Leonard Mężyński herbu Kościesza (ur. ok. 19 czerwca 1847 w Borkach Wielkich, zm. 15 maja 1922 w Tarnopolu) – powstaniec styczniowy, zesłaniec syberyjski, autor Wspomnienia z powstania styczniowego i sybirskiej katorgi 1863–1869.
Życiorys Uczęszczał do gimnazjum w Czerniowcach. Będąc w VI klasie, zgłosił się w lutym 1863 do udziału w powstaniu. Został przydzielony do IV kompanii kpt. Kaliksta Ujejskiego. Walczył pod Kobylanką (6 maja) i Hutą Krzeszowską (7 maja). Następnie jako członek oddziału kawalerii Marcina Borelowskiego uczestniczył w potyczkach pod Chruśliną (30 maja), Korytnicą (18 czerwca), Kałuszynem (22 czerwca) i pod Różą. Przeszedł później pod dowództwo Karola Krysińskiego, biorąc udział w starciu pod Żyżynem (8 sierpnia). Podczas bitwy pod Fajsławicami dostał się do niewoli. Przetrzymywany był na zamku w Lublinie oraz warszawskiej cytadeli. W połowie września został skazany na karę śmierci, którą 27 listopada zamieniono na 8 lat zesłania.
Skierowano go do pracy w kopalniach srebra w Kutamarze. Od połowy marca 1865 pracował w kajdanach w Aleksandrowskim Zawodzie. Uległ tam ciężkiemu wypadkowi z poparzeniem twarzy. Oko uratował mu medyk-zesłaniec August Puzdrowski. W kwietniu 1868 dzięki amnestii przeszedł na „posielenie” w Kułakowie nad Angarą. Dzięki zabiegom jego matki u władz w Wiedniu, w październiku 1868 został zwolniony i powrócił do Czerniowiec w 1869. Podjął pracę jako stolarz. Przeprowadził się do Tarnopola, gdzie założył i z sukcesem prowadził pracownię stolarską i magazyn mebli. Zyskał popularność w miejscowych kręgach rzemieślniczych, obejmując stanowisko prezesa Stowarzyszenia „Gwiazda” oraz sądowego szacownika nieruchomości miejskich (1877–1898). Pamiątki z powstania i Syberii przekazał Muzeum Podolskiemu w Tarnopolu.
Wydanie Pamiętnika W 1910 za namową dzieci oraz innych wygnańców wydał swój pamiętnik Wspomnienia z powstania styczniowego i sybirskiej katorgi. Mężyński opowiedział w nim między innymi o bitwie pod Kobylanką oraz o walkach z Moskalami, a także obyczaje ludów syberyjskich. Chociaż opis walk okazał się bałamutny, jego pamiętnik stał się istotnym źródłem dla wielu historyków oraz artykułów na temat powstania styczniowego. Fragmenty pamiętnika drukował Głos Polski (1911, 1913).
Życie prywatne Pochodził z rodziny drobnoziemiańskiej. Syn Piotra i Malwiny Mężyńskich. Wyszedł za mąż za Helenę z Lisowskich (1852–1892) i miał z nią ósemkę dzieci, m.in.: Zygmunt Mężyński (1887–1940) – majora Wojska Polskiego oraz Włodzimierz Józef Mężyński (1889–1918) – majora Legionów Polskich, kawalera Orderu Virtuti Militari, Jadwigę i Stanisławę.
Pochowany w Tarnopolu wraz z małżonką.
Przypisy
Kategoria:Pochowani w Tarnopolu Kategoria:Polscy autorzy pamiętników i dzienników (powstanie styczniowe) Kategoria:Polscy stolarze Kategoria:Polscy zesłańcy na południowy Sybir Kategoria:Polscy zesłańcy w Imperium Rosyjskim (powstanie styczniowe) Kategoria:Powstańcy styczniowi Kategoria:Urodzeni w 1847 Kategoria:Więźniowie Cytadeli Warszawskiej (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Więźniowie zamku lubelskiego (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Zmarli w 1922