thumb|Sołnicata, częściowo zrekonstruowany trzeci kamienny system fortyfikacji (4450–4350 r. p.n.e.) Sołnicata (, „warzelnia soli”) – prehistoryczne miasto położone na terenie współczesnej Bułgarii, w pobliżu dzisiejszego miasta Prowadija. Było najstarszym centrum produkcji soli w kontynentalnej Europie (5500–4200 p.n.e.).
Sołnicata była ufortyfikowaną osadą z kamienia – rodzajem cytadeli z wewnętrznym i zewnętrznym miastem, miejscem produkcji ceramiki oraz centrum wytwarzania soli. Osada ta rozwijała się intensywnie w latach ok. 4700–4200 p.n.eSurvival of Information: the earliest prehistoric town in Europe. Sołnicata była otoczona murami obronnymi, które miały chronić sól – kluczowy towar w starożytności. Mimo że populacja osady szacowana jest na zaledwie 350 osób, archeolog Wasil Nikołow argumentuje, że spełnia ona kryteria prehistorycznego protomiasta.
Na terenie osady znaleziono źródła o wysokiej zawartości soli (około 160–190 gramów soli na litr wody). Mieszkańcy odparowywali wodę przy użyciu specjalnych naczyń, zaś pozostałą potem sól sprzedawali zarówno lokalnie, jak i w całym rejonie Bałkanów. Skarby znalezione w okolicy (Warna) wskazują, że handel solą przynosił lokalnym mieszkańcom znaczne wpływy.
Technika produkcji soli ewoluowała w czasie, w związku ze wzrastającym popytem na ten surowiec i zmieniającą się wydajnością wypływów słonych wód. W najstarszym okresie solankę odparowywano w specjalnych piecach zbudowanych w domach, w obrębie osady. Od ok. 5200 r. p.n.e. sól pozyskiwano poza obszarem zabudowanym, w bezpośrednim sąsiedztwie słonych źródeł, przy których wykopano dużą jamę, umożliwiającą jednoczesne podgrzewanie solanki w wielu misach, z paleniskami pod nimi. Ok. 4900 lat p.n.e., również przy źródłach, powstał zespół jam o rozmiarach do 2 m głębokości i promieniu do 7,5 m, w których ustawiano misy z solanką. W ten sposób zwiększono uzysk soli z jednego cyklu produkcyjnego od ok. 25 kg w piecu, do ok. 4,5 tonyIgnatowska O., 2026: Prowadija-Sołnicata. Miasto soli. Mówią Wieki, nr 1 (99), strona 58. Ok. 4500 p.n.e., w związku z rosnącym wylesieniem okolicy, spowodowanym wyrębem lasów na paliwo do urządzeń solnych, ludność Sołnicaty zaczęła wykonywać płytkie, liczne baseny, gdzie solanka doprowadzana ze źródła odparowywała naturalnie, pod wpływem ciepła słonecznego. Sprzyjało temu ocieplenie klimatu. Zanik źródeł solnych był jedną z przyczyn porzucenia miasta przez mieszkańców ok. 4350 r. p.n.e.Ignatowska O., 2026: Prowadija-Sołnicata. Miasto soli. Mówią Wieki, nr 1 (99), s. 60
Zobacz też Kultura Warna Anchialos – inne centrum pozyskiwania soli w regionie Archeologiczny kompleks „Durankulak”
Przypisy
Kategoria:Stanowiska archeologiczne w Bułgarii Kategoria:Zabytki Bułgarii Kategoria:Miasta i osady prehistoryczne