Powiat Radzyń (niem. Landkreis Radzyń, Kreishauptmannschaft Radzyń, pol. powiat radzyński) – jednostka podziału administracyjnego Generalnego Gubernatorstwa w latach 1939–1944, wchodząca w skład dystryktu lubelskiego. Siedziba powiatu znajdowała się w Radzyniu.
Po wybuchu II wojny światowej i agresji ZSRR na Polskę obszar II Rzeczypospolitej przedzieliła Linia Mołotowa. Na części terenów II RP okupowanych wojskowo przez III Rzeszę (a więc tej, która nie została anektowana bezpośrednio przez Niemców), na podstawie dekretu Adolfa Hitlera z 12 października 1939 (z mocą obowiązującą od 26 października 1939), utworzono jednostkę administracyjno-terytorialną o nazwie Generalne GubernatorstwoVerordnungsblatt des Generalgouverneurs für die Besetzten Polnischen Gebiete = Dziennik Rozporządzeń Generalnego Gubernatora dla Okupowanych Polskich Obszarów / hrsg. vom Amt des Generalgouverneurs. 1939, Nr 1 (26 October) - Nr 15 (31 Dezember). Generalne Gubernatorstwo podzielone na cztery dystrykty, a te z kolei były podzielone na powiaty, gminy zbiorowe i wsie (właściwie dawne polskie gromady)Amtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GG.
Jednym z powiatów dystryktu lubelskiego był Landkreis Radzyń. Objął on inicjalnie obszary należące przed wojną do czterech powiatów w województwie lubelskim, łącznie 7 miast i 42 gminy wiejskieGemeindekarte des Generalgouvernements für die besten polnischen Gebiete (1940).: powiatu radzyńskiego (w całości) – 2 miasta: Międzyrzec Podlaski i Radzyń Podlaski,oraz 14 gmin wiejskich: Biała, Brzozowy Kąt, Jabłoń, Kąkolewnica, Komarówka Podlaska, Milanów, Misie, Siemień, Suchowola, Szóstka, Tłuściec, Wohyń, Zahajki i Żerocin; powiatu łukowskiego (częściowo) – 2 miasta: Kock i Łuków, oraz 14 gmin wiejskich: Białobrzegi, Celiny, Dąbie, Gołąbki, Gułów, Łuków, Łysobyki, Radoryż, Serokomla, Stanin, Trzebieszów, Tuchowicz, Ulan i Wojcieszków; powiatu lubartowskiego (częściowo) – 1 miasto Lubartów oraz 11 gmin wiejskich: Czemierniki, Firlej, Kamionka, Luszawa, Łucka, Michów, Rudno, Samoklęski, Serniki, Tarło i Wielkie; powiatu włodawskiego (częściowo) – 2 miasta: Ostrów Lubelski i Parczew, oraz 3 gminy wiejskie: Dębowa Kłoda, Tyśmienica i Uścimów.
1 września 1941 zmieniono południowy zasięg Landkreis Radzyn, włączając jego południowe gminy do Landkreis Lublin i Landkreis PulawyVerordnungsblatt für das Generalgouvernement = Dziennik Rozporządzeń dla Generalnego Gubernatorstwa. 1941, nr 106 (14 November), str. 629Rolf Jehke (2009): Territoriale Veränderungen in Deutschland und deutsch verwalteten Gebieten 1874-1945:, Herdecke.: do Landkreis Lublin włączono: 2 miasta – Lubartów i Ostrów Lubelski, 10 gmin wiejskich – Firlej, Kamionka, Luszawa, Łucka, Rudno, Samoklęski, Serniki, Tarło, Tyśmienica i Uścimów. do Landkreis Pulawy włączono: 3 gminy wiejskie – Łysobyki, Michów i Wielkie.
Tym samym zredukowano liczbę miast do 5, a liczbę gmin wiejskich do 29.
Landkreis Radzyń funkcjonował do 25 lipca 194425 lipca 1944 – data zajęcia Lublina przez Armię Czerwoną.. 22 sierpnia 1944 przywrócono powiaty radzyński, lubartowski, łukowski i włodawski o przedwojennych granicach w nowym województwie lubelskim..
Miejscowości Lista największych miejscowości w Landkreis Radzyń w 1943 rokuAmtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GG:
+Największe miejscowościMiejscowośćStatusLiczba mieszkańców 1.III.1943GminaŁukówmiasto11554ŁukówMiędzyrzec Podlaskimiasto9105Międzyrzec PodlaskiParczewmiasto6314ParczewRadzyńmiasto5252RadzyńKockmiasto2524KockWohyńwieś2403WohyńCzemiernikiwieś2060CzemiernikiAdamówwieś1721GułówOkrzejawieś1539GułówBezwolawieś1524WohyńJabłońwieś1370JabłońBurzecwieś1370WojcieszkówWojcieszkówwieś1346WojcieszkówPolskowolawieś1203KąkolewnicaDomaszewnicawieś1190ŁukówWola Ossowińskawieś1187WojcieszkówBrzozowicawieś1171KąkolewnicaRudnowieś1132Brzozowy KątGręzówkawieś1084DąbieTurówwieś1080SzóstkaGęświeś1066JabłońBiaławieś1061BiałaKrynkawieś1057CelinyKolembrodywieś1055Komarówka PodlaskaSerokomlawieś1027SerokomlaWola Okrzejskawieś1026GułówOstrówkiwieś1014SzóstkaKomarówka Podlaskawieś1011Komarówka PodlaskaBełczącwieś1005CzemiernikiKrasewwieś1003Biała
Przypisy
Bibliografia Amtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GG. 1943. Burgverlag Krakau. Czesław Madajczyk, Generalna Gubernia w planach hitlerowskich. Studia, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, 1961. Czesław Madajczyk, Polityka III Rzeszy w okupowanej Polsce, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, 1970.
Radzyń Kategoria:Historia Radzynia Podlaskiego