thumb|Dzban na liście herbaty z dekoracją z glicynią wykonany przez Ninsei (zm. ok. 1690). Skarb Narodowy Japonii. Muzeum Sztuki MOA Ceramika japońska – ceramika wytwarzana w Japonii.

Historia ceramiki w Japonii sięga 13 tys. lat wstecz, co czyni ją jedną z najstarszych tradycji ceramicznych świata. Na jej kształt duży wpływ miała ceramika sąsiednich Korei i Chin. W V wieku dzięki technologii budowy pieców przyniesionej z Korei zaczęto wypalać kamionkę sueki. Pod koniec okresu Heian (794–1185) wzrost wytwórczości doprowadził do powstania regionalnych ośrodków garncarskich i rozwinięcia się oryginalnego japońskiego stylu w ceramice. Na jej dalszy rozwój duży wpływ miała ceremonia picia herbaty, która stymulowała produkcję używanych w jej trakcie ceramicznych utensyliów. W XVII wieku dzięki koreańskim imigrantom w Japonii rozpoczęto produkcję porcelany, która była eksportowana również do Europy. W erze Meiji (1868–1912) Japończycy szybko przyswoili zachodnie technologie, jednak załamanie dawnego, rzemieślniczego systemu produkcji, zagroziło ciągłości ich ceramicznej tradycji. Począwszy od ery Taisho (1912–1926) podjęto aktywne działania mające na celu zachowanie dziedzictwa dawnego rzemiosła, jednocześnie nie rezygnując z otwartości na obce wpływy, tak że dzisiejsza Japonia cieszy się niezwykłym bogactwem ceramiki.

Wczesna ceramika (Od początku do końca okresu Heian) thumb|„Płomienne naczynie” (jap. Kaen-doki) znalezione na stanowisku archeologicznym Umataka-Sanjūinaba. Środkowy okres Jōmon (3650–2500 p.n.e.). Muzeum Miejskie Tōkamachi thumb|Dzban z kamionki sueki znaleziony w Kofunie Kaniana na wyspie Tōshi. Ważny zabytek kultury Japonii, VII wiek. Muzeum Narodowe w Tokio thumb|Pokryte zielonym szkliwem naczynie zasobowe. Ważny zabytek kultury Japonii. Sanage, IX wiek. Muzeum Narodowe w Kyushu Japońska ceramika aż do końca okresu Heian (794–1185) może być podzielona na wyroby wypalane w niskiej temperaturze, w większości w otwartych paleniskach w temperaturze poniżej 800℃, oraz bardziej wyszukane wyroby wypalane w wysokiej temperaturze, powstałe po wprowadzeniu przeniesionej z Korei technologii budowy pieców w połowie V wieku. Najwcześniejsze fragmenty naczyń znalezione na terenie Japonii pochodzą sprzed 13 tys. lat i uważane są za najstarsze na świecie. Naczynia te zdobiono, odciskając na niewypalonej glinie wzór sznura (jōmon) i stąd okres neolitu jest nazywany w Japonii Jōmon (13500–500 p.n.e.), czyli [kulturą] wzoru sznurowego. Te najwcześniejsze naczynia były formowane ręcznie, najczęściej metodą spiralną, tj. wykorzystującą wałeczki gliny. Ich czerep był zazwyczaj czerwony, rzadziej szary lub czarny, przy czym wypalane w temperaturze prawdopodobnie nie większej niż 500 do 600℃ nie były zbyt trwałe. Obecnie wiadomo, że tylko część ceramiki okresu Jōmon zdobiono wzorem sznurowym (odciskano też wzory z bambusa i gałęzi) i w dodatku nie przez cały długi okres neolitu. W środkowym okresie Jōmon (3650–2500 p.n.e.) pojawiły się naczynia o dynamicznych kształtach i bogatej ornamentacji. Stosowano karbowania i wymyślne formy na krawędziach wylewu, wzory nakładane wstęgowo, zdobienia aplikowane i stempelkowe. Prawdopodobnie najsłynniejszym przykładem tej ceramiki są tzw. „płomienne naczynia” (Kaen-doki) (zobacz ilustracja). Słynne są również tworzone przez cały okres Jōmon ceramiczne figurki Dogū (zobacz ilustracja), związane z kultem płodności.

Ceramika epoki Yayoi (300 p.n.e.–300 n.e.) wykazuje wpływy koreańskie, co wiąże się z napływem nowych fal migracyjnych z kontynentu. Naczynia są znacznie bardziej dopracowane, o symetrycznych kształtach, pozbawione nadmiaru ozdób i generalnie wzoru sznurowego. Były one znacznie bardziej funkcjonalne niż te z okresu poprzedniego i wykonywane głównie przez wykwalifikowanych rzemieślników, początkowo imigrantów z kontynentu. Dla ceramiki okresu Kofun (300–538) charakterystyczne są ustawiane wokół kurhanów (kofun) figurki grobowe haniwa, ze względu na swoją szczegółowość stanowiące cenne źródło informacji o społeczeństwie i kulturze epoki. Od IV wieku wyrabiano dość nietrwałe, bo wypalane w temperaturze do 800℃, niezdobione naczynia w kolorze czerwonym, zwane hajiki. Początkowo służyły one zarówno do użytku codziennego, jak i jako dary grobowe, ale od V wieku w charakterze naczyń rytualnych zaczęto używać ceramiki sueki (dosł. naczynia ofiarowane), której technologia wytwarzania została zapożyczona z Korei. Sueki była najwcześniejszą formą kamionki produkowaną w Japonii, której produkcja była możliwa dzięki jednokomorowym piecom (anagama) w tunelach w zboczach wzgórz pozwalającym na wypalanie ceramiki w temperaturze 1200 do 1300℃. Była to też pierwsza japońska ceramika wytwarzana z użyciem koła garncarskiego. W połowie V wieku w okolicach dzisiejszej wsi Suemura w rejonie Osaki ustanowiono duży ośrodek ceramiczny produkujący sueki. Aż do końca okresu Asuka (538–710) utrzymywał się dualizm przeznaczonej do użytku codziennego ceramiki hajiki oraz związanej z ceremoniami pogrzebowymi sueki. W okresach Nara (710–794) i Heian (794–1185) sueki zaczęła również służyć jako zastawa stołowa elity, by ostatecznie stać się ceramiką użytkową oraz pełnić funkcję naczyń rytualnych na buddyjskich ołtarzach. Przy tworzeniu sueki początkowo korzystano z wzorów koreańskich, ale od VI wieku widoczna jest japonizacja form, co objawia się w smuklejszych kształtach.

Wyroby sueki w trakcie wypału pokrywały się naturalnym szkliwem z popiołu drzewnego, które począwszy od VIII wieku zaczęło być stosowane intencjonalnie (naczynia pokryte takim szkliwem nazywano shiki). W tym samym czasie dzięki kontaktom z Koreą opanowano technologię stosowania szkliwa ołowiowego, które po dodaniu miedzi mogło przybrać kolor zielony, zaś żelaza żółty lub brązowy. Wraz z podstawową recepturą na szkliwo przezroczyste pozwoliło to na tworzenie ceramiki trójkolorowej (chiń. sancai, jap. sansai) dwukolorowej (nisai) i zielonej (ryokuyū). W IX i X wieku, naśladując chińskie celadony, używano jedynie szkliw o odcieniu zielonkawym. Najważniejszym ośrodkiem ceramicznym było wówczas Sanage (w pobliżu dzisiejszej Nagoji), znane głównie z produkcji shiki, i to tam powstała najlepsza ceramika szkliwiona na zielono (zobacz ilustracja naczynia zasobowego). Jednak wraz z ponownym ożywieniem handlu z Chinami w XI wieku klasy wyższe zaczęły się zaopatrywać w ceramikę za granicą i produkcja japońskich imitacji celadonu uległa załamaniu.

Późniejsza ceramika (Od końca okresu Heian do końca okresu Edo) thumb|Dzban ze wzorem jesiennej trawy. Atsumi, XII w. Skarb Narodowy Japonii. Uniwersytet Keiō thumb|Naczynie zasobowe pokryte szkliwem z popiołu drzewnego. Ceramika Shigaraki, XIV–XV w. Metropolitan Museum of Art thumb|Talerz z białymi czaplami. Wczesna porcelana Imari (Shoki Imari), początek XVII wieku. Muzeum Narodowe w Tokio thumb|Talerz z dobrowróżbnym owocem. Porcelana kakiemon, era Enpō (1673–1681). Skarb Narodowy Japonii. Muzeum Narodowe w Tokio W połowie XII wieku kamionka produkowana w Japonii generalnie dzieliła się na powiązaną z sueki i powiązaną z shiki. Stała się ona znacznie bardziej różnorodna, gdy zaczęła rosnąć rola regionalnych ośrodków ceramicznych, takich jak Tokoname i Atsumi, które zaczęły zastępować warsztaty ceramiczne stolicy, produkujące naczynia w stylu cudzoziemskim. To zjawisko wiąże się z pojawieniem oryginalnego japońskiego stylu w ceramice, kojarzonego z wytwórczością tzw. sześciu starych pieców (roku koyō), czyli ośrodków w Seto, Tokoname, Bizen, Shigaraki (obecnie część miasta Kōka), Tamba i Echizen. Funkcjonują one do dziś i są uważane za ważną część japońskiego dziedzictwa kulturowego.

Najsłynniejszym z sześciu starych pieców było Seto, gdzie wytwarzano wysokiej jakości szkliwione naczynia przeznaczone do użytku ceremonialnego oraz dla warstw wyższych. O znaczeniu wyrobów z Seto świadczy fakt, że ich nazwa, setomono (rzeczy z Seto), do dziś dnia pozostaje synonimem japońskiej ceramiki. W kategoriach ilościowych największe znaczenie miała jednak ceramika z Tokoname, dostarczana niemal do wszystkich regionów kraju, która podobnie jak wyroby z pozostałych innych niż Seto pieców miała charakter czysto użytkowy i koncentrowała się na zaledwie kilku typach naczyń, takich jak duże dzbany, misy i moździerze. Wykonane z kamionki i pokryte jedynie tradycyjną glazurą z popiołu drzewnego te naczynia były cenione ze względu na ich trwałość i nieprzesiąkliwość.

Pod koniec XIV wieku do Japonii sprowadzono wielu garncarzy koreańskich, co wiązało się z rosnącym znaczeniem ceremonii picia herbaty, która miała coraz większy wpływ na ceramikę. Początkowo jako naczynia używane w ceremonii picia herbaty ceniono szczególnie wyroby cudzoziemskie, takie jak chińskie czarki Jian, w Japonii nazywane tenmoku, które zaczęto naśladować w Seto. W reakcji na arystokratyczny blichtr, w jaki obrosła ceremonia picia herbaty, narodziła się herbata w duchu wabi, stawiająca na skromność i prostotę, a wraz z nią popularne stały się japońskie naczynia z sześciu pieców, które „generalnie charakteryzowały się grubymi, często dość chropowatymi ściankami o nieregularnych kształtach, barwami lokalnej gliny, krytej naturalnym szkliwem z popiołu, który topiąc się na czerepie, pokrywał go w sposób różnorodny, a w zależności od tego, jaki miał skład, tworzył też zacieki”. Dla mistrzów herbaty w stylu wabi te naczynia uosabiały umiar i prostotę i w rezultacie produkcja sześciu starych pieców zaczęła obejmować coraz więcej ceramiki wykonanej specjalnie na potrzeby ceremonii picia herbaty.

Nowym rodzajem ceramiki świadomie utrzymanym w estetyce wabi były wyroby raku. Pierwszą czarkę raku wypalił w 1579 Chōjirō, inspirowany przez słynnego mistrza ceremonii picia herbaty Sen no Rikyū. Czarki raku lepiono ręcznie, wypalano w dość niskich temperaturach (ok. 900℃) i po wyjęciu z pieca studzono w warunkach naturalnych, co w sumie sprawiało, że miały one nieregularne kształty, dość grube ścianki i chropowaty czerep. Obok mistrzów z rodu Raku czarki tego rodzaju zaczęli wykonywać inni ceramicy. Twórcą szczególnie słynnych czarek raku był Kōetsu Hon’ami (zm. 1637), który do tradycyjnej formuły wniósł własne oryginalne pomysły. Na dalszy rozwój herbacianych utensyliów wpływ mieli kolejni mistrzowie herbaty, tacy jak uczeń Rikyū Furuta Oribe (zm. 1615) oraz Kanamori Sōwa (zm. 1657). Oribe patronował powstaniu ceramiki Oribe, która charakteryzowała się nieregularnymi, asymetrycznymi kształtami i kontrastującymi kolorami szkliwa. Z kolei Sōwa wypromował ceramika Ninsei (zm. ok. 1690), który stworzył nowy, bardzo dekoracyjny i kolorowy styl ceramiki. Ze swoich utensyliów herbacianych słynęły też piece w Hagi i Karatsu, założone przez ceramików koreańskich. Tego rodzaju wyroby produkowano też w Satsumie, kolejnym ośrodku powstałym z inicjatywy Koreańczyków, ważnym również jako centrum ceramiki użytkowej.