Kółko Rolniczo-Włościańskie w Wielkim Księstwie Poznańskim – organizacja ziemiańsko-chłopska powstała po uwłaszczeniu chłopów w zaborze pruskim, mająca na celu udzielenie wsparcia polskiej ludności rolniczej działającej w warunkach gospodarki rynkowej. Organizacja miała charakter towarzystwa rolniczego, działająca w oparciu o statut i regulacje prawne państwa zaborczego.
Pierwsze kółka rolniczo włościańskie zaczęły powstawać w 1851 rokuRocznik Kółek Rolniczo-Włościańskich w Wielkim Księstwie Poznańskim, Poznań 1875..
Zadania kółek rolniczo-włościańskich Zadania kółek rolniczych rozpatrywać należy w kontekście sytuacji społeczno-politycznej w jakiej znaleźli się polscy rolnicy, w Księstwie Poznańskim. Początki ruchu chłopskiego w warunkach polskich zaczęły się w XIX wieku i wiążą się z uwolnieniem chłopów od pańszczyzny (1808), uzyskaniem przez nich swobód obywatelskich oraz towarzyszącym im przemianom agrarnym wraz z kształtowaniem gospodarki towarowej w rolnictwie. Powstający ruch chłopski był inspirowany bogatym ruchem organizacyjnym rolników na Zachodzie Europy, w której wcześnie uwolniono się z więzów feudalnych i zaczęto kształtować stosunki kapitalistyczne w rolnictwie.
Mówiąc o początkach ruchu chłopskiego w postaci kółek rolniczych warto zwrócić uwagę na złożoność tego zjawiska i uwarunkowania geopolityczne. Ruch kółkowy rozpoczął swoją działalność w warunkach państwa będącego pod zaborami, których władze nie sprzyjały poczynaniom rolników. Obawiano się zmowy czy wręcz spisków chłopów, powstawaniu więzi między nimi, a podjęte działania oświatowo-edukacyjne miały wpływać na ich świadomość i na wzrost pozycji zawodowej. W wyniku przemian agrarnych powstały z jednej strony junkierskie gospodarstwa wielkoobszarowe wspierane przez państwo pruskie, z drugiej zaś strony drobne gospodarstwa chłopskie, obciążone daninami za uwłaszczenie i pozbawione umiejętności samodzielnego gospodarowania. Wychodząc zapotrzebowaniu chłopów na prostą i realną pomoc zaczęto tworzyć towarzystwa rolnicze zwane kółkami – "rolniczo-włościańskimi"Księga Pamiątkowa Związku Poznańskich Kółek Rolniczych, Poznań 1926..
Zadaniem kółek rolniczo-włośiańskich było zapoznawanie członków ze wszystkimi działami gospodarstwa wiejskiegoRocznik Kółek Rolniczo-Włościańskich w Wielkim Księstwie Poznańskim, Poznań 1887.. Zgodnie z statutem zadania dotyczyły następujących obszarów działania:
podwórza – jego urządzenia, utrzymania porządku i usuwania nieczystości, ziemi – jej uprawy, sposobu i terminu wykonywania prac polowych, następstwa roślin po sobie, inwentarza rodzaju trzymanych zwierząt, ich żywienia latem i zimą, sposobu chowu, gospodarstwo domowe – urządzenie domu, wyrabianie żywności i trzymanie drobnego inwentarza, działy gospodarcze – pszczelnictwo, sadownictwo, ogrodnictwo, narzędzia rolnicze - przeprowadzanie orek, stosowanie pługów, kieratów, sprawy ekonomiczne – wprowadzanie oszczędności, sposoby pozyskiwania kredytów, pokazy i zwiedzanie dobrze urządzonych większych gospodarstw rolnych.
Funkcjonowanie kółek rolniczo-włościańskich pod zaborem pruskim Uwłaszczenie chłopów w zaborze pruskim doprowadziło do sytuacji, że część ziemi przypadła Polakom. Zjawisko powyższe nie spodobało się władzom pruskim i dlatego podjęła działania zmierzające do zmiany tej niekorzystnej sytuacji poprzez politykę wynarodowienia Polaków i zasiedlenie odzyskanych terenów ludnością niemiecką. Polski sprzeciw wobec germanizacji przybierał różne formy, w tym dążono do umocnienia gospodarczego i ekonomicznego polskich gospodarstw poprzez między innymi działalność towarzystw rolniczychWładysław Świniarski, Centralne Towarzystwo Gospodarcze i kółka włościańskie, w Księga jubileuszowa Dziennika Poznańskiego1859-1909, Poznań 1909,.
Władze pruskie wprowadziły ścisły nadzór nad procesem powstawania polskich organizacji rolniczych. Warunkiem funkcjonowania kółek rolniczych było podporządkowanie się przepisom władz zaborczych, które wymagały, abyRocznik Kółek Rolniczo-Włościańskich w Wielkim Księstwie Poznańskim, Poznań 1893.:
po założeniu kółka rolniczego należało niezwłocznie zawiadomić władze policyjne, załączają jednocześnie ustawę, imienną listę członków z wyszczególnieniem członków zarządu, o pierwszym zebraniu kołka rolniczego należało zawiadomić policję przynajmniej 24 godz. przed zebraniem, załączając jednocześnie pismo o celu zebrania, dniu, godzinie i miejscu, należało zawiadomić policję o przyjęciu nowych członków lub o ich wystąpieniu, nie obowiązywało odrębne zawiadomienie policji o kolejnym zebraniu, jeśli ustalone zostały stałe terminy zebrania, za niedopełnienie przepisów groziła kara w wysokości 15 marek za każdego członka zarządu.
Wydziały kółek rolniczo-włościańskie Przy patronacie kółek rolniczych zorganizowano wydziały, w tymRocznik Kółek Rolniczo-Włościańskich w Wielkim Księstwie Poznańskim, Poznań 1912.:
wydział hipoteki, wydział melioracji polnych i łąkowych, wydział wystaw i wycieczek, wydział chowu inwentarza, wydział doświadczeń polowych, wydział kursów rolniczych.
Liczba kółek rolniczo-włościańskich Liczba kółek rolniczo-włościańskich przedstawiała się następująco: RokLiczba kółek rolniczychLiczba członków1877744001879120 –1880128 –1884141 –191035115880191237914329
Przypisy
Kategoria:Polskie organizacje rolnicze Kategoria:Wielkie Księstwo Poznańskie