Kazimierz Mayzner (ur. 6 lipca 1883 w Warszawie – zm. 28 marca 1951 w Płocku) – polski działacz społeczny, polityczny, adwokat, ochotnik wojen 1920 i 1939, założyciel i prezes Klubu Artystycznego w Płocku.
Życiorys Dziadek Naftali (ok. 1827–1897) był przemysłowcem wyznania mojżeszowego, właścicielem cukrowni w Glinojecku, Sójkach i Łaniętach, prowadzącym działalność charytatywnąM. Sokolnicki, Kazimierz Mayzner (1883–1951). Inteligent polski w prowincjonalnym mieście II Rzeczpospolitej, Płock 2025, s. 25–33.. Ojciec Izydor (1855/1856–1912) ukończył studia w akademii handlowej w Antwerpii, był administratorem fabryk ojca, współwłaścicielem (wraz z bratem Pawłem) domu handlowego w Warszawie. Prowadził także działalność społecznąM. Sokolnicki, Kazimierz Mayzner..., s. 36–64..
Uczęszczał do V Gimnazjum w Warszawie (matura w 1903), w którym zaprzyjaźnił się m.in. z Kazimierzem SosnkowskimKazimierz Sosnkowski. Myśl–praca–walka. Przyczynki do monografii oraz uzupełnienia do materiałów historycznych Kazimierza Sosnkowskiego, zebrał S. Babiński, Londyn 1988, s. 414–415.. Członek kółek samokształceniowychCentralne Archiwum Wojskowe w Wojskowym Biurze Historycznym im. gen. broni Kazimierza Sosnkowskiego w Warszawie, Kolekcja akt personalnych i odznaczeniowych (dalej: CAW–WBH), Mayzner Kazimierz, AP–2229+11107, Mayzner Kazimierz, odrzucone 14.12.1936. 27 czerwca 1903 przyjął chrzest. Student Uniwersytetu Warszawskiego (1903–1904), a następnie Politechniki Warszawskiej (1904–1905), współorganizator strajku szkolnego w lutym 1905. W roku akademickim 1905/1906 rozpoczął studia prawnicze na Ecole de Droit w Paryżu, które następnie kontynuował na uniwersytecie w Petersburgu (1906–1909) i Dorpacie, kończąc je w 1911 r.http://agadd2.home.net.pl/metrykalia/estonia/eaa0402_001_0016517 [dostęp: 1.03.2023].
W trakcie rewolucji 1905–1907 należał do Polskiej Partii Socjalistycznej, prowadząc pracę agitacyjną i biorąc udział w zebraniach i masówkach. Członek Związku Młodzieży Socjalistycznej, a następnie Związku Młodzieży Postępowej. W 1909 współorganizator „sądu” nad bohaterką powieści Stefana Żeromskiego „Dzieje grzechu”, zorganizowanego przez młodzież studencką Petersburga (którego pokłosiem była podobna inicjatywa podjęta wkrótce w Warszawie)A. Karbowiak, Młodzież polska akademicka za granicą 1795–1910, Kraków 1910, s. 288–289..
Od 1912 pomocnik adwokata w kancelarii Pawła Dunina w Warszawie. Działał w Towarzystwie Kultury Polskiej. Jako jedyny żywiciel rodziny po śmierci ojca nie zgłosił się do Legionów. Od 1916 referent Wydziału Rejestracji Strat Wojennych w Radzie Głównej OpiekuńczejM. Sokolnicki, Kazimierz Mayzner…, s. 89–100..
Praca zawodowa w latach 1917–1939 W momencie powstania sądownictwa polskiego w 1917 mianowany podprokuratorem Sądu Okręgowego w Płocku, dokąd przeniósł wraz z rodziną„Dziennik Urzędowy Ministerstwa Sprawiedliwości” 1917, nr 4 z 19 IX, s. 227.. W ciągu niespełna trzech lat pracy zawodowej w prokuraturze oskarżał w wielu poważnych procesach, odznaczając się dużą skutecznością. W ostatnim okresie pracy w prokuraturze wykonywał obowiązki prokuratora okręgowego, jako najstarszy z prokuratorów. W czerwcu 1920 ustąpił z zajmowanego stanowiska i otworzył kancelarię adwokacką. Jak sam podawał – powodem zmiany profesji była odmowa ścigania bojowców Polskiej Partii Socjalistycznej, którzy pod koniec okupacji niemieckiej dokonali tzw. ekspropriacjiM. Sokolnicki, Początki i rozwój działalności płockiej organizacji PPS do 1919 r. (w stulecie istnienia), „Notatki Płockie“ 2000, nr 2, s. 23., tj. konfiskaty pieniędzy z niemieckiego monopolu tytoniowegoCAW–WBH, APO, Mayzner Kazimierz, odrzucone–14.12.1936, Odpowiedź na kwestionariusz z dnia 4 października 1937 r.. Jako adwokat brał udział w procesach o charakterze zarówno kryminalnym, jak i politycznym. Pryncypialnemu podejściu do zagadnień wolności i praw konstytucyjnych dał wyraz jako obrońca redaktora naczelnego endeckiego „Dziennika Płockiego” oskarżonego po objęciu władzy przez obóz sanacyjny m.in. o nieposłuszeństwo wobec władzy (mimo osobistych przekonań piłsudczykowskich). Zasłynął jako błyskotliwy mówcaK. Askanas, Adwokat Kazimierz Mayzner – znana postać na Mazowszu, „Palestra” 1986, nr 7, ss. 55, 59.. Równocześnie był radcą prawnym magistratu i miejscowej kasy chorychM. Sokolnicki, Praca zawodowa Kazimierza Mayznera w Płocku w latach 1917 – 1939 i 1945 – 1946, „Notatki Płockie” 2024, nr 1, s. 32–33..
Charakterystyczny dla liberalizmu Mayznera było przyjęcie w poczet aplikantów pierwszej w Płocku kobiety – Róży Holcman, której został patronem„Gazeta Sądowa Warszawska” 1934, nr 39 z 24 IX, s. 584..
Działalność społeczna i polityczna w latach 1918–1939 Od początku 1918 Kazimierz Mayzner był zaangażowany w działalność społeczno-polityczną. Współuczestniczył w odbudowie placówki oświatowej, jaką był Dom Ludowy. 11 listopada 1918 jako prokurator kierował przejęciem więzienia płockiego z rąk Niemców. W listopadzie i grudniu 1918 wielokrotnie występował na wiecach politycznych, tłumacząc zebranym wartość niepodległej ojczyzny i zwalczając hasła komunistyczneM. Sokolnicki, Kazimierz Mayzner..., s. 101–109, 229–231.. Prowadząca dziennik Maria Macieszyna, żona ówczesnego prezydenta miasta, charakteryzował wystąpienia Mayznera tymi słowami: (…) posiada ogromny dar uspokajania słuchaczy, ani na chwilę nie wychodzi z równowagi i swą pogodą i humorem panuje nad tłumem. W swych przemówieniach stara się wpoić szacunek dla wiedzy i dla naukiM. Macieszyna, Pamiętnik Płocczanki, oprac. A. M. Stogowska, Płock 1996, s. 391..W 1920 w trakcie wojny polsko-bolszewickiej zgłosił się ochotniczo do Wojska Polskiego. Skierowany do korpusu sądowego, otrzymał awans na porucznikaCAW – WBH, Mayzner Kazimierz, AP–2229+11107, Mayzner Kazimierz, odrzucone 14.12.1936.. Od 1918 do 1934 radny miasta Płocka, pełnił kilkakrotnie funkcję przewodniczącego i wiceprzewodniczącego rady miejskiej. Na forum rady zaangażowany w zagadnienia dotyczące rozwoju gospodarczego i kulturalnego miastaKsięga obrad rady miejskiej miasta Płocka, zebrał i przygotował P. Gryszpanowicz, Płock 2021, t. I – IV, passim.. Od początku dwudziestolecia międzywojennego dał się poznać jako przedstawiciel tzw. radykalnej inteligencji. W latach 1922–1932 członek Narodowej Partii Robotniczej (NPR), po zamachu majowym NPR-Lewicy. Z przekonań politycznych piłsudczyk. Od 1938 r. był członkiem Obozu Zjednoczenia NarodowegoM. Sokolnicki, Z dziejów politycznych Płocka 1918–1939, „Notatki Płockie” 2004, nr 2, s. 21-22.. Prowadził działalność społeczną, należąc do Towarzystwa Przeciwgruźliczego, Polskiego Czerwonego Krzyża, Związku Zawodowego Pracowników Umysłowych, rady teatralnej przy płockim magistracie, Związku Oficerów Rezerwy, koła seniorów Legionu Młodych, płockiego komitetu Funduszu Obrony Narodowej. W drugiej połowie lat 30. zaangażował się w projekt uczynienia Płocka ośrodkiem turystycznym, co miało przyczynić się do jego rozwoju gospodarczego. Członek Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego i Związku Popierania Turystyki. Wchodził w skład komisji dokonującej wyboru melodii hejnału płockiegoM. Sokolnicki, Kazimierz Mayzner…, s. 229 – 241..
Publikował w płockich czasopismach: „Kurjerze Płockim”, „Dzienniku Płockim”, „Głosie Mazowieckim” i „Kurjerze Mazowieckim”. Założył i kierował takimi czasopismami jak: „Przegląd Płocki”, „Głos Wyborczy” czy „Scena Płocka”M. Żuławnik, Polska prasa polityczno – informacyjna na Mazowszu Północnym w latach 1918 – 1939, Warszawa 2011, s. 107–109, 111–113.. Był autorem odczytów oraz publikacji prasowych dotyczących zagadnień artystycznych. W 1931, wraz z gronem przedstawicieli inteligencji płockiej (urzędników, nauczycieli, wojskowych), absolwentów uczelni artystycznych, założył i do 1939 był prezesem Klubu Artystycznego w Płocku (KAP)na temat KAP: K. Czarnecki, Płockie życie artystyczne w latach 1900 – 1939, Płock 1990, s. 155-224. Była to inicjatywa integrująca środowisko miejscowej inteligencji oraz promieniująca swoją działalnością na jak największe kręgi społeczeństwa, zaznajamiająca ze zjawiskami kultury, prowadząca wystawy, odczyty, koncerty, wieczory literackie. Z czasem stała się ośrodkiem opiniotwórczym. Kazimierz Mayzner był autorem dramatu psychologicznego pt. „Dziewczyna z winiarni”, wystawianego trzykrotnie w płockim teatrze i czterech popularnych „Szopek płockich” – widowisk satyrycznych ukazujących znane osobistości z miejscowego życia publicznego na tle aktualnych wydarzeńM. Wróbel, Klub Artystyczny Płocczan 1931 – 1939, [w:] W Płocku i w Warszawie. Studia o sztuce i życiu Mazowsza w XIX i XX wieku, red. J. Mianowski, Płock 2003, s. 165-195..
Lata 1939–1951 W 1939 ponownie zgłosił się ochotniczo do wojska. Przechodząc szlak bojowy 4. pułku strzelców konnych, znalazł się w niewoli niemieckiej. Trafił do oflagu w MurnauCAW–WBH, Mayzner Kazimierz, AP–2229+11107, Mayzner Kazimierz, odrzucone 14.12.1936.. W obozie był animatorem życia kulturalnego, uczestnicząc w organizowaniu teatru amatorskiego oraz dając wykłady z historii sztukiS. Piekarski, Polskie teatry jenieckie w Niemczech 1939-1945, t. I, Warszawa 2001, s. 230, 234, 235, 239, 249, 251, 255, 379, 410.. Wrócił do Płocka latem 1945, otwierając ponownie praktykę adwokacką. Należał przez rok do Polskiej Partii SocjalistycznejA. Panek, Niektóre uwagi o rozwoju organizacyjnym i działalności odrodzonej PPS w Płocku w latach 1945 – 1948, „Notatki Płockie” 1979, nr 1, s. 9–10. Próbował powrócić do aktywności społecznej, zakładając Towarzystwo Przyjaciół miasta Płocka, jednak władze komunistyczne uniemożliwiły działalność organizacji. Zmarł 28 marca 1951M. Sokolnicki, Kazimierz Mayzner…, s. 285–296..
Życie prywatne W 1916 zawarł związek małżeński z Eugenią Heleną z Rossmanów (1887–1958). Eugenia Mayznerowa brała udział w działalności społecznej, będąc członkinią Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet czy Związku Pań Domu. Z tego małżeństwa urodziło się dwoje dzieci: Joanna (1918–1988) oraz Andrzej (1920–?). Jego siostra Wanda Szczyglińska była malarką, druga siostra – Adela, ogrodniczką i pedagogiem, zaś brat Tadeusz Mayzner – muzykiem, kompozytorem, kolekcjonerem muzyki ludowejM. Sokolnicki, Kazimierz Mayzner…, s. 263–273, 295–296..
Osobę Kazimierza Mayznera tak charakteryzował po latach autor wspomnień: (…) niedużego wzrostu, żywy, inteligentny, bezinteresowny, niewiele dbający o pieniądze człowiek, którego pasją życiową było ciągłe organizowanie zespołowej działalności artystycznej. Dobrał sobie zespół ludzi, (…) z tymi ludźmi Mayzner stworzył zespół kierujący właściwie w Płocku życiem kulturalno-artystycznym. (…) Była to nieco niespokojna dusza i przemiły uczestnik życia towarzyskiegoZ. Kozanecki, Wiek walki o dwie wolności, oprac. W. Koński, A. Papierowski i J. Stefański, s. 203..Pochowany na Cmentarzu Miejskim w Płocku.
W lipcu 2025 na ścianie frontowej kamienicy, w której mieszkał w latach 1917–1920 Kazimierz Mayzner, odsłonięta została poświęcona mu pamiątkowa tablica.
Ordery i odznaczenia Złoty Krzyż Zasługi (10 czerwca 1931) Srebrny Wawrzyn Akademicki (7 listopada 1936)„Monitor Polski” 1931, nr 133, poz. 200; 1936, nr 261, poz. 461.
Przypisy
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu w Tartu Kategoria:Absolwenci V Rządowego Gimnazjum Filologicznego w Warszawie Kategoria:Członkowie Polskiego Czerwonego Krzyża (II Rzeczpospolita) Kategoria:Członkowie Związku Oficerów Rezerwy (II Rzeczpospolita) Kategoria:Jeńcy Oflagu VII A Murnau Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Ochotnicy w kampanii wrześniowej Kategoria:Ochotnicy w wojnie polsko-bolszewickiej Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Wawrzynem Akademickim Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Miejskim w Płocku Kategoria:Politycy Narodowej Partii Robotniczej Kategoria:Politycy Narodowej Partii Robotniczej–Lewicy Kategoria:Politycy Polskiej Partii Socjalistycznej (1892–1906) Kategoria:Adwokaci II Rzeczypospolitej Kategoria:Polscy działacze społeczni