Stanisław Skarżyński (ur. 24 grudnia 1896 w Indurze, zm. 22 września 1939 w Kwasówce) – starszy wachmistrz Wojska Polskiego, uczestnik wojny polsko-bolszewickiejStanisław Skarżyński (1896–1939) – uczestnik wojny polsko-bolszewickiej i obrony Grodna (strona 245-256). https://niepodlegloscpamiec.pl/lib/mlwrf9/NIP_488-2_mi-m4mtdqhe.pdf, w okresie międzywojennym osadnik wojskowyWykaz osadników wojskowych na ziemiach wschodnich II RP (I.300.1.689, 280, I.300.1.714, 291) hhttps://wbh-wyszukiwarka.wp.mil.pl/pl/skany/detale_wyszukiwarka_bazy_personalne/549708/, działacz niepodległościowy, obrońca GrodnaStanisław Skarżyński (1896–1939) – uczestnik wojny polsko-bolszewickiej i obrony Grodna https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/niepodlegosc-i-pamiec/2024-tom-31-numer-4-88/niepodleglosc-i-pamiec-2024-t31-n4-sokolowski-stanislaw.pdf w 1939 r., kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys Urodził się 24 grudnia 1896 w Indurze, w ówczesnym powiecie grodzieńskim guberni grodzieńskiej, w rodzinie Franciszka i Antoniny z Rukszów. Uczęszczał do szkoły powszechnej w Indurze, którą ukończył w 1915 roku. W okresie przed odzyskaniem niepodległości działał w organizacji o charakterze niepodległościowym – Związku Strzeleckim.

15 marca 1917 jako ochotnik wstąpił do 1 Pułku Ułanów Krechowieckich pod dowództwem generała Józefa Dowbor-Muśnickiego. Brał udział w walkach z bolszewikami. 15 maja 1918 został awansowany na dowódcę plutonu.

W listopadzie 1918 wstąpił jako ochotnik do formującego się Wojska Polskiego. Od 8 grudnia 1918 służył jako dowódca 1 plutonu pierwszego szwadronu, który działał jako „szwadron Grodzieńskich Ułanów” i pełnił funkcję konnych zwiadowców w 3 Pułku Strzelców Konnych. 31 października 1919 1 szwadron ułanów grodzieńskich wszedł w skład nowo sformowanego III Dywizjonu i stał się jądrem utworzonego 17 października 1920 23 Pułku Ułanów Grodzieńskich.

Podczas wojny polsko-bolszewickiej w latach 1919–1921 walczył w 3 Pułku Strzelców Konnych. W sierpniu 1920 wachmistrz Stanisław Skarżyński, jako dowódca 1 plutonu 1 szwadronu III Dywizjonu 3 Pułku Strzelców Konnych, uczestniczył w walkach z bolszewikami o wieś Twarogi, Perlejewo, Tłuszcz, w rejonie Wołomina i Izabelina oraz pod Radzyminem, w ramach bitwy Warszawskiej.

1 sierpnia 1920 w bitwie o wieś Twarogi, dowodząc szwadronem III Dywizjonu 3 Pułku Strzelców Konnych, pod silnym ostrzałem karabinów maszynowych przeprowadził atak, który doprowadził do rozbicia bolszewickiego pułku. thumb|szczegółowy opis czynów wystawiony we wniosku o odznaczenie Stanisława Skarżyńskiego orderem Virtuti Militari

Za czyny bojowe, męstwo i odwagę został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari oraz Krzyżem WalecznychLista odznaczonych Krzyżem Walecznych o nieznanych adresach (strona 64). Ministerstwo Spraw Wojskowych, Biuro Personalne 1935 r. . W listopadzie 1920, za udział w walkach o wyzwolenie Wileńszczyzny w składzie wojsk generała Lucjana Żeligowskiego, otrzymał Krzyż Zasługi Wojsk Litwy Środkowej.

W okresie dwudziestolecia międzywojennego pełnił służbę jako podoficer zawodowy 23 Pułku Ułanów Grodzieńskich. Następnie, jako osadnik wojskowy w miejscowości Martowo koło Grodna, dowodził plutonem konnym Przysposobienia Wojskowego (tzw. Krakusów), angażując się w działania na rzecz wzmacniania obronności kraju. Grodno w tym okresie było istotnym ośrodkiem wojskowym.

We wrześniu 1939, podczas obrony Grodna przed sowiecką agresją, stanął na czele ochotników cywilnych jako komendant plutonu Krakusów. Wyróżnił się szczególną odwagą, osobiście niszcząc pierwszy wrogi czołg w Grodnie.

Jeszcze przed agresją sowiecką miejscowi komuniści z okolic Grodna przygotowali listy osób przeznaczonych do likwidacji lub wydania Armii Czerwonej, obejmujące osadników wojskowych, urzędników państwowych, ziemian, nauczycieli i przedstawicieli lokalnej szlachty.

17 września 1939 Komitet Rewolucyjny w Indurze wydał wyrok śmierci na Stanisława Skarżyńskiego, Michała hr. Krasińskiego, Jana Sopotnickiego i Waleriana AdamczewskiegoMarek Wierzbicki, Polacy i Białorusini w zaborze sowieckim, 2007, EAN: 9788388747762. Skarżyński został schwytany wraz z nimi oraz czterema innymi Polakami i 22 września 1939 rozstrzelany przez NKWD w pobliżu wsi Kwasówka koło GrodnaOfiary terroru komunistycznego w okresie II wojny światowej . Ofiary egzekucji zostały potajemnie pogrzebane zbiorowo w rowie melioracyjnym w pobliżu miejsca egzekucji. Egzekucje bez sądu setki obrońców Grodna, a wśród nich tych ośmiu Polaków stanowiło „zwiastun zbrodniczej sowieckiej okupacji wschodnich ziem polskich oraz późniejszej eksterminacji polskiej inteligencji i wojskowych, której szczególnym punktem stała się zbrodnia katyńska.” thumb|Pomnik ofiar w Kwasówce

Ekshumacja i upamiętnienie Zwłoki ośmiu Polaków zamordowanych przez NKWD ekshumowano dopiero w czasie pierestrojki w 1989 roku, a następnie pochowano na cmentarzu parafialnym w Kwasówce, oddalonej o 16 km na południowy wschód od Grodna. Na mogile, w której złożono szczątki ofiar, ustawiono duży czarny krzyż granitowy. Obok znajduje się pionowo ustawiona płyta z czarnego granitu, na której umieszczono nazwiska pomordowanych.

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 4115 – 3 lutego 1922 Krzyż Walecznych Krzyż Zasługi Wojsk Litwy Środkowej Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Medal Zwycięstwa

Przypisy

Bibliografia

Stanisław Skarżyński (1896–1939) – uczestnik wojny polsko-bolszewickiej i obrony Grodna (strona 245-256). https://mbc.cyfrowemazowsze.pl/dlibra/publication/edition/113643/content Bohater dwóch wojen https://kresy1939.pl/blog/2025/05/15/bohater-dwoch-wojen/ Grodno Walczące https://kwadryga.com/produkt/grodno-walczace-wspomninenia-harcerza/ Artykuł pt. Historia rodziny Skarzyńskich, który ukazał się w magazynie Elity, numer 62 czerwiec 2025, strony 138-140 J. Siemiński, Przyszliśmy żeby was wyzwolić, Wspomnienia z Grodna i Stanisławowa (1939–1944), Białystok 1992 https://pcr.uwb.edu.pl/ZNMW/files/ZNMW_1995_9_028.pdf Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. 23 Pułk Ułanów Grodzieńskich, Wojskowe Biuro Historyczne, 1930, oprac. Karassek Franciszek Wiktor, (str.72) https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/34299/edition/51482/content Marek Wierzbicki, Polacy i Białorusini w zaborze sowieckim, 2007, EAN: 9788388747762

Kategoria:Ochotnicy w wojnie polsko-bolszewickiej Kategoria:Obrońcy Grodna (1939) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (trzykrotnie) Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Zwycięstwa Kategoria:Urodzeni w 1896 Kategoria:Zmarli w 1939 Kategoria:Polacy i obywatele polscy straceni przez Armię Czerwoną w 1939