ORP Warta – polski średni okręt desantowy (ODS) z okresu zimnej wojny, jedna z dziewięciu zbudowanych dla Polski jednostek projektu 770D. Jego wyporność pełna wynosiła 751 ton, a napędzany był silnikami wysokoprężnymi, pozwalającymi na osiągnięcie prędkości 18,5 węzła. Uzbrojony był w podwójny zestaw armat automatycznych AK-230 kalibru 30 mm oraz dwie wyrzutnie niekierowanych pocisków rakietowych kalibru 140 mm i mógł przewozić maksymalnie pięć czołgów T-54 lub PT-76.
Okręt został zwodowany 24 grudnia 1964 roku w Stoczni Północnej im. Bohaterów Westerplatte w Gdańsku, a do służby w Marynarce Wojennej wcielono go 6 czerwca 1965 roku. Intensywnie eksploatowana jednostka, oznaczona numerami taktycznymi 898, 831 i 853, służyła w 2 Brygadzie Okrętów Desantowych 8 Flotylli Obrony Wybrzeża w Świnoujściu. ORP „Warta” został skreślony z listy floty po ponad 24-letniej służbie w październiku 1989 roku.
Projekt i budowa Głównym zadaniem polskiej Marynarki Wojennej przydzielonym przez ZSRR w ramach istniejącego od 1955 roku Układu Warszawskiego w planowanych działaniach ofensywnych przeciwko NATO był współudział w operacji desantowej na Półwysep Jutlandzki, co umożliwiłoby opanowanie Cieśnin Duńskich i wyjście na Morze Północne. Wobec braku w polskiej Marynarce Wojennej nowoczesnych środków desantowych w 1957 roku w gdańskim Centralnym Biurze Konstrukcji Okrętowych nr 2 (CBKO-2) rozpoczęto prace nad projektem okrętu desantowego, noszącym numer 765 i nazwę kodową Orkan. W 1959 roku Polska dostała od ZSRR wytyczne i wymagania do zbudowania średniego okrętu desantowego na potrzeby jego marynarki, znacznie różniące się od polskiego projektu, nad którym prace zostały przerwane. Pierwszy wariant nowego, dostosowanego do radzieckich wymagań projektu o numerze 770 został opracowany pod kierunkiem mgr. inż. Stanisława Wojnowskiego w czerwcu 1960 roku, jednak zarówno ten, jak i dwa następne nie uzyskały akceptacji; dopiero czwarty, o symbolu 770D został przyjęty przez stronę radziecką do realizacji. Jednostka miała być średniej wielkości okrętem desantowym (ODS – okręt desantowy średni) przeznaczonym do transportu sprzętu bojowego i jego desantowania w rejonach obejmujących wszystkie teatry działań marynarki ZSRR z wyjątkiem Oceanu Spokojnego. Jednopokładowy okręt miał mieć zdolność pływania przy stanie morza 6 i desantowania przy stanie morza 2, a jego ładownia mogła zmieścić sprzęt wojskowy o masie 183 ton w postaci czterech czołgów ciężkich (IS-2) albo pięciu średnich (T-34/85) lub pływających (PT-76), a zamiennie także trzech haubic kalibru 122 lub 152 mm, dziewięciu samochodów ciężarowych (ZiS-151) i 19 samochodów terenowych (GAZ-69). Zamówienie na budowę jednostek projektu 770D zostało złożone w Stoczni Północnej im. Bohaterów Westerplatte w Gdańsku, która 15 lipca 1961 roku rozpoczęła prace nad okrętem prototypowym o numerze stoczniowym 770D/1. Po wejściu do służby we Flocie Czarnomorskiej w 1962 roku otrzymał oznaczenie SDK-22. Wkrótce w stoczni rozpoczęto budowę serii kolejnych 14 okrętów, z których dziewięć miało trafić pod polską banderę (jednostki z numerami stoczniowymi 770D/5, 6, 7, 10, 11, 12, 13, 14 i 15).
Przyszły ORP „Warta” zbudowany został w Stoczni Północnej im. Bohaterów Westerplatte w Gdańsku (numer stoczniowy 770D/14). Stępkę okrętu położono 25 stycznia 1964 roku, a zwodowany został 24 grudnia 1964 roku. Jednostka otrzymała nazwę rzeki związanej z historią polskiej wojskowości – Warty. Cena okrętu bez uzbrojenia wynosiła około 58 mln złotych.
Dane taktyczno-techniczne thumb|left|Zestaw artyleryjski AK-230 eksponowany w Parku Militarnym Muzeum Wojska w Białymstoku Jednostka była płaskodennym okrętem desantowym średniej wielkości. Długość całkowita wynosiła 73 metry (70 metrów między pionami), szerokość 8,62 metra i zanurzenie od 0,9 metra na dziobie do 1,85 metra na rufie. Wykonany ze stali, całkowicie spawany kadłub jednostki miał na tępym dziobie dwuskrzydłowe, otwierane na boki wrota o wymiarach 3,7 × 3,26 metra, przez które za pomocą opuszczanej i wysuwanej rampy zjazdowej odbywał się wyładunek sprzętu wojskowego. Mechanizm otwierania wrót i opuszczania rampy napędzany był za pomocą wyciągarek elektrycznych poprzez system linowy. W przebiegającym niemal na całej długości kadłuba dnie podwójnym mieściły się zbiorniki balastowe, paliwa i wody. Większa część pokładu nie miała zabudowy z powodu znajdujących się na nim dwóch przesuwnych luków do ładowni, o wymiarach 15 × 2,7 metra na dziobie i 3 × 2,7 metra w części rufowej, lecz w wolnych miejscach znajdowała się duża liczba pojemników zawierających pneumatyczne tratwy ratunkowe. Ładownia miała długość 41,8 metra, szerokość 5,3 metra i wysokość 3,36 metra. Na lewej burcie znajdowała się winda kotwiczna służąca do obsługi jednej, umieszczonej w kluzie kotwicy. Kadłub za ładownią podzielony był na cztery przedziały wodoszczelne, przy założeniu dwuprzedziałowej niezatapialności. W pierwszym, dwukondygnacyjnym przedziale znajdowały się pomieszczenia oficerskie i podoficerskie, centrala artyleryjska, pomieszczenie z logiem, echosondą i żyroskopem oraz pomieszczenie dla żołnierzy desantu. W drugim przedziale znajdowała się siłownia okrętowa, w której oprócz silników głównych i agregatów prądotwórczych znajdował się kocioł parowy; w trzecim pomieszczenia załogi i żołnierzy desantu, a czwarty (skrajnik rufowy), zajmowała maszyna sterowa. Rufa zakończona była pawężą, do której zamocowano dodatkową kotwicę mogącą służyć do awaryjnego ściągnięcia jednostki z plaży, gdyby zawiódł system oparty na zbiornikach balastowych.
Na pokładzie w części rufowej znajdowała się wykonana z hydronalium nadbudówka z masztem i niewielkim, opływowym kominem, a za nią umiejscowiono urządzenia kotwiczne i łódź ratunkową wraz z żurawikami. Dolna kondygnacja nadbudówki mieściła barbetę dla stanowiska artyleryjskiego, kabiny dowódcy i oficerską, kambuz z magazynem żywności, mesę, pomieszczenie akumulatorów, filtry powietrza, rozbieralnię, umywalnię oraz ubikacje oficerskie i załogi. Na jej drugiej kondygnacji ulokowano opancerzone główne stanowisko dowodzenia, sterówkę oraz pomieszczenia nawigacyjne i łączności, a powyżej umieszczono otwarte, obrotowe stanowisko dowodzenia z celownikami broni artyleryjskiej i rakietowej. Wyporność standardowa wynosiła 704 tony, pełna 751 ton, a maksymalna 771 ton.
Okręt napędzany był przez dwa nawrotne, 12-cylindrowe dwusuwowe silniki wysokoprężne 40D o nominalnej mocy 1620 kW (2200 KM) przy 750 obr./min i maksymalnej 1840 kW (2500 KM) przy 760 obr./min każdy, poruszające dwie stałe śruby. Maksymalna prędkość okrętu wynosiła 18,5 węzła. Zasięg wynosił 1000 Mm przy prędkości 16 węzłów. Energię elektryczną zapewniały cztery generatory główne produkcji zakładów z Andrychowa o mocy 52 kVA każdy, składające się z samowzbudnej, synchronicznej prądnicy i silnika wysokoprężnego S324 o mocy 55 kW (75 KM) przy 1500 obr./min (nominalnie używane były trzy, a czwarty był awaryjny). Autonomiczność okrętu wynosiła pięć dób.
Uzbrojenie artyleryjskie jednostki stanowił początkowo jeden podwójny zestaw armat automatycznych AK-230 kalibru 30 mm z łącznym zapasem amunicji wynoszącym 1000 nabojów, umieszczony przed nadbudówką na osi symetrii okrętu, z celownikiem elektromechanicznym Kołonka, zamontowany w 1967 roku. Oprócz tego na pokładzie głównym na każdej burcie zainstalowane były dwie osiemnastolufowe wyrzutnie WM-18 niekierowanych pocisków rakietowych kalibru 140,4 mm, z łącznym zapasem 180 pocisków. Pocisk odłamkowo-burzący M14-OF miał długość 1,085 metra i masę 39,6 kg, jego prędkość początkowa wynosiła 400 m/s, a zasięg sięgał 9,8 km. W 1971 roku dodano drugie stanowisko AK-230 na przedłużonej rufowej części nadbudówki, podwajając też zapas amunicji do 2000 naboi na stanowisko ogniowe. Między 1983 a 1986 rokiem zainstalowano na pokładzie głównym przed nadbudówką dwie poczwórne wyrzutnie Fasta-4M rakiet przeciwlotniczych bardzo bliskiego zasięgu samonaprowadzających się na podczerwień Strzała-2M (z łącznym zapasem 16 pocisków). Jednostka wyposażona była też w zrzutnie dla sześciu świec dymnych.
Wyposażenie radioelektroniczne obejmowało radar nawigacyjny Doniec, radar kierowania ogniem artyleryjskim MR-104 Ryś, system rozpoznawczy „swój” Chrom-K, radiostację UKF R-609M, nadajnik SF/KF Jorsz-R, dwa odbiorniki Wołna-K, żyrokompas Kurs-4, kompas magnetyczny YKP-M3, kompas namiarowy YKP-M1, echosondę NEŁ-5, log MGŁ-25, pracujący w podczerwieni system pływania zespołowego Chmiel i rozgłośnię okrętową Kasztan.
Ładownia jednostki mogła wariantowo pomieścić: pięć czołgów średnich lub lekkich T-54A, T-55, T-34/85, PT-76; cztery czołgi ciężkie IS-2; pięć samobieżnych dział przeciwlotniczych ZSU-57-2; pięć transporterów opancerzonych TOPAS, BTR-60P; cztery transportery pływające , PTS; dziewięć samochodów ciężarowych ZiŁ-151; 19 samochodów terenowych GAZ-69; trzy haubice kalibru 122 mm wraz z trzema ciągnikami artyleryjskimi ATS-1; trzy haubicoarmaty kalibru 152 mm wraz z trzema ciągnikami artyleryjskimi ATS-1.
Oprócz sprzętu okręt mógł przewozić od 20 do 200 żołnierzy desantu, a 21 z nich miało zapewnione miejsca sypialne.
Załoga okrętu składała się z 42 osób – 4 oficerów, 14 podoficerów i 24 marynarzy.
Służba thumb|left|Polskie okręty desantowe proj. 770D podczas ćwiczeń Okręt został przekazany Marynarce Wojennej 8 maja 1965 roku. 6 czerwca 1965 roku odbyła się uroczystość wcielenia do służby OORP „Warta” i „Noteć”, na mocy rozkazu dowódcy MW numer 036/org. z 1 czerwca 1965 roku. Jednostka otrzymała numer burtowy 898. Pierwszym dowódcą „Warty” został por. mar. Robert Głębiewski. W momencie wejścia do służby jednostka nie miała zamontowanego stanowiska armat AK-230 ani radaru kierowania ogniem MR-104 Ryś. ORP „Warta” wszedł w skład 1. dywizjonu 2 Brygady Okrętów Desantowych 8 Flotylli Obrony Wybrzeża w Świnoujściu. W miarę rozrostu liczebnego okrętów projektu 770D w 1. dywizjonie utworzono trzy grupy, a „Warta” znalazła się w III grupie, wraz z „Notecią” (okrętem grupowym), „Odrą” i „Nysą”. W 1967 roku w Stoczni Marynarki Wojennej w Gdyni na okręcie zainstalowano stanowisko AK-230 wraz z celownikiem Kołonka.
Podczas służby jednostka wraz z siostrzanymi okrętami desantowymi brała udział w wielu ćwiczeniach polskich sił desantowych oraz manewrach flot sojuszniczych. Przykładowo tylko w 1967 roku odbyły się cztery poważne ćwiczenia sił desantowych (sztabowe, Lato-67, Neptun-67 i Wrzesień-67).
W 1971 roku w macierzystej stoczni dokonano modernizacji uzbrojenia okrętu: wzmocniono uzbrojenie artyleryjskie, dodając drugie stanowisko AK-230 na przedłużonej rufowej części nadbudówki i podwajając zapas amunicji do 2000 naboi na stanowisko ogniowe; wymieniono również maszt kratownicowy na słupowy, na którym znalazła się antena zamontowanego dopiero wtedy radaru MR-104 „Ryś”. Pomiędzy 1972 a 1977 rokiem dokonano też wymiany radaru Doniec na polski TRN-823 i zamiast systemu rozpoznawczego „swój” Chrom-K zamontowano system „swój-obcy” Nichrom-RR.
W maju 1975 roku, w związku z wprowadzeniem przez MW systemu zmiennych numerów burtowych, jednostce zmieniono numer na 831. W połowie 1976 roku dokonano kolejnej zmiany numeru burtowego na 853. Do pierwotnego stałego numeru burtowego (898) okręt powrócił w połowie 1978 roku.
W trakcie służby okręt został przystosowany do wykonywania podczas desantu przejść w polach minowych z użyciem ładunków wydłużonych ŁWD-100/5000 Sosna, które można było w liczbie dziewięciu sztuk przewozić na dziobie. W dniach 4–26 maja 1983 roku okręt wziął udział w wielkich ćwiczeniach sił Marynarki Wojennej o kryptonimie Reda-83. Między 1983 a 1986 rokiem wzmocniono uzbrojenie przeciwlotnicze okrętu, instalując na pokładzie głównym przed nadbudówką dwie poczwórne wyrzutnie Fasta-4M rakiet przeciwlotniczych Strzała-2M (z łącznym zapasem 16 pocisków).