Komórczak prosionkowiec (Dysdera erythrina) – gatunek pająka z rodziny komórczakowatych. Zamieszkuje zachodnią i środkową część Europy.
Taksonomia i ewolucja Kladogram kompleksu erythrina wg Řezáča i innych (2018) Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1802 roku przez Charlesa Walckenaera pod nazwą Aranea erythrina. W 1804 roku Pierre-André Latreille umieścił go w nowym rodzaju Dysdera. Stanowi dlań gatunek typowy.
W obrębie rodzaju omawiany takson tworzy kompleks gatunków kryptycznych erythrina, do którego należą także: D. catalonica, D. corallina, D. cechica, D. dolanskyi, D. fabrorum, D. fervida, D. garrafensis, D. graia, D. kropfi, D. lantosquensis, D. minairo, D. portsensis, D. pradesensis, D. pyrenaica, D. quindecima, D. septima, D. stahlavskyi, D. tredecima i D. undecima. Gatunki te rozróżnialne są na podstawie cech budowy narządów kopulacyjnych, kariotypu i danych genetycznych. Dane cytogenetyczne i molekularne wskazują na formowanie przez D. erythrina kladu z D. corallina, D. dolanskyi i D. kropfi. Liczbę diploidalną równą 19 dzieli komórczak prosionkowiec tylko z D. corallina, od której różni się znacznie mniejszą łatką błoniastą łukowatej listwy na szczycie bulbusa (samiec) oraz brakiem spikul w pośrodkowym rowku brzusznej ściany wulwy (samica).
Morfologia thumb|left Samce osiągają od 6 do 8 mm, a samice od 9 do 14 mm długości ciała. Długość prosomy wynosi od 2,6 do 4 mm.
Karapaks ma prawie równoległe w zarysie krawędzie boczne oraz zaokrąglone krawędzie przednią i tylną. Barwa karapaksu jest ciemnopomarańczowa do ciemnoczerwonobrązowej. Na jego powierzchni występują rozproszone szczecinki, lepiej widoczne na nadustku. Spośród trzech par oczu (brak pary przednio-środkowej) najmniejsza jest tylno-środkowa. Rozstaw oczu pary przednio-bocznej wynosi około ⅔ ich średnicy, a odległość tychże oczu od karapaksu równa się ich średnicy. Odległość między oczami tylno-środkowymi a tylno-bocznymi wynosi około ćwierci średnicy tych pierwszych. Przednia krawędź bruzdy szczękoczułka jest wklęśnięta. Długość nasadowego członu szczękoczułków jest niewiele mniejsza od połowy długości prosomy, a długość pazurów jadowych stanowi niespełna połowę długości całego szczękoczułka. Zęby na szczękoczułku są trzy, a najbardziej dosiebny z nich leży blisko listewki (blaszki) nasadowej. Szczecinki w nasadowej części członu szczękoczułka leżą na wzgórkach, a w odsiebnej w dołkach. Warga dolna jest dłuższa niż u nasady szeroka, trapezowata z wcięciem na szczycie. Sternum jest koloru pomarańczowobrązowego do ciemnoczerwonobrązowego. Na całej jego powierzchni rozproszone są cienkie, czarne szczecinki osadzone w drobnych dołeczkach i zachowujące się nawet u starszych okazów; cecha ta odróżnia gatunek od większości przedstawicieli kompleksu erythrina, którzy to mają owe szczecinki tylko na bokach omawianej struktury.
Pomarańczowe odnóża cechują się brakiem kolców na udach. Golenie trzeciej pary mają co najmniej sześć kolców, a czwartej siedem lub osiem, w tym od trzech do pięciu kolców spodnich. Liczne kolce wyrastają na nadstopiach przedostatniej i ostatniej pary. Pazurki stóp dysponują 9 lub 10 ząbkami.
Walcowatego kształtu opistosoma (odwłok) ma kolor białawy, szarawy lub czerwonawoszary i jest niemal całkiem łysa, tłustawo połyskująca.
Nogogłaszczki samca mają bulbus długości od 1,1 do 1,6 mm. W widoku tylno-bocznym odsiebna połowa tegulum jest co najmniej tak szeroka jak połowa dosiebna. Tylna apofiza tegularna jest prosta, trójkątna, silnie zesklerotyzowana, osadzona niemal wierzchołkowo i zaopatrzona w ząbek po stronie dosiebnej. Dosiebnie od tej apofizy leży na tegulum guzek. Część odsiebna bulbusa zawiera hematodochę i rozwidlony skleryt, którego wewnętrzna gałąź poszerza się u szczytu, zewnętrzna gałąź formuje boczną osłonkę. Z wewnętrznej gałęzi odchodzi mała wypustka dystalna sięgająca szczytu osłonki bocznej. Ujście nasieniowodu bulbusa leży pomiędzy wierzchołkową częścią osłonki bocznej a wypustką dystalną. Odsiebna część bulbusa kończy się łukowatą listwą, w części bliskiej osłonce bocznej zaopatrzoną w niewielką, błoniastą łatkę.
Genitalia samicy mają wulwę w widoku grzbietowym na przedzie zaokrągloną. Przedni, pośrodkowo przewężony wyrostek spermateki w widoku zewnętrznym często robi wrażenie dwudzielnego. Przednie powierzchnie bocznych wierzchołków spermateki wyposażone są w wyraźne, zesklerotyzowane, zębopodobne kotwiczki do przyczepu mięśni. Znajdujący się po wewnętrznej stronie brzusznej ściany wulwy pośrodkowy rowek prowadzący ku spermatece jest całkowicie pozbawiony spikuli (drobnych kolców).
Biologia i ekologia Komórczak ten preferuje stanowiska ciepłe. Zasiedla ciepłe i suche lasy, skraje tychże, zadrzewienia, zakrzewienia, nagrzane zbocza, wrzosowiska, suchsze łąki, winnice i ogrody. Najchętniej wybiera stanowiska o wapiennym podłożu. Na północy zasięgu jego występowanie ma charakter semisynantropijny i spotykany jest tam w budynkach i ich pobliżach. W warunkach naturalnych bytuje pod kamieniami, w szczelinach skalnych, jaskiniach, pod odstającą korą drzew i w ściółce.
W terenie aktywne osobniki obserwuje się od wiosny do jesieni, w pomieszczeniach zaś przez cały rok. Dzień spędzają ukryte w gęstym oprzędzie, polują zaś nocą. Ich preferowaną zdobyczą są stonogi. Długie szczękoczułki są przystosowane do obejmowania tych zwierząt od wierzchu i kąsania pazurami od spodu.
Do rozrodu pająki te przystępują między kwietniem a czerwcem. Kopulacja nie jest poprzedzona długimi zalotami. Samiec podchodzi do samicy z rozstawionymi na boki nogogłaszczkami, po czym wpełza pod nią i wprowadza oba narządy kopulacyjne jednocześnie. Akt trwać może dłużej niż godzina. Samica kokon jajowy umieszcza w oprzędzie mieszkalnym. Samice z kokonami obserwuje się od maja do sierpnia, przy czym w warunkach środkowoeuropejskich do składania jaj dochodzi zwykle w czerwcu lub lipcu, a młode pajączki opuszczają matkę w sierpniu lub wrześniu. Gotowość rozrodczą pająki te osiągają po dwóch latach i dożywać mogą kilku kolejnych.
Rozprzestrzenienie Gatunek palearktyczny, europejski, znany z Portugalii, Hiszpanii, Andory, Irlandii, Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, Holandii, Luksemburga, Niemiec, Szwajcarii, Liechtensteinu, Austrii, Włoch, Polski, Czech, Słowacji i Węgier. Ma najszerszy zasięg spośród przedstawicieli kompleksu erythrina.
Przypisy
Kategoria:Komórczakowate Kategoria:Pająki Europy Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1802 roku