Stary wódz

Stary wódz () – wodewil Karla von Holteia, dotyczący epizodu z życia Tadeusza Kościuszki, miał premierę w 1825 roku.

Historia Karl von Holtei interesował się sprawami polskimi od młodości oraz w okresie studiów; napisał wcześniej jednoaktówkę o Stanisławie Auguście Poniatowskim. O postaci Kościuszki prawdopodobnie dowiedział się od swoich polskich przyjaciół z Wrocławia. Wodewil miał premierę 1 grudnia 1825 roku w w Berlinie w 1825 roku. Na jednym z przedstawień był sam cesarz. Sztuka nie została dobrze przyjęta przez władze, po sześciu przedstawieniach zakazano jej dalszego wystawiania w Berlinie. Autor dzieła był również aktorem i wielokrotnie wcielał się w rolę Tadeusza Kościuszki. Utwór osiągnął dużą popularność, m.in. dzięki grze aktorskiej Karla von Holteia. Pomimo berlińskiego zakazu wystawiania sztuka była grana z powodzeniem w Hamburgu, Gdańsku, Poznaniu (był grany od 1826 do 1840 roku) i Wrocławiu. We wrocławskim teatrze od 2 marca 1826 roku do 4 sierpnia 1830 roku wystawiono go 27 razy. Popularnością cieszyła się pieśń-dialog pt. Kosciuszko und Lagienka (Denkst du daran, mein tapfrer Lagienka), w której starszy dowódca i jemu podległy żołnierz przypominają sobie bitwę pod Dubienką oraz bitwę pod Racławicami. Owa pieśń stanowi przeróbkę pieśni napoleońskiej , którą napisał ; stała się ona na tyle popularna, że brano ją za niemiecką pieśń ludową. Autor usłyszał jedną z pieśni z przedstawienia w Paryżu rok po premierze, można je było usłyszeć nawet w domu Johanna Wolfganga von Goethego. Sztuka została dobrze odebrana podczas wystawienia w Cieplicach Śląskich, gdzie publiczność zaczęła śpiewać razem z aktorami, co zanotował autor sztuki w swoich wspomnieniach.

Karl von Holtei wspomniał postać Kościuszki jeszcze w wierszu Der letzte Pole z 1832 roku. W swojej autobiografii pt. Vierzig Jahre napisał, że duch Kościuszki przemienił go w Cygana () – sprawił, że stał się włóczęgą.

Na język angielski dzieło przełożono pt. Kosciuzko, or The old general: an operetta, utwór przełożono także na język francuski. Polskie tłumaczenie autorstwa Adama Stodora ukazało się nakładem Księgarni Polskiej Bernarda Połonieckiego w 1918 roku we Lwowie.

Fabuła Sztuka została dedykowana polskim przyjaciołom artysty z Wrocławia. Wodewil jest jednoaktowy, fabuła została oparta na epizodzie z życia Tadeusza Kościuszki – w 1814 roku ocalił on mieszkańców okolic Fontaineblau przez obrabowaniem przez wojsko, m.in. polski batalion. Akcja została przeniesiona do Szwajcarii, do posiadłości pani Schönenwerd na wsi a żołnierze zostali zamienieni na Polaków z Legionów Jana Henryka Dąbrowskiego.

Matka z córką Lucją jedzą śniadanie na balkonie, zaniepokoiły się nieobecnością Tadeusza, który bywał częstym gościem ich pałacu. Wspominają jego dobre serce i szczodrość dla ubogich. Tadeusz pojawia się, panie wznoszą toast na cześć „starego wodza” i „naszego przyjaciela”. Pani domu chwali jego zalety i zasługi wojenne oraz daje do zrozumienia, że zna jego nazwisko, choć postanawia go nie ujawniać. Tadeusz wypowiada wierszowany monolog, po czym Łucja śpiewa pieśń na jego cześć, co wywołuje zażenowanie Tadeusza. Spokojna atmosfera zostaje przerwana przybyciem polskich ułanów, którzy rozpoczynają plądrowanie posiadłości. Wśród nich znalazł się Łagienko, stary wiarus i kompan Tadeusza z bitew pod Dubienką, Szczekocinami i pod Racławicami (w oryginale mowa nie o Racławicach, a Krakowie); obecność Tadeusza hamuje zapędy żołnierzy, a Łagienko i Tadeusz śpiewają w duecie o dawnych sukcesach na polu bitwy. Wodewil kończy się słowami: O Boże! wybaw nas z kajdan niewoli, I wolność daj nam, jako walki plon!

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Pełny tekst sztuki w serwisie Polona (polskie wydanie z 1918 roku)

Kategoria:Wodewil Kategoria:Tadeusz Kościuszko Kategoria:Niemieckie utwory dramatyczne Kategoria:Utwory literackie z 1825