Regionalny Ośrodek Studencki „Pyrlik” – klub studencki, który działał w latach 1967–1981 w kamienicy przy ul. Jagiellońskiej 12 (naprzeciwko mieści się Ogólnokształcąca Szkoła Muzyczna I i II stopnia im. Fryderyka Chopina), a w latach 80. i 90. XX wieku w jednym z budynków browaru przy ul. Browarnej 6 w Bytomiu, który później przekształcono w rozlewnię napojów gazowanych. Dwukrotny laureat ogólnopolskiej nagrody „Czerwona Róża”, przyznawanej najlepszym klubom studenckim w Polsce (wygrywając m.in. z krakowskim klubem Pod Jaszczurami i warszawskimi Hybrydami).
Geneza powstania klubu W pierwszej połowie lat 60. ponad tysiąc studentów z Bytomia, codziennie dojeżdżało na zajęcia na uczelniach, które miały miejsce w Gliwicach (na Politechnikę Śląską), do Zabrza (na Akademię Medyczną) i do Katowic, gdzie mieściła się Wyższa Szkoła Pedagogiczna, na bazie której w 1968 roku powstał Uniwersytet Śląski, lecz nie mieli w swoim mieście klubu studenckiego i w efekcie podjęto starania o podjęcie działań, mających na celu jego powstania. Zajmowały się tym równolegle dwie grupy. Pierwszą z nich tworzyli: Aneta Maruszczak-Neugebauer (pomysłodawczyni założenia w Bytomiu klubu dla studentów), Marek Doktorowicz, Adam Skowron, Marek Jarosz i Edward Pasternak. W klubie PSS Społem przy ul. Moniuszki, studenci ci, wyłonili z własnego grona członków delegacji, która podjęła rozmowy z władzami miasta, które obiecały im lokal na parterze i w piwnicy kamienicy przy ul. Jagiellońskiej 12 (miał on dwa pomieszczenia i salę widowiskową na 200 osób). Drugą zaś grupę, stanowili studenci Wydziału Górnictwa Politechniki Śląskiej (tzw. „Hajerzy”, których kierownikiem był Andrzej Bojko. Obydwie rozpoczęły współpracę, zaś Maciej Siciński został pełnomocnikiem Rady Uczelnianej ZSP ds. Regionalnych Ośrodków Studenckich. W remoncie przeznaczonego na klub, zaniedbanego lokalu przy ul. Jagiellońskiej, wydatnie pomogli „Hajerzy”. W czasie obchodów Barbórki 1964 otarli oni do wiceministra górnictwa Edmunda Grabowskiego, który okazał się otwarty na współpracę i po kolejnym, tym razem oficjalnym spotkaniu w Ministerstwie w grudniu 1964 roku zapewnił dla tej inicjatywy wsparcie, a także finansowanie ze strony Bytomskiego Zjednoczenia Przemysłu Węglowego (zajął się tym dyr. Jerzy Rabsztyn). Ponieważ górnictwo zapewniło pieniądze oraz ekipy remontowe, zaś władze miasta Bytomia, dołożyły środki pieniężne, pochodzące z tzw. czynów społecznych. Informacja pojawiająca się w wielu pobieżnych analizach tematu i sugerująca, jakoby bytomski Pyrlik był jedynym klubem studenckim na Śląsku, nie posiadającym uczelni wyższej jest błędna. Ponieważ w ówczesnym województwie katowickim, rozpoczęło działalność, co najmniej czterdzieści dziewięć Regionalnych Ośrodków Studenckich, m.in.: w Będzinie (ROS Ethiopius), Dąbrowie Górniczej (Filius), Chorzowie (ROS Kocynder), Rudzie Śląskiej (ROS Perspektywy i ROS Pegaz), Wojkowicach] (ROS Panel), Siemianowicach Śląskich (ROS Siemion). Jednakże to bytomski klub był pierwszym tego typu ośrodkiem na tym terenie.
Otwarcie i działalność klubu (1967–1981) Pierwotnym terminem otwarcia klubu Pyrlik, była Barbórka 1966, lecz nie udało się go dotrzymać i ostatecznie jego otwarcia dokonano 27 stycznia 1967 roku w tzw. rocznicę wyzwolenia Bytomia, które uświetnił występ krakowskiej Piwnicy pod Baranami. W skład pierwszego zarządu klubu, wchodzili: Andrzej Bojko, który został pierwszym prezesem klubu (do 1976 roku), Maciej Siciński (działał w klubie do roku 1972), Andrzej Mozoła i Marek Jarosz - wiceprezesi i Barbara Michalska - sekretarz (Bojko i Siciński skończyli już studia). Uroczystość otwarcia Pyrlika, 27 stycznia 1967 roku uświetnił występ krakowskich artystów kabaretu Piwnica pod Baranami. Nie podano w jakim składzie, lecz wiadome jest, że jej lider Piotr Skrzynecki i jej największa gwiazda Ewa Demarczyk, wystąpili w Bytomiu niecały miesiąc później, tj. w sobotę 25 lutego tegoż roku na II Bytomskim Festiwalu Muzycznym „Mulimare” (później także Marek Grechuta), którego pierwsza edycja miała miejsce rok wcześniej (1966), a jej inicjatorami była młodzież skupiona wokół Klubu Artystów Anarchistów, którego szefowie, tj. Bohdan Urbankowski i Stanisław Śliwiński w końcu wyjechali na studia do Warszawy, a organizację tej imprezy przejął bytomski Pyrlik i była to przez lata jedna z najważniejszych imprez bytomskiego klubu, który już w lipcu 1967 roku zdobył drugą nagrodę, biorąc udział w Ogólnopolskim Konkursie Klubów Studenckich „Czerwona Róża”. Kulturotwórczy Pyrlik, szybko stał się fenomenem, a w kolejnych latach, występowało tutaj wiele sław, m.in.: Jonasz Kofta, Czesław Niemen czy Skaldowie, choć klubowa sala Pyrlika z estradą, nie była duża i mieściła tylko kilkadziesiąt osób. Organizowano także spotkania literackie, w których brali udział, wybitni polscy poeci, m.in. Rafał Wojaczek. W klubie działało tu kilkanaście grup artystycznych. W skali ogólnopolskiej, najważniejszym z nich był Teatr Wiatyk. Poza tym teatry takie jak: ID, NTT (Niezależna Trupa Teatralna) i Homeryda; kabarety: Cuba i Przyjaciele oraz Zacier, czy grupy rockowe, takie jak np.: SBB (zespół występował w klubie już we wczesnej fazie działalności, jeszcze pod nazwą „Silesian Blues Band” i 19 kwietnia 1979 roku dał temu wyraz i zagrał w klubie dwa koncerty z tego typu repertuarem opartym na jamowych formach bluesowych, co było powrotem do początków jego działalności – ponadto wystąpiło także trio złożone ze Zbigniewa Wegehaupta, Jana Skrzeka i niezidentyfikowanego już dziś saksofonisty), Rak (liderem zespołu był Edward Simoni), Układ i Franek Band Orchestra, a także zespół muzyczny Odnowa i duet gitarowy Stadium. Swoją siedzibę miał tutaj Jazz Club oraz ogólnopolski Fan Club SBB, który powstał pod koniec lat 70. i działał nad wyraz prężnie (m.in. wydatna pomoc przy organizacji pięciu koncertów grupy w bytomskim MDK w dniach 23-25 października 1979 roku, zwieńczonych spotkaniem fanów z zespołem, a także towarzyszącej im wystawy zdjęć SBB (głównie z sesji nagraniowych w PR Opole), autorstwa Zygmunta Drużbickiego i konferencji prasowej z udziałem muzyków w Pyrliku, która miała miejsce 26 października tegoż roku). W Pyrliku regularnie organizowane były najpierw tzw. fajfy (trzy razy w tygodniu), a następnie dyskoteki na których (według prezesa klubu w latach 1978–1987 Jerzego Griegoriewa) potrafiło bawić się na nich nawet 300 osób (ponadto w klubie, corocznie organizowano zabawy barbórkowe i sylwesterowe). Wstęp mieli posiadacze kart klubowych, a także młodzież z miasta, która została zweryfikowana pozytywnie, zaś na bramce stali judocy, karatecy, bokserzy. 12 grudnia 1981 roku dyskoteka wyjątkowo połączona była z występami kabaretowymi, zaś zabawa skończyła się 13 grudnia około godziny pierwszej w nocy, gdy ogłoszono już stan wojenny w Polsce. Tego samego dnia odbyła się, wcześniej zaplanowana dyskoteka dla młodzieży. Była to bezalkoholowa zabawa dla młodszych, która trwała w godzinach 17:00-21:00. Po ostatniej dyskotece, która odbyła się 14 grudnia 1981 roku – klub studencki Pyrlik został zamknięty na mocy dekretu o stanie wojennym.
Przenosiny i dalsza działalność klubu (lata 80. i 90.) Wiosną 1982 roku okazało się, że we wnętrzach klubu przy ul. Jagiellońskiej 12 pękły rury kaloryferów i pomieszczenia zostały zostało całkowicie zalane. W związku z czym, podjęto decyzję o przeniesieniu klubu do jednego z pomieszczeń dawnego browaru przy ul. Browarnianej 6, zaś w 1986 roku obchodzono rocznicę jego dwudziestolecia, który w nowej lokalizacji działał co najmniej do końca pierwszej połowy, dekady lat 90. XX wieku, nadal idąc z duchem czasów (oprócz dyskotek, urządzano tam m.in. projekcie filmów wideo na kilku magnetowidach naraz, czy giełda kaset wideo przed klubem.
Przypisy
Kategoria:Kluby studenckie Kategoria:Kultura w Bytomiu