Chmielinko – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie nowotomyskim, w gminie Lwówek. Ma status sołectwa.
Położenie Chmielinko leży ok. 5 km na południe od Lwówka. Okolice to obszar tzw. Pagórków Lwówecko-Rakoniewickich, czyli niewysokich wzgórz moreny czołowej. Tuż za Chmielinkiem w kierunku Lwówka znajduje się najwyższe wzniesienie gminy, mierzące 137,8 m n.p.m. (większość pagórków ma względną wysokość 5–20 m).
Historia Najwcześniejsze ślady osadnictwa w Chmielinku to pochodzące z epoki żelaza cmentarzyska grobów skrzynkowych, będące pozostałością kultury pomorskiej. Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską. Istniała co najmniej od drugiej połowy XV wieku i ma średniowieczną metrykę. Pierwszy zachowany zapis nazwy miejscowości pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1419, który został oblatowany w 1596, kiedy to odnotowano ją pod staropolską nazwą „Chmielnika”, 1427 „Chmyelnycza”, 1427 „Chmielnika”, 1509 „Chmyelnyka”, 1538 „Chmielinek” .
Wieś była początkowo własnością szlachecką, należącą do lokalnej wielkopolskiej szlachty z rodu Ostrorogów Lwowskich herbu Nałęcz, ), którzy od nazwy miasta Lwówek przyjęli odmiejscowe nazwisko. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w powiecie kościańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. W 1473 odnotowana została w powiecie poznańskim Korony Królestwa Polskiego, a w 1508 należała do parafii Lwówek.
Pierwszy zachowany zapis historyczny o wsi pochodzi z 1419 i zachował się w akcie lokacyjnym miasta Lwówek wystawionym w kancelarii Sędziwoja Ostroroga wojewody poznańskiego oraz starosty generalnego Wielkopolski. W dokumencie tym Ostroróg nie pozwalał nikomu warzyć piwa w karczmach swoich wsi, a w tym między innymi w Chmielinku. Karczmarze mieli za to je kupować na wyszynk w mieście. We wsiach tych także nie miało być krawców, szewców oraz kowali. Dopóki nie skończy się wolnizna, to na milę od miasta nie ma być kowala, a po jej upływie na pół mili.
W 1464 odnotowano osobę we wsi z niższego stanu - pracownika Klemensa z Chmielinka, który był w sporze sądowym z Mikołajem z Tomic koło Stęszewa. W 1473 kasztelan gnieźnieński Dobrogost Ostroróg właściciel miasta Lwówek oraz okolicznych wsi, w tym między innymi Chmielinka, miał zapłacić karę Mikołajowi z Moszczonej w ziemi dobrzyńskiej, synowi Piotra.
W 1538 miał miejsce podział dóbr miasta Lwówek pomiędzy Ostrorogami: Urszula wdowa po Marcinie Lwowskim, pani wienna oraz jej małoletni syn Stanisław otrzymali między innymi Chmielinko z rolą zwaną „Dąb”. W 1545 podzielono ponownie dobra pomiędzy Lwowskich. Stanisław syn zmarłego kasztelana kowalskiego Marcina Lwowskiego oraz Wojciech syn zmarłego Jerzego Lwowskiego otrzymali części miasta Lwówek oraz między innymi po połowie wsi Chmielinko. W 1590 Marcin Lwowski zapisał swojej żonie Gertrudzie Opalińskiej córce Andrzeja Opalińskiego z Bnina po 7000 złotych polskich posagu oraz wiana na połowie swych dóbr: mieście Lwówek, oraz m. in. na wsi Chmielinko.
Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych dotyczące wsi. W 1508 miał miejsce w Chmielinku pobór z 14 łanów oraz 6 groszy z karczmy. W 1509 pobrano podatki z 13,5 łana oraz po 6 groszy od dwóch karczm. W 1577 we wsi odnotowano dział Marcina Lwowskiego oraz dział należący do Anny z Lwowskich Sieniawskiej. W 1580 Marcin Lwowski zapłacił pobór podatkowy z 10 półłanków, jednego półłanka karczmarskiego, od 7 zagrodników, trzech komornika, 12 półłanków opuszczonych.
Wieś szlachecka Chmielinka położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskimAdolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 18..
W XVIII w. okolice Lwówka stały się terenem silnej kolonizacji olęderskiej. Również nowym osadnikom w Chmielinku nadano 28 marca 1776 przywilej olęderski. Olędrzy byli w większości narodowości niemieckiej (w lwóweckich księgach parafialnych i w innych dokumentach źródłowych występują takie nazwiska jak Paschke, Haendschke, Wolff, Lucius czy Wilke).
W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815–1848) miejscowość wzmiankowana jako Chmielinka należała do wsi większych w ówczesnym powiecie bukowskim, który dzielił się na cztery okręgi (bukowski, grodziski, lutomyślski oraz lwowkowski). Chmielinka należała do okręgu lwowkowskiego i stanowiła część majątku Lwówek Zamek (niem. Neustadt), którego właścicielem był wówczas (1837) Antoni Łącki. W skład rozległego majątku Lwówek Zamek wchodziło łącznie 36 wsi. Według spisu urzędowego z 1837 roku Chmielinka liczyła 474 mieszkańców i 68 dymów (domostw).
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.
Przypisy Raport o stanie gminy Lwówek w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 26 Strona gminy, sołtysi
Bibliografia
Jan Wąsicki, Przyczynek do dziejów walki klasowej „olędrów” wsi Chmielinka w latach 1793–1806 w Studia i materiały do dziejów Wielkopolski i Pomorza, Tom IV, Zeszyt 2, s. 73-83, Poznań 1958 Władysław Rusiński, Osady tzw. „Olędrów” w dawnym województwie poznańskim, Poznań 1939, Kraków 1947 Księgi grodzkie kościańskie (Archiwum Państwowe w Poznaniu) Księgi parafii rzymskokatolickiej w Lwówku (AP w Poznaniu)
Linki zewnętrzne
Kategoria:Lwówek (gmina) Kategoria:Miejscowości olęderskie w powiecie nowotomyskim Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo poznańskie)