Jehuda Elberg, także Yehuda Elberg, ps. „Y. Bergel”, „L. Berg” (ur. 15 maja 1912 w Zgierzu, zm. 18 października 2003 w Montrealu) – pisarz i dziennikarz żydowski, tworzący w języku jidysz.
Życiorys W młodości otrzymał wykształcenie religijne. W latach 1943–1939 uczył się w szkole włókienniczej w Łodzi oraz pracował jako majster tkacki. W latach 1940–1943 przebywał w warszawskim getcie, współpracując z Żydowską Organizacją Bojową. Po wydostaniu się z getta mieszkał z żoną w Świdrze u rodziny Włodarczyków, gdzie był zaangażowany w pomoc Żydom, którzy uciekli z transportów. Jednocześnie zarabiał na życie sprzedając wyrzeźbione przez siebie drewniane kapliczki. Po wyzwoleniu wyjechał z żoną do Lublina, a następnie do Łodzi.
Był współzałożycielem Centralnego Komitetu Żydów Polskich w Lublinie (1944), współinicjatorem i współzałożycielem Żydowskiej Agencji Prasowej w Łodzi, współzałożycielem i członkiem Centralnej Żydowskiej Komisji Historycznej oraz należał do Związku Literatów, Dziennikarzy i Artystów Żydowskich. Współpracował z wydawaną w Łodzi gazetą „Dos Naje Lebn”, w której pełnił funkcję sekretarza redakcji (1944–1945). Był korespondentem gazet „Davar” wydawanej Tel Awiwie i „Morgn-zhurnal” z Nowego Jorku. W 1946 wyjechał do Francji, gdzie w latach 1947–1948 był sekretarzem redakcji miesięcznika „Kiem” w Paryżu. W 1948 uczestniczył jako delegat w Światowym Kongresie Kultury Żydowskiej w Nowym Jorku. Następnie zamieszkał w Stanach Zjednoczonych, a w 1956 w Montrealu. Jednocześnie działał w syjonistycznym ruchu robotniczym. W 1960 przebywał w Argentynie w ramach działalności w Histardut. Na emigracji zaangażował się w pisanie powieści i opowiadań, publikując w jidysz około dwudziestu książek, które przetłumaczono m.in. na angielski, hebrajski, hiszpański, francuski i niemiecki.
Życie prywatne Był synem rabina w Sanoku i Błaszkach – Abrahama Elberga i Chawy z domu Michelson. Miał dwóch braci i trzy siostry. W 1939 poślubił Rejzel Rosenzaft, z którą miał syna Emanuela (1940–1942). Para rozwiodła się. W 1948 w Nowym Jorku poślubił Tehillę Feinerman (zm. 1956), z którą miał dwoje dzieci. Po jej śmierci ożenił się z Shaindle Stipelman (zm. 1987).
Jego rodzice i siostry zginęli podczas Zagłady. Przyjaźnił się z Chaimem Grade.
Dzięki jego świadectwu Instytut Jad Waszem uznał małżonków Piotra i Wiktorię Włodarczyków za Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.
Twórczość Jako pisarz zadebiutował w druku opowiadaniem „Ber lep” (1932) w łódzkiej gazecie „Folks-blat”. Ponadto publikował opowiadania, reportaże i artykuły w: „Dos Naje Lebn” i „Jidisze Szriftn” w Łodzi; „Morgn zhurnal”, „Di tsukunft”, „JIdiszer kemfer” w Nowym Jorku; „Kiem” w Paryżu i „Davar” w Tel Awiwie. W swoich utworach powracał do okresu zagłady oraz odtwarzał świat Żydów polskich sprzed Holokaustu. Jego powiadanie „837” było wystawiane jako sztuka i umieszczane w wielu antologiach.
Publikacje Ber lep, „Folks-blat”, 1932, Akht hundert zibn un draysik, Idisher kemfer, 1950, Unter kuperne himłen (pol. Pod miedzianymi niebiosami), 1951, Dos poylishe yidntum (pol. Żydzi polscy), 1951, Ojfn szpic mast (pol. Na wierzchołku masztu), Nowy Jork: Di bruder shulzinger, 1974, A Belev yam (pol. W sercu morza), Tel Awiw: Eked, 1979, Tsevorfene zangen (pol. Rozrzucone łodygi), Montreal: Shula, 1976, Bay di taykhn fun poyln (pol. Nad rzekami Polski), „Letste nayes”, 1977, A man hot nisht keyn mazl (pol. Mąż nie ma szczęścia), 1978, Zamd (pol. Piasek), „Forverts” 1977–1978, Thom (pol. Przepaść), „Forverts” 1977–1978, Mayses, Tel Awiw: Światowa Rada Kultury Żydowskiej, 1980, (pol. Kalman Kaleka), Tel Awiw: jidysz-bukh, 1983, A mentsh iz nor a mentsh (pol. Człowiek jest po prostu człowiekiem), Tel Awiw: Perets Publ., 1983, W leymene hayzer (pol. W glinianych domach), Tel Awiw: Yisroel-bukh, 1985.
Wyróżnienia 1951: Nagroda Żydowskiego Kongresu Kulturalnego w Brazylii za Unter kuperne himłen, 1977: Nagroda im. Icyka Mangera, 1984: Nagroda Atrana.
Przypisy
Kategoria:Działacze społeczni i kulturalni związani z Łodzią Kategoria:Dziennikarze związani z Łodzią Kategoria:Ludzie urodzeni w Zgierzu Kategoria:Mieszkańcy getta warszawskiego Kategoria:Partyzanci żydowscy w okupowanej Polsce 1939–1945 Kategoria:Pisarze związani z Łodzią Kategoria:Pisarze związani z Montrealem Kategoria:Pisarze związani ze Zgierzem Kategoria:Polscy tkacze Kategoria:Syjoniści Kategoria:Uciekinierzy z getta warszawskiego Kategoria:Zmarli w 2003 Kategoria:Żydzi związani z Łodzią Kategoria:Laureaci nagrody im. Icyka Mangera Kategoria:Polscy Żydzi ocalali z Zagłady