Kościół w Runsten – świątynia należąca do Kościoła Szwecji. Znajduje się w środkowej części Olandii, około 2,5 kilometra od wschodniego wybrzeża wyspy. Kościół stoi na obszarze dawnej osady Runsten, która obecnie połączona została administracyjnie z sąsiednią Bjärby. Mimo to na określenie miejscowego kościoła wciąż używa się nazwy Kościół w Runsten. Architektura
Średniowieczny kościół siodłowy Ze średniowiecznego w Runsten do dziś zachowały się jedynie fragmenty fundamentów, znajdujące się pod trawnikiem cmentarnym. Wygląd tej budowli jest dobrze znany dzięki przedstawieniom z okresu od XVII do lat 20. XIX wieku. Nie wiadomo kiedy powstał najstarszy kamienny kościół. Został on zburzony w 1836 roku, a fundamentów nie odkopano. Biorąc jednak pod uwagę liczne przebudowy i rozbudowy, którym kościół podlegał do połowy XIII wieku, można zakładać, że najstarsza budowla powstała w pierwszej połowie lub najpóźniej w połowie XII wieku. Składała się z nawy i prezbiterium z absydą, znajdującego się po wschodniej stronie. W drugiej połowie XII wieku na zachodnim krańcu nawy dobudowano kilkupiętrową wieżę, której szczyt przeznaczono na dzwony. W XIII wieku mury prezbiterium zostały wzmocnione od zewnątrz, a na wschodnim szczycie nawy dobudowano drugą wieżę, nadając kościołowi kształt świątyni siodłowej. Kościół został dodatkowo wzmocniony w połowie XIII wieku, a nawę przekształcono w konstrukcję dwunawową z sześcioma sklepieniami krzyżowymi, wspartymi na dwóch filarach w centralnej osi pomieszczenia. W połowie XVII wieku kościół został ozdobiony freskami.
Jednak w XVII wieku świątynia stała się już zbyt mała dla mieszkańców. Podczas wizytacji w 1816 roku, biskup Magnus Stagnelius zaproponował budowę zupełnie nowego kościoła. Ostatecznie udało się przeforsować ten pomysł Abrahamowi Ahlqvistowi, który objął urząd pastora w 1827 roku. Rozbiórka starego kościoła miała być przeprowadzona równolegle z budową nowego.
Kościół neoklasycystyczny Obecny kościół w Runsten został zbudowany w stylu neoklasycystycznym według rysunków Nilsa I. Löfgrena, poprawionych jednak przez Johana Carlberga. Prace budowlane prowadzono pod kierownictwem Gustafa Rudwalla z Kalmaru. Zgodnie z zatwierdzonymi rysunkami, planowano zachować wschodnią wieżę starego kościoła i wybudować nowy kościół, przylegający do niej od wschodu. Zamiast tego, w latach 1835–1836, bez zgody miejscowych urzędów, na północ od starego kościoła wybudowano zupełnie nowy. Budowę wieży dla nowej świątyni ukończył w 1838 roku Peter Isberg z Algutsrum. Kościół został konsekrowany 24 czerwca 1841 roku przez biskupa Andersa Carlssona z Kullbergów. Dach nawy pokryty jest dachówką, a wieża blachą miedzianą. Kościół ma dach dwuspadowy. Wieżę zdobi ośmioboczna latarnia. W murach znajdują się duże półokrągłe okna. Wejścia do kościoła prowadzą przez portal w wieży oraz portal centralny od południa. W 1962 roku dobudowano portal w zakrystii. Kościół ma prostokątną nawę. Prezbiterium z wydłużoną zakrystią znajduje się od strony wschodniej. Wnętrze mały|lewo|Wnętrze kościoła Wnętrze kościoła jest stosunkowo dobrze zachowane. Charakteryzuje się jednolitością utrzymania w stylu neoklasycystycznym. Strop jest drewniany, sklepiony kolebkowo. Wśród wyposażenia kościoła znajdują się:
emaliowany krucyfiks z XIII wieku, wykonany w Limoges, rzeźba Maryi z Dzieciątkiem (pozbawionym głowy), pochodzenia niemieckiego z XIV wieku, rzeźba przedstawiająca świętego króla (św. Eryka IX lub św. Olafa II) z końca XIII wieku, średniowieczne tabernakulum, chrzcielnica z lat 1200–1249, wykonana z wapienia gotlandzkiego przez Calcariusa II, ołtarz ustawiony w 1847 roku, wykonany przez Svena Gustafa Lindbloma na podstawie ołtarza w katedrze kalmarskiej, będącego reprodukcją słynnego obrazu Rubensa Zdjęcie z krzyża; mieszczą się tu także fragmenty starszego ołtarza w postaci między innymi przedstawienia wniebowstąpienia Jezusa, dwie płaskorzeźby: Ostatnia Wieczerza i Ogrójec z ołtarza Andersa Dahlströma Starszego, z 1749 roku, ambona z 1847 roku, zawierająca elementy pochodzące ze starszej ambony, wyposażenie ławek z 1835 roku, nieznacznie zmodernizowane w 1935 roku, dwa dzwony odlane ponownie: mniejszy w 1776 roku, większy w 1880 roku.
W 1856 roku Nils Petter Petersson zbudował dla kościoła organy. Fasadę zaprojektował dwa lata wcześniej Johan Fredrik Åbom. W 1935 roku Olof Hammarberg z Göteborga zbudował nowe organy za fasadą Åboma.
Przypisy
Kategoria:Świątynie luterańskie w Szwecji Kategoria:Zabytkowe kościoły w Szwecji Kategoria:Kościoły na Olandii