Michael Smuss (, ur. 15 kwietnia 1926 w Gdańsku, zm. 21 października 2025) – izraelski artysta, działacz ruchu oporu w trakcie II wojny światowej, więzień niemieckich obozów koncentracyjnych oraz świadek historii.
Życiorys Pochodził z Wolnego Miasta Gdańska. Dorastał w żydowskiej rodzinie kupieckiej. Po dojściu nazistów do władzy i w związku z realizowaną przez nich polityką wrogą wobec Żydów, w 1938 roku Smuss wraz z rodziną przeprowadził się do Łodzi na terenie II Rzeczypospolitej.
II wojna światowa thumb|250px|Zdjęcie z tzw. Raportu Stroopa; aresztowanie robotników przymusowych z zakładów zbrojeniowych Brauera w trakcie pacyfikacji powstania w getcie warszawskim w kwietniu 1943. Według relacji Michaela Smussa, widać go na zdjęciu jako 8 od lewej strony. Po wybuchu II wojny światowej Smuss opuścił wraz z ojcem Łódź i wyjechał do Warszawy (w Łodzi pozostała jego matka Margarete, która posiadała dokumenty zinterpretowane przez urzędników jako niemiecki paszport, oraz siostra Frida). W czasie okupacji niemieckiej przebywał wraz z ojcem w getcie warszawskim, gdzie na początku 1943 roku dołączył do konspiracyjnego Ha-Szomer Ha-Cair. Jako pracownik warsztatu Hermana Brauera przy ul. Nalewki, pracował przy renowacji hełmów używanych przez żołnierzy i miał dostęp do substancji rozcieńczającej, którą można było również wykorzystać do produkcji tzw. koktajli Mołotowa i którą wykradł na potrzeby organizacji konspiracyjnych. Według jego własnej relacji w dniu wybuchu powstania w getcie warszawskim brał udział w obrzucaniu butelkami zapalającymi niemieckich żołnierzy, którzy wkraczali do getta. Następnie został schwytany i deportowany do obozu pracy przymusowej Budzyń w dystrykcie lubelskim, gdzie komendant obozu Reinhold Feix, zastrzelił jego ojca.
4 sierpnia 1944 roku wraz z transportem 3 tys. więźniów został przewieziony z Plaszowa do obozu koncentracyjnego KL Flossenbürg, gdzie pracował przy produkcji samolotów Messerschmitt, a czasami również w „komandzie krematoryjnym”, przewożąc ciała zmarłych lub zamordowanych więźniów do spalarni.
Został wyzwolony w trakcie marszu śmierci do KL Dachau.
Okres powojenny Po wyzwoleniu przez wojska amerykańskie powrócił do Polski, gdzie spotkał się z matką i siostrą, które również przeżyły działania wojenne. W 1950 r. emigrował do USA. Następnie w 1979 r. wyjechał na stałe do Izraela, gdzie zajął się malarstwem. Opowiadał także o swoich doświadczeniach życiowych w ramach programów edukacyjnych o Holokauście.
Jego prace prezentowane były między innymi w Holocaust Museum & Resource Center of Central Florida. Jego wystawa Wspomnienia ocalałego z Holokaustu prezentowana była w Bet Ari’ela (1993), International Cultural Center for Youth in Jerusalem (1993) oraz Beit Imanuel Museum of Russian Art w Ramat Ganie (1994).
Kilkakrotnie odwiedzał miejsce pamięci KL Flossenbürg (KZ-Gedenkstätte Flossenbürg).
We wrześniu 2025 został odznaczony Orderem Zasługi Federacji Niemieckiej przez ambasadora Niemiec w Izraelu .
Zmarł 21 października 2025. Po jego śmierci portal The Times of Israel określił Smussa ostatnim żyjącym powstańcem getta warszawskiego. Został pochowany 24 października 2025.
Przypisy
Kategoria:Członkowie Ha-Szomer Ha-Cair Kategoria:Ludzie urodzeni w Gdańsku Kategoria:Mieszkańcy getta warszawskiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Federalnej Niemiec Kategoria:Powstańcy getta warszawskiego Kategoria:Więźniowie KL Flossenbürg Kategoria:Uczestnicy marszów śmierci Kategoria:Żołnierze Żydowskiej Organizacji Bojowej Kategoria:Urodzeni w 1926 Kategoria:Zmarli w 2025