Niezgodność płciowa () – termin stosowany w psychologii, medycynie i seksuologii, opisujący stan, w którym osoba nie identyfikuje się z płcią przypisaną jej przy urodzeniu. Wiąże się z rozbieżnością pomiędzy czyjąś tożsamością i ekspresją płciową, a płcią metrykalną.
Cierpienie spowodowane przez niezgodność płciową jest w DSM-5 określane jako dysforia płciowa.
Klasyfikacja i diagnoza
ICD-11 Termin ten został wprowadzony do klasyfikacji ICD wraz z opublikowaniem jedenastej wersji w czerwcu 2018 roku. W przeciwieństwie do używanego w ICD-10 określenia „transseksualizm”, nie jest zaliczana do zaburzeń psychicznych, zamiast tego zaliczono ją do kategorii „stany odnoszące się do zdrowia seksualnego” ().
W ICD-11 wyróżnia się:
niezgodność płciowa w adolescencji lub dorosłości (HA60) niezgodność płciowa w dzieciństwie (HA61) niezgodność płciowa, niespecyficzna (HA6Z)
Niezgodność płciowa w adolescencji i dorosłości definiowana jest jako: „wyraźna i trwała niezgodność między doświadczaną przez daną osobę płcią a płcią, jaka została jej przypisana, co często skutkuje pragnieniem »tranzycji«, aby żyć i być akceptowanym jako osoba płci doświadczanej. Odbywa się to na drodze leczenia hormonalnego, zabiegów chirurgicznych lub innych usług mających na celu dostosowanie ciała osoby do płci doświadczanej w takim zakresie, w jakim tego pragnie. Diagnozy nie można postawić przed rozpoczęciem okresu dojrzewania”.
Niezgodność płciowa w dzieciństwie charakteryzuje się: „wyraźną niezgodnością pomiędzy doświadczaną/wyrażaną płcią, a płcią przypisaną przy urodzeniu. Obejmuje: silne pragnienie bycia innej płci niż płeć przypisana; silną niechęć do anatomicznych cech płciowych lub przewidywanych drugorzędowych cech płciowych i/lub silne pragnienie, by pierwszorzędowe i/lub przewidywane drugorzędowe cechy płciowe były zgodne z doświadczaną płcią; typowe dla płci doświadczanej, a nie przypisanej, zabawy użyciem wyobraźni, zabawki, gry, aktywności i płeć rówieśników. Niezgodność płciowa w dzieciństwie musi utrzymywać się przez około 2 lata. Izolowane zachowania i preferencje niezgodne z przypisaną płcią nie są podstawą do postawienia rozpoznania”.
DSM-5
Interwencje medyczne
Niezgodność płciowa nie jest obecnie postrzegana jako zaburzenie. Jednak spowodowana przez nią dysforia płciowa może wymagać różnych interwencji medycznych określanych jako „afirmujące płeć”, które można podzielić na hormonalne i chirurgiczne.
Hormonalne
Polega na terapii hormonalnej mającej na celu wykształcenie określonych drugorzędowych cech płciowych. Wyróżnia się , stosowaną u trans kobiet, i , stosowaną u trans mężczyzn.
Chirurgiczne
Badania w Polsce Problematyka niezgodności płciowej i dysforii płciowej jest w Polsce przedmiotem badań przede wszystkim w ramach psychiatrii i seksuologii klinicznej. Badania koncentrują się m.in. na zdrowiu psychicznym osób transpłciowych, procesach diagnostycznych, a także wpływie czynników społecznych, takich jak stres mniejszościowy, na funkcjonowanie psychiczne i jakość życiaK. Kucia, Ocena osiągnięć naukowych dr n. med. Bartosza Grabskiego, Śląski Uniwersytet Medyczny, 2023..
W polskiej literaturze naukowej podejmowane są zarówno zagadnienia kliniczne, jak i psychospołeczne, dotyczące m.in. przebiegu dysforii płciowej w różnych okresach życia, jej współwystępowania z innymi zaburzeniami psychicznymi oraz efektów interwencji medycznych afirmujących płećDora M., Grabski B., Dobroczyński B. i in. (2021), Dysforia płciowa, niezgodność płciowa i nonkonformizm płciowy w adolescencji – zmiany i wyzwania diagnostyczne, „Psychiatria Polska”..
Wśród badaczy zajmujących się tą problematyką znajdują się m.in. specjaliści związani z ośrodkami akademickimi w Krakowie i innych miastach, w tym Bartosz Grabski, Marta Dora oraz Bartłomiej Dobroczyński, których prace dotyczą m.in. diagnostyki, zdrowia psychicznego i funkcjonowania osób doświadczających niezgodności płciowej. Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Transpłciowość i medycyna Kategoria:Zdrowie i zaburzenia seksualne