Brastewny, bractewny – świecki wolontariacko posługujący w parafiach wiejskich w Kościele rzymskokatolickim (także kościelny); określenie znane na Mazowszu, Podlasiu, Kurpiach Zielonych i Suwalszczyźnie, pochodzące od słowa bractwo (kurp. bratstwo, brastwo), pierwotnie oznaczające osobę należącą do bractwa lub starszego rangą w bractwie.
Opis mały|Brastewny prowadzący procesję eucharystyczną w Jednorożcu na Kurpiach Zielonych (2016) Brastewni byli i są wybierani spośród wiernych cieszących się zaufaniem proboszcza oraz społeczności parafii. Czasem funkcję przekazywano w rodzinie. Są to wyłącznie mężczyźni wyróżniający się, szczególnie podczas uroczystości, galowym strojem. Nie czerpią korzyści finansowych ze sprawowanej funkcji. To najczęściej działający społecznie gospodarze, często członkowie rady parafialnej. Zajmowali się pomocą organizacyjną i służbą do mszy, np. przygotowaniem ołtarza, rozdawaniem ministrantom komży, ubieraniem księdza do mszy. Zbierali ofiary od wiernych (taca), brali udział w wizytach duszpasterskich kapłana u wiernych (kolęda). Pomagali przy organizacji procesji eucharystycznych. Przykładowo w parafii Jednorożec wybierali panny o dobrej reputacji i proponowali im noszenie feretronów podczas procesji. Sami także brali udział w procesji, nosząc baldachim nad księdzem z Najświętszym Sakramentem, krzyż procesyjny i latarnie, a w okresie wielkanocnym paschał. Zajmowali się wyrobem świec z wosku i dbaniem o to, by w kościele nigdy nie zabrakło światła.mały|Warsztaty z lepienia wotów woskowych w Brodowych Łąkach prowadzone przez Kurpiowskie Bractwo Bartne (2020)W parafii Brodowe Łąki brastewni zajmowali się wyrobem wotów woskowych i kierowaniem ruchem podczas odpustu parafialnego w dniu Przemienienia Pańskiego (6 sierpnia). Co roku ręcznie lepili nowe figurki, korzystając ze starych wotów i niedopałków świec. Na straganie przed kościołem wypożyczali je wiernym za drobną opłatą na rzecz parafii lub za produkty spożywcze. W parafii Kadzidło w dniu odpustu we wspomnienie św. Rocha (16 sierpnia) brastewni wypożyczali wota, siedząc przed ołtarzem. W parafii Krzynowłoga Wielka, gdzie wota składano na 6 sierpnia i we wspomnienie św. Walentego (14 lutego), brastewni siedzieli we wnęce za ołtarzem i tam rozdawali wota. Pracę brastewnych w tych trzech parafiach w latach 50.–60. XX wieku opisał i uwiecznił na filmach dokumentalnych Jacek Olędzki.
Współcześnie w Brodowych Łąkach, jedynej parafii w Polsce, gdzie zachował się zwyczaj woskowych wotów, funkcję brastewnych podczas odpustu, kiedy obnosi się wota wokół ołtarza w modlitewnym geście, przejęli parafianie pszczelarze i bartnicy. Na Kurpiach Zielonych tę funkcję pełnią współcześnie członkowie Kurpiowskiego Bractwa Bartnego.
W parafii w Białej brastewnymi nazywa się członków Bractwa Różańcowego. Adam Strug wskazał, że w okolicach Łomży mianem brastewnych określano mężczyzn prowadzących śpiewy pogrzebowe podczas pustych nocy.
Przypisy
Kategoria:Kurpie Kategoria:Służba liturgiczna