George Orwell, właśc. Eric Arthur Blair (ur. 25 czerwca 1903 w Motihari, zm. 21 stycznia 1950 w Londynie) – brytyjski pisarz i publicysta, uczestnik hiszpańskiej wojny domowej. Urodzony w Biharze w Indiach Brytyjskich, do Anglii przyjechał w 1907. Jego dzieła odzwierciedlają inteligencję, dowcip i wrażliwość na nierówności społeczne„Why I Write” in The Collected Essays, Journalism and Letters of George Orwell Volume 1 – An Age Like This 1945–1950 str. 23 (Penguin).. Zagorzały krytyk systemów totalitarnych (zarówno komunistyczno-autorytarnych, jak i faszystowskich), zwolennik socjalizmu demokratycznegoW 1948, w eseju „Why I Write” – „Dlaczego piszę” – stwierdził: „Każda linijka poważnego tekstu, jaki napisałem od 1936 była bezpośrednio lub pośrednio krytyką totalitaryzmu i opowiedzeniem się za demokratycznym socjalizmem” za: Why I Write Orwell, George (1968) [1958. Bott, George. ed. Selected Writings. London: Heinemann. p. 103. .. Często uznawany za najlepszego kronikarza angielskiej kultury XX wiekuPubs in Britain: Still the Moon Under Water, data dostępu: 2011-07-26., Orwell pisał powieści i felietony; zajmował się także krytyką literacką. Za jego najbardziej znane dzieła uznawane są: futurystyczna, antyutopijna powieść Rok 1984 i satyryczna opowieść będąca alegorią systemu totalitarnego Folwark zwierzęcy. Obie te książki sprawiły, że Orwell należy do grona najbardziej popularnych pisarzy XX wiekuRodden, John, ed (2007). The Cambridge companion to George Orwell. Cambridge University Press. p. 10. ..
Wywarł istotny wpływ na współczesną kulturę. Przymiotnik „orwellowski” określa sytuacje, w których system zagraża wolności jednostki bądź całych społeczeństw, szczególnie w zakresie prywatności. Zwroty takie jak „Wielki Brat patrzy”, czy „Wszystkie zwierzęta są równe, ale niektóre są równiejsze” oraz takie pojęcia, jak „nowomowa” („new-speak”), „policja myśli” („thought police”), „dwójmyślenie” („doublethink”) i „myślozbrodnia” („thoughtcrime”) są używane w potocznym języku. Rok 1984 był także inspiracją dla stworzenia popularnego reality-show Big Brother, emitowanego w kilkunastu krajach, data dostępu: 2011-07-26.Orwellowski – słownik języka polskiego, data dostępu: 2011-07-26..
Życiorys thumb|Zdjęcie Orwella z młodości, z widocznymi wąsami . thumb|Orwell przed mikrofonem BBC Jego rodzina pochodziła z klasy średniej. Był synem Richarda Walmesley Blaira, urzędnika administracji brytyjskiej i Idy Mabel Blair (z d. Limouzin). Miał dwie siostry. Od 1911 uczęszczał do St. Cyprian’s, prywatnej szkoły z internatem w Eastbourne. Stypendium (przyznane w 1917) zapewniło mu miejsce w ekskluzywnej Eton College (którą opuścił w 1921). W listopadzie 1922 wstąpił do Królewskiej Policji Imperialnej w Birmie. 1 stycznia 1928 porzucił służbę i nie powrócił z urlopu w Anglii. W latach 1928–1929 przebywał w Paryżu, gdzie opublikował swoje pierwsze artykuły.
W styczniu 1933 opublikował pierwszą książkę pod pseudonimem literackim George Orwell; była to powieść Na dnie w Paryżu i w Londynie. Przybrał artystyczny pseudonim, ponieważ chciał oszczędzić rodzinie problemów z powodu ujawnienia w książce prywatnych szczegółów ze swojego życia. Poza tym uważał swoją książkę za niewiele wartą, a swojego prawdziwego nazwiska nie lubił.
Będę używał nazwiska George Orwell, to takie dobre i takie prawdziwe angielskie nazwisko.
W czerwcu 1936 ożenił się z Irlandką Eileen O’Shaughnessy.
Brał udział w wojnie domowej w Hiszpanii w latach 1936–1937, gdzie walczył na froncie po stronie republikańskiej w milicji robotniczej antystalinowskiej Robotniczej Partii Zjednoczenia Marksistowskiego (POUM), a następnie w przybyłych z Anglii oddziałach ochotników wystawionych przez brytyjską Independent Labour Party. Był w walkach na froncie aragońskim. Po zdelegalizowaniu POUM oraz wybuchu w maju 1937 „wojny domowej w ramach wojny domowej” między anarchistami a stalinowcami, ukrywał się z żoną przed represjami. Był ścigany przez Gwardię Cywilną podczas nakazanej przez Moskwę (i kierowanej przez rezydenta NKWD Aleksandra Orłowa) akcji likwidacji POUM (w czerwcu 1937) i mordowania jej członków, łącznie z żołnierzami walczącymi na froncie. 20 maja 1937 został postrzelony przez snajpera w gardłoG. Orwell, I ślepy by dostrzegł, wybór esejów i felietonów, Kraków 1990, s. 7.. 20 czerwca przekroczył granicę francuską i wrócił do Anglii. Swoje wspomnienia z tego okresu zawarł w autobiograficznej książce W hołdzie Katalonii, wydanej w Anglii jeszcze w czasie trwania hiszpańskiej wojny domowej (1938), która demaskowała zbrodniczą rolę radzieckich służb specjalnych NKWD i GRU w Hiszpanii i faktyczne działania stalinowców zwalczających rewolucjęGeorge Orwell, W hołdzie Katalonii, tł. Marcin Barski, Kraków 2021..
Doświadczenia tego okresu i wynikające stąd refleksje były również źródłem dwóch jego dzieł, dzięki którym jest najszerzej znany. Są to powieści: Folwark zwierzęcy, czyli bajka polityczna (w tradycji Ezopa) – opisująca w formie przypowieści mechanizm przewrotu społecznego i jego konsekwencje, a także Rok 1984 (uznawana za jedną z pierwszych powieści fantastycznonaukowych prezentujących alternatywną przyszłość, wizję państwa totalitarnego sprawującego totalną kontrolę nad ludźmi, przeszłością i językiem, prowadzącego wojnę z innymi państwami totalitarnymi, określanej jako antyutopia).
Wiódł życie włóczęgi, był: pomywaczem, nauczycielem, zbieraczem chmielu, żebrakiem, milicjantem, policjantem, hodowcą drobiu i uprawiał warzywa, współpracował z wieloma czasopismami, pracował w BBC i był korespondentem wojennym we Francji w 1945. W 1944 razem z żoną adoptował urodzonego 14 maja Richarda Horatio, a po jej śmierci 29 marca 1945 wrócił do Anglii.
W czasie powstania warszawskiego ostro krytykował na łamach prasy postawę brytyjskiej lewicowej inteligencji wobec Polski, jej sytuacji międzynarodowej i uległość wobec StalinaReviews of Orwell in Tribune – 16 Frank Kermode, New York Review of Books, 14 June 2007., krytycznie odnosił się także do komentarzy lewicy na temat „procesu szesnastu”.
W PRL utwory Orwella były objęte zakazem publikacji (w pozostałych krajach komunistycznych samo nazwisko Orwell było tabu). Do upadku komunizmu powieść Rok 1984 była obecna w przekładzie polskim jedynie na emigracji (ukazała się bezpośrednio po wydaniu angielskim), w latach osiemdziesiątych XX wieku w wydawnictwach niezależnych (poza cenzurą) i w 1988 w obiegu oficjalnym (PIW). thumb|Grób George’a Orwella, pochowanego jako Eric Arthur Blair w wiosce Sutton Courtenay w hrabstwie Oxfordshire George Orwell zmarł w Londynie w wieku 46 lat na gruźlicę (zachorował na nią w 1938) na kilka dni przed zamierzoną podróżą do sanatorium w Szwajcarii. Czas ostatnich trzech lat życia dzielił między łóżkiem szpitalnym, tworzeniem Roku 1984, wreszcie wyprawami ukochanym motocyklem Royal Enfield 350. 13 października 1949 w szpitalu ożenił się z Sonią Mary Brownell.
Równo w 70 lat po spisaniu przez pisarza pamiętników, Komitet Nagrody Orwellowskiej utworzył blogBlog „Orwell Diaries” ., na którym można śledzić przebieg życia pisarzaZa artykułem w National Public Radio online – www.npr.org..
Działalność społeczna i polityczna 1938 w czerwcu zapisuje się do Independent Labour Party 1939 pod koniec roku występuje z Independent Labour Party 1945 w sierpniu zostaje wiceprzewodniczącym The Freedom Defence Committee (rozwiązanej w 1949) – organizacji badającej przypadki naruszania swobód demokratycznych i praw obywatelskich
Poglądy Poglądy polityczne Bliski socjalistycznej lewicy (swoje poglądy określał mianem „demokratycznego socjalizmu”), a w czasie wojny hiszpańskiej anarchizmowi; krytyk i demaskator mechanizmów zniewolenia człowieka w totalitarnych systemach komunistycznym i narodowosocjalistycznym, a także w kapitalizmie i systemie politycznym panującym w Wielkiej Brytanii. W eseju The Lion and the Unicorn: Socialism and the English GeniusW Polsce zostały opublikowane fragmenty tego eseju w Lew i nosorożec (tłum. Teresa Jeleńska). (1940) twierdził, że klasowy system w Wielkiej Brytanii jest przeszkodą w walce z III Rzeszą i jedynym rozwiązaniem tego problemu jest rewolucja socjalistyczna. W późniejszym okresie (po II wojnie światowej) Eric Arthur Blair był pesymistycznie nastawiony wobec wszystkich systemów politycznych, które jego zdaniem systematycznie zmierzały do narzucenia „powszechnego niewolnictwa”, jak i rewolucji, które według niego nie były już w stanie odwrócić tego trendu.
W 1944 w czasie powstania warszawskiego wystąpił w obronie Polaków i skrytykował zachowawcze nastawienie angielskiej inteligencji wobec polityki Józefa Stalina. Zarzucił jej tchórzostwo i obłudę oraz cichą aprobatę sowieckiej polityki wobec Polski.
Poglądy religijne Orwell był ateistą. Pomimo tego, regularnie uczestniczył w życiu społecznym i obywatelskim Kościoła, w tym uczestniczył w Komunii Świętej Kościoła Anglii. Uznając tę sprzeczność, powiedział kiedyś: „Wydaje się raczej podłe iść do Komunii Świętej, gdy się nie wierzy, ale udaję pobożnego i nie pozostaje nic innego, jak nadążać za oszustwem”„List do Eleanor Jaques, 19 października 1932” w The Collected Essays, Journalism, and Letters of George Orwell: An Age Like This, wyd. Sonia Orwell i Ian Angus. Harcourt, Brace & World Inc. Nowy Jork, 1968. s. 102.. W swoim eseju „Such, Such Were the Joys” napisał: „Do około czternastego roku życia wierzyłem w Boga i wierzyłem, że opowieści o Nim są prawdziwe. Ale doskonale zdawałem sobie sprawę, że Go nie kocham”.
Twórczość Dzieła Orwella na język polski tłumaczyli: Teresa Jeleńska, Juliusz Mieroszewski, Anna Husarska, Anna Przestrzelska, Roman Zimand (Orwell i o nim), Anna Małecka (zbiór esejów Historię piszą zwycięzcyKatalog Biblioteki Narodowej.), Tomasz Mirkowicz, Barłomiej Zborski (przed 1989 pod pseudonimem H. Lewis AllwaysBył to jeden z czterech pseudonimów branych pod uwagę przez Blaire’a, zanim zdecydował się na „George Orwell” (por. Orwell 1903-1950, David J. Taylor, Warszawa 2007).). Ze względu na przejście twórczości Orwella do domeny publicznej w 2021, pojawiły się nowe tłumaczenia jego tekstów, m.in. Tomasza Bieronia, Grzegorza Strzebońskiego, Roberta Sudóła, Małgorzaty Kaczorowskiej, Marcina Barskiego czy Jana Dzierzgowskiego.
Na polskim rynku istnieje również jedno wydanie jego sztuki teatralnej Król Karol II. Napisał ją dla swoich uczniów podczas pracy w „The Hawthorns” w 1932, a praca nad przygotowaniem przedstawienia trwała większą część semestru.
Powieści Rok wydania polskiego przekładuTytuł polskiWydawca polskiRok wydaniaTytuł oryginalnyWydawca oryginału1992Na dnie w Paryżu i w LondynieGraf1933Down and out in Paris and LondonVictor Gollancz Ltd1997Birmańskie dniWydawnictwo Rachocki1934Burmese Days: A NovelHarper & Brothers1992Córka proboszczaPolska Oficyna Wydawnicza „BGW”1935A Clergyman’s DaughterVictor Gollancz Ltd1985Wiwat AspidistraWydawnictwo Literackie1936Keep the Aspidistra FlyingVictor Gollancz Ltd2005Droga na molo w WiganBellona1937The Road to Wigan PierVictor Gollancz Ltd1985W hołdzie KataloniiOficyna Literacka1938Homage to CataloniaSecker & Warburg1997Brak tchuRachocki i S-ka1939Coming Up for AirVictor Gollancz Ltd1947Folwark zwierzęcyW pierwszym polskim przekładzie (tłum. Teresa Jeleńska, 1947) tytuł ten miał postać Zwierzęcy folwark, a w najnowszym (tłum. Szymon Żuchowski, 2021) uwzględniono oryginalny podtytuł: Folwark zwierzęcy: powiastka (ang. Animal Farm: a Fairy Story).Wydawnictwo Światowego Związku Polaków z Zagranicy „Światpol”1945Animal Farm: A Fairy StorySecker & Warburg1953Rok 1984Instytut Literacki1949Nineteen Eighty-FourSecker & Warburg
Felietony i eseje