Oddział partyzancki „Mazur” – dowodzony przez ppor. Adama Ludwika Benrada, ps. „Drukarz”, oddział partyzancki utworzony 1 sierpnia 1944 r. na terenie inspektoratu piotrkowskiego Armii Krajowej.

Historia oddziału Oddział powstał 1 sierpnia 1944 r. w rejonie wsi Barkowice Mokre w miejscu koncentracji oddziałów partyzanckich zebranych w celu sformowania 1. batalionu 25 pułku piechoty Armii Krajowej. W skład oddziału weszło początkowo około 20 partyzantów z dotychczasowych oddziałów dywersyjnych. Dowódcą został ppor. Adam Ludwik Benrad ps. „Drukarz”, spadochroniarz z Anglii zrzucony w początku czerwca 1944. Oddział „Mazur” był przeznaczony do zadań specjalnych i miał podlegać bezpośrednio komendantowi obwodu Tomaszów Mazowiecki – por. „Okszy”, dlatego 17 sierpnia 1944 r. oddział odłączył się od formowanego batalionu i rozbił biwak w lasach niedaleko wsi Błogie. Do oddziału przybyli nowi partyzanci, m.in. 13 żołnierzy radzieckich zbiegłych z obozów jenieckich.

27 sierpnia 1944 r. Niemcy zorganizowali obławę na biwakujący oddział. Polscy żołnierze wycofali się, nie podejmując walki. Nikt nie ucierpiał, ale stracono wozy z żywnością i odzieżą. Następnego dnia partyzanci dołączyli do macierzystego batalionu w okolicach wsi Stefanów. W ten sposób oddział przeszedł pod rozkazy dowódcy 1. batalionu 25 pp, czyli mjr. Rudolfa Majewskiego, ps. „Roman”.

Działalność oddziału od sierpnia do listopada 1944 r. w ramach 25 pułku piechoty Armii Krajowej

Działając w strukturach 25 pułku piechoty AK, żołnierze z oddziału „Mazur” wchodzili w skład 1. kompanii dowodzonej przez por. Witolda Kucharskiego ps. „Wicher” i brali udział w wielu akcjach oraz potyczkach z niemieckimi żandarmami i żołnierzami.

21 sierpnia 1944 major „Roman” przeorganizował batalion w pułk i oficjalnie nadał mu nazwę 25 pułku piechoty Armii Krajowej, nawiązując tym do istniejącego przed 1939 r. 25 pułku piechoty Wojska Polskiego. Od 28 sierpnia do 26 września 1944 r. oddział „Mazur” wraz z innymi oddziałami wchodzącymi w skład batalionu 25 pp AK stacjonował w obozie warownym w lasach przysuskich. Dni mijały partyzantom na ćwiczeniach polowych, ćwiczeniach musztry, organizowaniu żywności. 6 września 1944 r. niemieckie oddziały Wehrmachtu w sile jednej kompanii zaatakowały partyzantów w okolicach leśniczówki Huta i gajówki Piecyki w lasach przysuskich niedaleko Stefanowa. W wyniku działań bojowych po stronie niemieckiej zginęło 18 żołnierzy (w tym dwóch oficerów), a 7 zostało rannych. Po stronie polskiej nie odnotowano zabitych. Ciężko ranny został jeden partyzant z oddziału „Błyskawica”. 26 września 1944 r. w ramach operacji „Waldkater” siły niemieckie w liczbie około 1200 żołnierzy i żandarmów zaatakowały w lasach przysuskich połączone siły 25 i 72 pułku piechoty Armii Krajowej. W wyniku wielogodzinnej walki operacja „Waldkater” zakończyła się fiaskiem. Niemcy stracili 140 zabitych oraz około 230 rannych. Po polskiej stronie zginęło 10 partyzantów, 20 było rannych, a sześciu zaginęło (inne źródło podaje 11 zabitych, 10 rannych i pięciu zaginionych). W nocy z 27 na 28 września 1944 r. w odwecie za operację „Waldkater” partyzanci z 25 pp oraz 72 pp AK (w sumie około 600 żołnierzy) przeprowadzili akcję mającą na celu zniszczenie posterunku żandarmerii w Przysusze. Po kilkugodzinnej walce partyzantom nie udało się osiągnąć głównego celu akcji. Bunkier przy posterunku żandarmerii pozostał niezdobyty. Po stronie niemieckiej zginęło około 60 żandarmów. Po stronie polskiej zginęło 2 partyzantów, a 7 zostało rannych. Zdobyto żywność i broń.

23 października 1944 r. Niemcy otoczyli 25 pułk piechoty Armii Krajowej w okolicach wsi Myślibórz, Tomaszów i Ruszenice. Z powodu dużej przewagi wroga partyzanci wycofali się do wsi Górki Niemojowskie. 27 października 1944 r. w okolicach wsi Biały Ług partyzanci z 25 pp AK odparli atak około 2500 żołnierzy niemieckich z SS i Wehrmachtu. W wielogodzinnym boju Niemcy stracili ok. 140 żołnierzy (40 zabitych i 100 utopionych w bagnie). Po stronie polskiej zginęło 8 partyzantów. 4 listopada 1944 r. około 800 żołnierzy 25 pp AK przełamało pierścień obławy niemieckiej w lasach przysuskich w okolicy leśniczówki Huta. W całodniowym boju poległo około 20 partyzantów w tym zastępca dowódcy puł­ku – major Bronisław Lewkowicz ps. „Kurs”. Około 30 żołnierzy zostało rannych. Straty niemieckie w walce koło leśniczówki Huta oszacowano na około 100 poległych żołnierzy. 5 listopada 1944 r. odpoczywający we wsi Boków partyzanci zostali zaskoczeni przez przeważające liczebnie oddziały niemieckie. 25 pp AK wycofała się w kierunku południowo-zachodnim. Straty własne wyniosły 10 zabitych i 50 rannych. Przez kilka następnych dni żołnierze uciekali przed ścigającymi ich oddziałami niemieckimi. Między wsiami Brody i Wincentów na skutek zamieszania około 250 żołnierzy zgubiło się lub rozproszyło w lasach koneckich. Część z tych osób poległa, wielu odniosło rany, pewna grupa trafiła do niewoli i do więzień. Była to wielka klęska pułku poniesiona bez żadnej walki, ponieważ nieprzyjaciel nie znajdował się w bezpośrednim kontakcie z partyzantami. 9 listopada kolumna doszła do Górek Niemojowskich, gdzie mogła wreszcie spokojnie odpocząć. Na dzień 9 listopada stan pułku wynosił około 300 osób.

Działalność oddziału od listopada 1944 r. do stycznia 1945 r.

9 listopada 1944 r. podjęto decyzję o rozformowaniu 25 pułku piechoty AK. Od tej chwili walki z okupantem miały być ponownie prowadzone przez mniejsze grupy partyzanckie. Partyzanci wchodzący w skład dawnego oddziału „Mazur”, razem z dowódcą – „Drukarzem”, dołączyli do oddziału „Wicher”.

3 grudnia 1944 r. oddział „Wichra” urządził zasadzkę na kałmucki oddział kawalerii w okolicach wsi Malenie i Adamów. Pomimo blisko dwukrotnej przewagi liczebnej nieprzyjaciel nie przyjął walki i w panice zaczął uciekać. Poległo czterech Kałmuków. 3 stycznia 1945 r. ppor. „Drukarz” pełnił funkcję dowódcy całego oddziału „Wichra”, gdy Witold Kucharski wyjechał, aby spotkać się z majorem „Leśniakiem”. Ponownie pełnił funkcję dowódcy oddziału „Wichra” w połowie stycznia 1945 r., gdy „Wicher” zachorował. Oddział por. „Wichra” działał jako zwarta jednostka do końca wojny. Rozformował się 17 stycznia 1945 r. Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Oddziały partyzanckie Armii Krajowej