Pomnik upamiętniający Eugeniusza Wirtemberskiego w PokojuCo ciekawe nieopodal tutejszego pałacu znajdował się niegdyś jeszcze jeden monument Eugeniusza Wirtemberskiego – było to popiersie księcia umieszczone na ozdobnym cokole (całość wyrzeźbiono z kamienia). Obiekt został zniszczony po 1945 r. – neobarokowy monument, przedstawiający lwa śpiącego, wzniesiony ku czci generała Eugeniusza księcia Wirtemberskiego (1788–1857), właściciela Pokoju i dowódcy znanego m.in. z okresu wojen napoleońskich. Obiekt ufundował jego syn – książę Eugeniusz Erdmann Wirtemberski, pomnik odsłonięto w 1863 r. na terenie parku książęcego. Jest dziełem Theodora Erdmanna Kalidego.

Historia mały|Lew śpiący (ok. 1939 r.)Rzeźbę wykonano w Królewskiej Odlewni Żeliwa w Gliwicach na przełomie 1858/1859 r., zaprojektował ją rzeźbiarz Theodor Erdmann Kalide, a jej fundatorem był syn dowódcy – książę Eugeniusz Erdmann Wirtemberski. Pierwowzorem samego posągu był lew umieszczony na pomniku nagrobnym gen. Gerharda Johanna von Scharnhorsta na Cmentarzu Inwalidów w Berlinie Autorem projektu samego pomnika nagrobnego gen. Scharnchorsta był Karl Friedrich Schinkel, posąg lwa zaprojektował, na podstawie szkiców z natury, Christian Daniel Rauch (młody Kalide był wówczas jego współpracownikiem). Odlew lwa z Pokoju stanowi powielenie berlińskiego pierwowzoru. Inspirację dla Raucha mógł stanowić lucerneński pomnik, przedstawiający konającego lwa, upamiętniający szwajcarskich gwardzistów poległych w czasie szturmu na paryski pałac Tuileries (1792 r.). Relief zaprojektowany przez Bertela Thorvaldsena wykuł w piaskowcowej skale w latach 1820–1821 Lukas Ahorn. (zaprojektowany w 1826 r. i odlany w 1828 r., a umieszczono go na pomniku w 1834). Swoją ostateczną formą założenie nawiązuje jednak do gliwickiego monumentu upamiętniającego poległych w czasie wojen napoleońskich z 1849 r. (także dzieła Kalidego). Pomnik z Pokoju odsłonięto w 50. rocznicę bitwy pod Kulm (1813 r.) – 29 sierpnia 1863 r. Książę wsławił się dowodząc podczas zwycięskiej batalii jednym z rosyjskich korpusów piechoty, któremu udało się rozbić siły francuskie. W niszy na przodzie żeliwnego cokołu umieszczono pierwotnie napis: Dem Helden von Kulm (pol. Bohaterowi spod Kulm), a po bokach: Die | Trauernden | Hinterbliebenen (pol. W smutku pogrążeni bliscy); Herzog | Eugen v. Württemberg | Kais.-Russ. General d. Inf. | geb. 8 Jan. 1788 | gest. 16 Sep. 1857 (pol. Książę Eugeniusz Wirtemberski, carski rosyjski generał piechoty, ur. 8 stycznia 1788 r., zm. 16 września 1857 r. Z tyłu zaś widniał spis ponad 90 bitew i potyczek (w większości z okresu wojen napoleońskich), w których arystokrata brał udział. Rzeźbę umieszczono na żeliwnym podwyższeniu (formą nawiązującym do katafalku tudzież trumny), osadzonym na schodkowym postumencie wykonanym z niebiesko-szarego tzw. marmuru śląskiego.

Co ważne, obiekt nie jest pomnikiem nagrobnym (błędną informację na ten temat podawał m.in. Günther Grundmann), pełni on jedynie funkcję cenotafu – generała pochowano w krypcie miejscowego kościoła ewangelickiego Księżnej Zofii (ograniczona przestrzeń w świątyni nie pozwoliła na wygospodarowanie miejsca pod godne epitafium).

Po II wojnie światowej wycięto, zawierające inskrypcje, żeliwne fragmenty cokołu na którym spoczywa rzeźba. Gdy uzupełniano ubytki (częściowo w pierwszej i całościowo – na początku trzeciej dekady XXI w.) nie zdecydowano się na odtworzenie w tych miejscach napisów. Obecnie lew śpiący stanowi nieformalny symbol Pokoju jako najbardziej charakterystyczny z zachowanych przykładów materialnego dziedzictwa założycieli wsi – Wirtembergów. Niezmiennie od 1863 r. można go podziwiać w małym ogrodzie angielskim miejscowego parku. Porastają go wiekowe różaneczniki.

Symbolika Lew tradycyjnie utożsamiany jest z władzą, a także męstwem, zwycięstwem oraz rozumem. Przedstawiany we śnie (niem. Schlafender Löwe) symbolizuje poległych żołnierzy oraz pokój nastały po wygranej wojnie – stąd lwa ukazanego w takiej pozie określa się także mianem konającego (niem. Sterbender Löwe) tudzież odpoczywającego (niem. Ruhender Löwe). W tym konkretnym przypadku majestatyczne zwierzę należy utożsamiać oczywiście przede wszystkim z samym księciem Eugeniuszem Wirtemberskim, lecz pomnik symbolicznie upamiętnienia także triumf koalicji antyfrancuskiej nad Napoleonem (przypieczętowany nastaniem ładu wiedeńskiego) oraz towarzyszy broni „lwa spod Kulm”, którzy zginęli w walce u jego bokuKsiążę zmarł natomiast w swojej rezydencji w Pokoju przeżywszy 69 lat. podczas wojny wyzwoleńczejTakim mianem określa się w niemieckiej historiografii boje toczone w schyłkowym etapie wojen napoleońskich. (1813–1814).

Zobacz też

Lew śpiący w Berlinie (nagrobek gen. Gerharda von Scharnhorsta na cmentarzu Inwalidów) Lew śpiący w Bytomiu Lew śpiący w Gliwicach Lew śpiący w Legnicy Lew czuwający w Gliwicach Lew Lucerny

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Rzeźby Theodora Erdmanna Kalidego Kategoria:Pomniki odsłonięte w XIX wieku Kategoria:Pomniki zwierząt w Polsce Kategoria:Pomniki w województwie opolskim Kategoria:Architektura neobarokowa w województwie opolskim Kategoria:Architektura neobarokowa w Polsce Kategoria:Pokój (wieś) Kategoria:Zabytki ruchome w Polsce