Ann Burton, właściwie Johanna Rafalowicz (ur. 4 marca 1933 w Amsterdamie, zm. 29 listopada 1989 tamże) – holenderska jazzowa wokalistka polskiego pochodzenia. Specjalizowała się w balladach i była znana z głębokiego szacunku dla tekstu piosenki. Obok Rity Reys i Greetje Kauffeld zaliczana jest do najważniejszych holenderskich wokalistek jazzowych okresu powojennego.

mały|Boudewijn de Groot i Ann Burton (1966)

Wczesne lata i II wojna światowa Matka Ann Burton przybyła do Holandii z Polski około 1930 roku. Trzy lata po narodzinach Johanny w 1933 poślubiła szlifierza diamentów, Jacoba de Paauwa. W 1938 Johanna otrzymała nazwisko ojczyma i stała się Johanną de Paauw – oficjalne nazwisko, które nosiła do 1971, kiedy zmieniła je z powrotem na Rafalowicz.

Podczas II wojny światowej rodzina doświadczyła prześladowań Żydów. Johanna ukrywała się w różnych miejscach, jej matka i ojczym przeżyli niemieckie obozy zagłady, ale rodzina została rozdzielona, a rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej. Burton nigdy nie chciała później rozmawiać o swoich doświadczeniach wojennych. Po wojnie wychowywała się w rodzinie zastępczej i musiała nadrabiać zaległości edukacyjne za pomocą lekcji prywatnych. Johanna, która posiadała polskie obywatelstwo po matce, otrzymała holenderskie obywatelstwo w 1957.

Początki kariery Od dziecka interesowała się teatrem i muzyką. W 1954 po raz pierwszy wystąpiła publicznie w klubie „Palermo" w Amsterdamie. Po wojnie uczyła się śpiewu u renomowanej pedagog Bep Ogterop, ale kontynuowała samodzielne kształtowanie swojego stylu wokalnego. Słuchała amerykańskich wokalistek, takich jak Doris Day, Jo Stafford, Rosemary Clooney, Ella Fitzgerald i Sarah Vaughan. Później inspiracją stała się dla niej Billie Holiday, której nagrania wpłynęły na zmianę jej stylu śpiewania w kierunku bardziej osobistym i jazzowym.

Około 1955 przyjęła pseudonim Ann Burton, zaczerpnięty od nazwiska walijskiego aktora Richarda Burtona. Śpiewała u bandleadera Johnny'ego Millstona (właśc. J. Meulensteen) i występowała z orkiestrą Teda Powdera (właśc. Theo Kruijt) dla amerykańskich żołnierzy w klubach w Zachodnich Niemczech w latach 1956–1957. Tam poprawiała swoją amerykańską wymowę i poznała gitarzystę jazzowego Eddy O'Hare'a (Eddie de Haas), który został jej pierwszą wielką miłością i zachęcił ją do intensywniejszego słuchania nagrań Billie Holiday.

Latem 1958 śpiewała w kwartecie pianistki Pii Beck w Scheveningen, a w 1960 koncertowała m.in. z saksofonistą Pietem Noordijkiem w Hiszpanii i Maroko. Podczas tournée w Afryce Północnej z niemieckimi muzykami doszło do konfliktu – ich antysemickie uwagi sprawiły, że Burton natychmiast zakończyła współpracę.

Po powrocie do Holandii ponownie występowała w Scheveningen. W 1962 wyszła za mąż za Willem Hendrika Cornelisa van Deutekoma i zamieszkała w Hadze, ale małżeństwo, ze względu na różnice w oczekiwaniach i stylu życia, rozpadło się już w 1965. W 1965 nagrała EP "Sing a Rainbow" z trio Fransa Elsena dla wytwórni Decca Records, z akompaniamentem smyczków. W tym samym roku występowała ze Shaffy Chantant, teatralną grupą założoną przez Ramsesa Shaffy'ego i Liesbeth List. W 1966 dołączyła do zespołu Boudewijna de Groota.

W przerwach między występami pracowała jako fotomodelka dla kuzyna Amnona Rafalowicza, założyciela wytwórni RAF Records w Amsterdamie.

Przełom i międzynarodowa kariera Pod koniec lat 60. została zauważona przez Johna J. Visa, dyrektora wytwórni płytowej Artone, który w 1967 wyprodukował jej album "Blue Burton". Na płycie towarzyszyło jej trio Louisa van Dijka z Jakiem Scholsem (kontrabas) i Johnem Engelsem (perkusja) oraz saksofonista Piet Noordijk. Album przyniósł jej natychmiastową sławę i rozgłos w holenderskim środowisku jazzowym.

W marcu 1969 Burton i jej muzycy otrzymali nagrodę Edison za album "Blue Burton" podczas Grand Gala du Disque populaire z występem telewizyjnym. We współpracy z Visem wydała kolejne albumy: "Ballads and Burton" (1969) i płytę dla CBS (1972).

Już w 1968 Burton odbyła pierwszą tournée po Japonii, zorganizowane dzięki japońskiemu lekarzowi i miłośnikowi jazzu, który poznał jej płyty w Europie, oraz inicjatywie CBS-Nederland. Według japońskich mediów tournée odniosło ogromny sukces. Łącznie odbyła cztery tournée po Japonii, gdzie stała się drugą najpopularniejszą jazzową wokalistką po Ella Fitzgerald – japońskie piosenkarki zaczęły ją nawet naśladować. Nagrała tam trzy albumy longplay z japońskimi muzykami, m.in. z Masahiko Satō i Kenem McCarthym, choć finansowo tournée okazały się rozczarowujące.

W latach 1970–1974 Burton mieszkała i pracowała w Londynie. Pod koniec lat 70. nawiązała kontakt z amerykańską wokalistką Helen Merrill, którą poznała w Japonii. Merrill, która miała własną firmę producencką w Nowym Jorku, zaprosiła Burton do współpracy. W Nowym Jorku Burton nagrała kilka albumów z uznanymi amerykańskimi muzykami, takimi jak Grady Tate i Buster Williams, produkowanych przez Merrill. Za album "New York State of Mind" Burton otrzymała drugą nagrodę Edison.

Ostatnie lata W połowie lat 80. Burton założyła własną wytwórnię płytową Burtone (z logiem przedstawiającym kota), na której wydawała swoje nowojorskie nagrania we własnym zakresie. Od września 1986 do sierpnia 1988 prowadziła zajęcia w amsterdamskim konserwatorium, gdzie uczyła aspirujących wokalistów jazzowych dykcji i interpretacji tekstu, gromadząc kolekcję płyt i nut jako materiał dydaktyczny.

U Burton zdiagnozowano rak krtani, o czym nikt nie mógł wiedzieć, by nie zagrażać jej szansom na występy. Szukała ratunku w makrobiotycznej diecie i wegetariańskim stylu życia. Ostatnie zarejestrowane wystąpienie jako wokalistki miało miejsce w filmie "Een scherzo furioso" Marianny Dikker, wydanym w 1990. Ann Burton zmarła 29 listopada 1989 w wieku 56 lat.

Burton była ciepłą i empatyczną, ale jednocześnie bardzo wrażliwą osobą, co przejawiało się trudnościami w prowadzeniu biznesowej strony kariery. Konsekwentnie trzymała się swojego gatunku i nie była skłonna do kompromisów artystycznych.

Dyskografia (wybór) "Sing a Rainbow" (1965) – Decca "Blue Burton" (1967) – Artone "Ballads and Burton" (1969) – Artone "Sings for Lovers and Other Strangers" (1972) – CBS "Misty Burton" (1973) – Epic "By Myself Alone" (1974) – Eastwind "Burton for Certain" (1977) – Trio "He's Funny That Way" (1977) – Lobster "New York State of Mind" (1979) – CBS "Some Other Spring" (1980) – Lobster "Ann Burton Sings...vol.1" (1980) – Burtone "Sentimental Touch" (1981) – RCA/Tokuma "Am I Blue" (1981) – Keytone "Ann Burton Sings...vol. 2" (1983) – Burtone "It Might as Well Be Love" (1984) – Turning Point "Ann Burton & Mark Murphy Meet The Rob Agerbeek Trio" (1987) – Blue Jack "Everything Happens" (1988) – Burtone "Ann Burton: Early Blue, 1958-1968" (2020) – NJA "Live in Japan" (nagrania z 1977, wydane w 2003)

Bibliografia Anneke Muller: "Blue Burton. Herinneringen aan een Nederlandse jazz-zangeres, 1933-1989". Schoorl: Conserve, 1999. ISBN 90-5429-129-X

Przypisy

Linki zewnętrzne Biografia Ann Burton w Instytucie Huygensa

Kategoria:Holenderscy muzycy jazzowi Kategoria:Holenderscy wokaliści Kategoria:Urodzeni w 1933 Kategoria:Zmarli w 1989 Kategoria:Ludzie urodzeni w Amsterdamie