Bezirk Monasterzyska – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasteczko Monasterzyska.
Historia Bezirk Monasterzyska utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde).
Bezirk Monasterzyska objął obszar o wielkości 8,5 mil², zamieszkany przez 27.567 ludzi i podzielony na 37 gmin katastralnych, w tym trzy miasteczka (Barysz, Monasterzyska i Uście Zielone). Wszedł w skład cyrkułu stanisławowskiego, jako jeden z jego dziesięciu powiatówAllgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855..
Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większych powiatów. Obszar zniesionego Bezirk Monasterzyska wszedł wtedy w skład nowych powiatów: buczackiego, tłumackiego i stanisławowskiego (vide podział w tabeli poniżej)Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator. 1 sierpnia 1878 częściowo zmieniono granice tych powiatówDziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1878, Nr 37 (s. 84, wykaz: ss.91–95).
Podział administracyjny (1854) +Podział administracyjny Bezirk Monasterzyska w 1854 rokuLp.Gmina jednostkowaPowierzchniaLudnośćPowiat w 1867 po zniesieniu1Baranów1560522buczacki2Barysz (m) z Puźnikami98452880buczacki3Berezówka1545506buczacki4Bertniki1600304buczacki5Bobrowniki1120557tłumacki1 sierpnia 1878 włączono do powiatu buczackiego.6Czechów1165371buczacki7Dołhe1940608tłumacki8Dubienko ze Słobódką Dolną2905639buczacki9Folwarki2050721buczacki10Hrehorów2135563buczacki11Huta Nowa z Isabellą950687buczacki12Jarhorów2685687buczacki13Jezierzany2435638buczacki14Jurkówka1317210tłumacki15Kończaki Nowe i Stare3290813stanisławowski16Korościatyn1800395buczacki17Kowalówka3650895buczacki18Krasiejów1655670buczacki19Krymidów z Jeziorkiem2155739stanisławowski20Lackie2530683tłumacki21Łazarówka z Komarówką3630798buczacki / tłumacki23 stycznia 1867 gmina została podzielona. Łazarówka weszła w skład nowego powiatu buczackiego, a Komarówka w skład powiatu tłumackiego.1 sierpnia 1878 Komarówkę – jako oddzielną gminę – włączono do powiatu buczackiego.22Łuka1322763tłumacki23Monasterzyska (m)23302178buczacki24Międzygórze925438tłumacki25Niskołyzy180367buczacki26Nowosiółka800320tłumacki27Olesza z Sawałuskami1795592buczacki28Petryłów31701290tłumacki29Rożniów2258807tłumacki30Słobódka Górna2320475buczacki31Stryhańce2215755tłumacki32Trościańce3135788tłumacki33Uście Zielone (m)40881779tłumacki34Weleśniów1200444buczacki35Wierzbiatyn1020285buczacki36Wyczółki z Hutą Starą3675862buczacki37Zadarów1810839buczacki Objaśnienie:
(M) = miasto; (m) = miasteczko
Przypisy
Bibliografia Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lemberg, 1858. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.
Kategoria:Monasterzyska Monasterzyska