Bezirk Żurawno – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasteczko Żurawno.
Historia Bezirk Żurawno utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde).
Bezirk Żurawno objął obszar o wielkości 9,9 mil², zamieszkany przez 27.192 ludzi i podzielony na 39 gmin katastralnych, w tym dwa miasteczka (Ruda i Żurawno). Wszedł w skład cyrkułu stryjskiego, jako jeden z jego dziewięciu powiatówAllgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.. Powiat miał nietypowy, zygzakowaty kształt oraz pięć eksklaw, które stanowiły:
gmina Dzieduszyce Małe na południowym zachodzie – położona między Bezirk Bolechów i Bezirk Dolina w cyrkule stryjskim; gmina Międzyrzecze na północy – położona między Bezirk Mikołajów (cyrkuł stryjski) i Bezirk Chodorów (cyrkuł brzeżański); gmina Hrehorów na północnym wschodzie – położona między Bezirk Wojniłów (cyrkuł stryjski) i Bezirk Chodorów (cyrkuł brzeżański); gmina Czeremchów na północnym wschodzie – położona prawie zupełnie wewnątrz Bezirk Chodorów w cyrkule brzeżańskim, jedynie z ograniczoną stycznością z cyrkułem stryjskim poprzez Bezirk Wojniłów; gmina Wierzbica na północnym wschodzie – położona całkowicie wewnątrz Bezirk Chodorów w cyrkule brzeżańskim.
Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większych powiatów. Obszar zniesionego Bezirk Żurawno wszedł wtedy w skład nowych powiatów: żydaczowskiego, bóbreckiego, kałuskiego i rohatyńskiego (vide podział w tabeli poniżej)Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator. 1 sierpnia 1878 zeksklawizowaną gminę Dzieduszyce Małe przeniesiono z powiatu żydaczowskiego do powiatu stryjskiego, a gminę Holeszów (z Łapszynem i zeksklawizowanymi Uruskami) z powiatu bóbreckiego do powiatu żydaczowskiegoDziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1878, Nr 37 (s. 84, wykaz: ss.91–95). 1 stycznia 1887 gminę Stańkowa przeniesiono z powiatu żydaczowskiego do powiatu kałuskiegoDziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1888, Nr 76.
Podział administracyjny (1854) +Podział administracyjny Bezirk Żurawno w 1854 rokuLp.Gmina jednostkowaPowierzchniaLudnośćPowiat w 1867 po zniesieniu1Żurawno (m)200002398żydaczowski2Bujanów463żydaczowski3Tarnawka i Dubrawka690żydaczowski4Mazurówka i Włodzimierce802żydaczowski5Kotoryny i Huta326żydaczowski6Manasterzec, Mielnicz i Uruskie1586żydaczowski / bóbrecki23 stycznia 1867 gmina została podzielona. Manasterzec z Mielniczem włączono do powiatu żydaczowskiego, natomiast Uruskie odłączono i przyłączono – jako eksklawę gminy Holeszów – do powiatu bóbreckiego.1 sierpnia 1878 Uruskie (jako część gminy Holeszów) wyłączono z powiatu bóbreckiego i włączono do powiatu żydaczowskiego.7Pobereże i Adamówka519żydaczowski8Protesy569żydaczowski9Lutynka500253żydaczowski10Młyniska5000542żydaczowski11Międzyrzecze494żydaczowski12Smuchów262żydaczowski13Zabłotowce563żydaczowski14Ruda (m), Kochawina i Hanowce50001072żydaczowski15Juseptycze568żydaczowski16Łowczyce2000625żydaczowski17Balicze Podróżne9000582żydaczowski18Balicze Podgórne689żydaczowski19Dzieduszyce Małe643żydaczowski1 sierpnia 1878 włączono do powiatu stryjskiego.20Lachowice Podróżne115001390żydaczowski21Lachowice Zarzeczne790żydaczowski22Łysków450żydaczowski23Sulatycze i Izydorówka813żydaczowski24Lubsza6500547żydaczowski25Jajkowce335żydaczowski26Korczówka293żydaczowski27Żyrawa3500411żydaczowski28Obłaźnica362żydaczowski29Nowe Sioło z Kornelówką3500506żydaczowski30Holeszów i Łapszyn3500781bóbrecki1 sierpnia 1878 włączono do powiatu żydaczowskiego.31Bortniki2500645bóbrecki32Czeremchów267bóbrecki33Hrehorów z Ostrowem2000730rohatyński34Wierzbica1000415bóbrecki35Czerteż6000868żydaczowski36Stańkowa65001169żydaczowski1 stycznia 1887 włączono do powiatu kałuskiego.37Wierzchnia761kałuski38Zawadka5000208kałuski39Zbora2500805kałuski Objaśnienie:
(M) = miasto; (m) = miasteczko
Przypisy
Bibliografia Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lemberg, 1858. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.
Kategoria:Żurawno Żurawno