in Central Europe in the Late Middle Ages, Artibus et Historiae, no. 84 (XLII), 2021, pp. 9–49.http://www.e-rihs.pl/index.php/5ty-nabor-wnioskow-molabfixlab-pl-badania-szesciu-figur-chrystusa-i-apostolow-z-klasztoru-ojcow-dominikanow-w-krakowie/., figura alabastrowa Madonny z Dzieciątkiem – tzw. Matka Boża Jackowa. Wedle tradycji św. Jacek Odrowąż miał ją uratować z płonącego Kijowa. Obecna XV – wieczna pochodzi z klasztoru Dominikanów we Lwowie. Zachowały się również XVII wieczne pozłacane i kameryzowane korony zdobiące zarówno Madonnę i DzieciątkoKrzysztof J. Czyżewski, Marek Walczak, Marcin Szyma, „Madonny Jackowe”. Kultowe i artystyczne aspekty alabastrowych figur w Krakowie, Przemyślu i Lwowie. „Rocznik Krakowski”, 85, 2019. wersja online., kopia chorągwi kanonizacyjnej św. Jacka z drugiej ćwierci XVII wieku, wzorowana na oryginalnej z uroczystości kanonizacji świętego w 1594 r. w bazylice św. Piotra na WatykanieElżbieta Wiater, Św. Jacek i najstarsza na świecie chorągiew kanonizacyjna. Odnaleziona oraz odnowiona, Aleteia, 19 września 2019.Beata Kołodziej, Dominikanie zaprezentowali w Krakowie najstarszą zachowaną chorągiew kanonizacyjną dzieje.pl 8 września 2019.dominikanie.pl., XIX-wieczna podstawa XVII-wiecznego relikwiarza na głowę fundacji Zygmunta III Wazy, gotycka preteksta ornatu z lat ok. 1380–1395 z przedstawieniami m.in. Trójcy Świętej w typie Tronu ŁaskiKatarzyna Moskal, „Haftowana preteksta z przedstawieniem Trójcy Świętej, apostołów i proroków z kościoła O.O. Dominikanów w Krakowie”, „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 25, 2007, s. 25–38 wersja online., gotycki relikwiarz Świętej Krwi wykonany ze złoconego srebra i kryształu górskiego, pięć dwustronnie malowanych kwater Poliptyku Dominikańskiego, dawnego retabulum ołtarza głównego, dzieło Mistrza Poliptyku Dominikańskiego, z ok. 1460 r. Pozostałe zachowane sześć mieści się w Muzeum Narodowym w Krakowie – w dawnym pałacu biskupa Erazma CiołkaJerzy Gadomski, Gotyckie malarstwo tablicowe Małopolski 1460-1500, Warszawa 1988Jerzy Gadomski, Malarstwo tablicowe [w:] Adam Labuda, Krystyna Secomska (red.), Malarstwo gotyckie w Polsce, Warszawa 2004, t.1, s.273-275; t. 2, s. 207-209 (opr. Krystyna Secomska)Anna Borowska, Agnieszka Luboń-Radwańska, Konserwacja pięciu kwater pochodzących ze skrzydeł ołtarza dominikańskiego [w:] Sztuka kręgu krakowskich Dominikanów, op. cit. s. 461-468 , obraz Koronacja Marki Boskiej przypisywany Georgowi PenczowiKrzysztof J. Czyżewski, Koronacja Marii w klasztorze Dominikanów w Krakowie. Próba rozpoznania, [w:] Sztuka w kręgu krakowskich dominikanów, op. cit. s. 527–551 wersja online., srebrna sukienka Madonny z Dzieciątkiem z kaplicy Różańcowej (kopii obrazu Salus Populi Romani z bazyliki Santa Maria Maggiore w Rzymie), barokowa złota monstrancja z klasztoru w Podkamieniu, ozdobiona wielobarwną emalią, ozdobiona wielobarwną emaliąMichał Grychowski, Dariusz Nowacki, Magdalena Piwocka, Klejnoty w dawnej Polsce, Warszawa 2011, s. 84-92, zespół kielichów, cyboriów, monstrancji z XVI-XX w., obrazy Teodora Stachowicza ukazujące wnętrze kościoła Dominikanów sprzed i podczas pożaru w 1850 r.Iwona Kęder, Z dawnej ikonografii kościoła Dominikanów w Krakowie, [w:] Sztuka kręgu krakowskich Dominikanów, op. cit. s. 89–109., projekty odbudowy kościoła przez o. Mariano Pavoniego OP, osobiste pamiątki po o. Adamie Studzińskim.
Przypisy
Bibliografia Anna Markiewicz, Marek Walczak, Marcin Szyma (red.), Sztuka w kręgu krakowskich dominikanów, Kraków 2013 wersja online
Linki zewnętrzne Oficjalna strona Muzeum Dominikanów
Kategoria:Muzea w Krakowie Kategoria:Muzea sakralne w Polsce Kategoria:Muzea zgromadzeń zakonnych w Polsce