Jan Karol Fyda (ur. 23 grudnia 1890 w Mystkowie k. Nowego Sącza, zm. 1944 w Sachsenhausen) – polski kompozytor, dyrygent i nauczyciel, nazywany "Straussem Wschodu".
Życiorys Młodość i edukacja Jan Karol Fyda urodził się w rodzinie o tradycjach muzycznych - jego ojciec i dziadkowie byli organistami. Ukończył seminarium nauczycielskie w Starym Sączu, uzyskując tytuł nauczyciela w 1911 roku. Swoją pierwszą posadę nauczycielską objął w miejscowości Trzycierz.
I wojna światowa W 1914 roku został zmobilizowany do XX Pułku Piechoty armii austro-węgierskiej. Podczas I wojny światowej walczył na czterech frontach: dwukrotnie na włoskim, raz na serbskim. W 1916 roku, przebywając w szpitalu dla rekonwalescentów w okolicach Klagenfurtu, zorganizował orkiestrę i dał koncert, podczas którego wykonał własną kompozycję "Marie Klänge" (op. 76). Za to wykonanie prasa austriacka nadała mu przydomek "Strauss Wschodu".
Okres międzywojenny Po zakończeniu I wojny światowej, w 1919 roku, wstąpił do Armii Polskiej, gdzie został przydzielony do armii generała Józefa Hallera jako kapelmistrz orkiestry. Z armią Hallera uczestniczył w wyprawie kijowskiej oraz w uroczystości zaślubin Polski z morzem w Pucku w 1920 roku, na którą skomponował "Poloneza na zaślubiny Polski z Bałtykiem".
W okresie międzywojennym Fyda intensywnie komponował i prowadził działalność muzyczną. Współpracował z Towarzystwem Dramatycznym w Nowym Sączu, pisał muzykę do przedstawień teatralnych, tworzył i prowadził lokalne orkiestry. Jednym z jego znaczących utworów z tego okresu jest "Marsz żałobny z okazji śmierci Józefa Piłsudskiego" (1935).
II wojna światowa W 1942 roku został aresztowany wraz z synem Karolem i osadzony w obozie koncentracyjnym Auschwitz, gdzie grał w orkiestrze obozowej. Następnie został przeniesiony do obozu Sachsenhausen, gdzie prawdopodobnie pełnił funkcję kapelmistrza lub zastępcy kapelmistrza orkiestry obozowej. Zginął w 1944 roku podczas nalotu alianckiego na obóz.
Twórczość Muzyka Jana Karola Fydy łączy elementy tradycyjnych rytmów, inspiracje muzyką wiedeńską i twórczością Straussa oraz motywy ludowe, chóralne, klasyczne i wojskowe. Jego kompozycje oddają klimat lat 20. i 30. XX wieku. Do najważniejszych utworów należą:
Cykl walców "Na pamiątkę" op. 1 (1910) Walc "Marie Klänge" op. 76 (1916) "Polonez na zaślubiny Polski z Bałtykiem" (oraz Intermezzo) "Marsz żałobny z okazji śmierci Józefa Piłsudskiego" (1935) Aranżacja orkiestrowa utworu "Walecznych tysiąc" Juliusa Mosena
Współczesne interpretacje Po śmierci Jana Karola Fydy jego twórczość została zapomniana na prawie 80 lat. W 2022 roku Justyna Zawiślan, dyrygentka Or_kiestry, przypadkowo odkryła nuty i pamiątki po kompozytorze w jego rodzinnym dworku w Słowikowej.
W celu instytucjonalnego wsparcia prac nad spuścizną artysty powołano Fundację Południe im. Jana Karola Fydy. W jej strukturach działa zespół symfoniczny Or_kiestra pod batutą Justyny Zawiślan, który zajmuje się wykonywaniem i nagrywaniem odnalezionych utworów patrona. Od tego czasu trwają prace nad archiwizacją i upowszechnieniem dorobku Fydy, we współpracy m.in. z Archiwum Polskiej Akademii Nauk.
Koncerty repremierowe twórczości Jana Karola Fydy odbyły się m.in. w Pałacu w Wilanowie, Filharmonii Krakowskiej, na Wawelu, Małopolskim Centrum Kultury Sokół w Nowym Sączu oraz w Korzennej - rodzinnej gminie kompozytora.
Życie prywatne Był ojcem Jana Fydy – sądeckiego lekarza, znanego jako "Doktor Judym ze Słowikowej", współorganizatora Instytutu Onkologii w Krakowie.
Przypisy
Kategoria:Polscy kompozytorzy Kategoria:Polscy dyrygenci Kategoria:Polscy nauczyciele Kategoria:Urodzeni w 1890 Kategoria:Zmarli w 1944 Kategoria:Ofiary KL Sachsenhausen Kategoria:Ludzie związani z Nowym Sączem