Komitet Ochrony Przyrody (PRL) – miał na celu koordynację działań państwa w zakresie ochrony przyrody, w tym zachowania zasobów naturalnych, krajobrazu i dziedzictwa przyrodniczego. Do jego zadań należało m.in. opiniowanie projektów dotyczących środowiska oraz upowszechnianie zasad ochrony przyrody.

Wznowienie pracy Komitetu w 1947 r. Na podstawie rozporządzenia Ministra Oświaty z 1947 r. wznowiono pracę Komitetu Ochrony Przyrody w oparciu o regulacje zawarte w ustawie z 1934 r. o ochronie przyrody i  rozporządzeniu Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego  z 1937 rRozporządzenie Ministra Oświaty z dnia 23 listopada 1946 r. w sprawie zmiany rozporządzenia Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego z dnia 25 lutego 1937 r. o Komitetach Ochrony Przyrody. Dz. U. 1947 nr 20 poz. 81Ustawa z dnia 10 marca 1934 r. o ochronie przyrody. Dz. U 1934 nr 31 oz. 274Rozporządzenie Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego z dnia 25 lutego 1937 r. o Komitetach Ochrony Przyrody. Dz. U. 1937 nr 27 poz. 195. W rozporządzeniu Ministra Oświaty zmieniono tereny działalności Komitetów, w związku z dokonanymi zmianami granic kraju po II wojnie światowej.

Według  rozporządzenia Ministra Oświaty z 1947 r. ustanowiono następujące tereny działalności Komitetów:

Komitet w  Krakowie – obejmował swoją działalnością obszar województw: krakowskiego, rzeszowskiego, śląskiego i kieleckiego, Komitet w Lublinie - obejmował obszar województwa lubelskiego, Komitet w Łodzi - obejmował obszar województwa łódzkiego oraz m. Łódź, Komitet w Poznaniu - obejmował obszar województw: poznańskiego i zachodniopomorskiego, Komitet w Toruniu - obejmował obszar województw: gdańskiego i pomorskiego, Komitet w Warszawie - obejmuje obszar województw: białostockiego, mazurskiego i warszawskiego oraz m. st. Warszawę, Komitet we Wrocławiu - obejmował obszar województwa wrocławskiego.

Działalność Komitetu z 1952 r. Komitet Ochrony Przyrody działał na podstawie rozporządzenie Ministra Leśnictwa z 1952 r. sprawie zakresu działania i organizacji wojewódzkich komitetów ochronyRozporządzenie Ministra Leśnictwa z dnia 17 marca 1952 r. w sprawie zakresu działania i organizacji wojewódzkich komitetów ochrony przyrody. Dz. U. 1952 nr 16 poz. 99. Powołanie Komitetu pozostawało w ścisłym związku z ustawą z 1949 r. o ochronie przyrodyUstawa z dnia 7 kwietnia 1949 r. o ochronie przyrody. Dz. U. 1949 nr 25 poz. 180.

Terytorialny zakres działania wojewódzkiego komitetu ochrony przyrody obejmował obszar województwa.

Zakres działania Komitetu Zakres działania Komitetu Ochrony Przyrody, określony w przepisach z 1952 r., odzwierciedlał ówczesną koncepcję państwowego nadzoru nad środowiskiem naturalnym, charakterystyczną dla pierwszej dekady Polski Ludowej. Komitet pełnił funkcję doradczą, opiniodawczą oraz koordynacyjną, wspierając administrację państwową w realizacji polityki ochrony przyrody.

Szczególny zakres Komitetu obejmował:

przedstawianie wniosków w sprawach ochrony przyrody. Pierwszym i fundamentalnym zadaniem Komitetu było formułowanie wniosków dotyczących działań ochronnych. Mogły one dotyczyć zarówno wskazywania obszarów, gatunków czy obiektów wymagających ochrony, jak i sugerowania nowych instrumentów prawnych lub organizacyjnych. W praktyce oznaczało to, że Komitet pełnił rolę ekspercką, wskazując administracji publicznej kierunki działań zgodne z aktualną wiedzą przyrodniczą i potrzebami konserwatorskimi. Było to istotne zwłaszcza w okresie intensywnej industrializacji i przekształceń krajobrazu po 1945 r., wymagających systematycznego monitorowania potencjalnych zagrożeń dla środowiskaStanislaw Jastrzebski, Niektóre problemy i kierunki ochrony przyrody w Polsce, Sylwan nr 5, 1976. , opiniowanie aktów administracyjnych i projektów decyzji. Rozbudowany katalog zadań opiniodawczych świadczy o tym, że Komitet stanowił ważny element procesu decyzyjnego na szczeblach wojewódzkim i powiatowym. W jego zakresie znajdowało się  opiniowanie projektów orzeczeń o objęciu ochroną, przygotowywanych przez wojewódzkie organy ochrony przyrody100 lat działalności Państwowej Rady Ochrony Przyrody. https://www.gov.pl/web/klimat/100-lat-dzialalnosci-panstwowej-rady-ochrony-przyrody;   opiniowanie projektów zarządzeń tymczasowych, czyli instrumentów stosowanych w przypadkach nagłych zagrożeń, gdy konieczne było szybkie ograniczenie działalności mogącej zniszczyć cenne walory przyrodniczeWojciech Szymalski, 100 lat ochrony środowiska w Polsce, Instytut na Rzecz Ekorozwoju, Radom 2020. ; ocena projektów aktów prawnych organów wojewódzkich i powiatowych, wydawanych dla wykonania ustawy o ochronie przyrody. W ten sposób Komitet czuwał nad jednolitością stosowania prawa na terenie całego kraju, przeciwdziałając jego fragmentaryzacji i dowolności interpretacyjnej; opiniowanie wszelkich innych spraw dotyczących ochrony przyrody, co stanowiło klauzulę generalną, pozwalającą Komitetowi zabierać głos w bardzo szerokim spektrum zagadnień, od lokalnych konfliktów inwestycyjnych, po kwestie edukacji ekologicznej. Dzięki temu instytucja mogła reagować na problemy, których ustawodawca nie przewidział wprostRadosław Domke, Ekologia i ochrona środowiska w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, Humanities and Social Sciences, HSS, vol. XXIII, 25 (3/2018), p. 31-50, 2018.. współdziałanie z instytucjami naukowymi oraz organizacjami społecznymi i zawodowymi. Współpraca z jednostkami naukowymi (m.in. instytutami biologii, geografii, leśnictwa), a także z organizacjami społecznymi i zawodowymi (np. PTTK, LOP). Związki zawodowe pracowników leśnych czy rolniczych) miała umożliwić integrację wiedzy eksperckiej z praktycznymi potrzebami ochrony przyrody. Komitet był zatem platformą wymiany informacji między naukowcami a administracją, co w warunkach powojennych miało szczególne znaczenie, bowiem wiele obszarów kraju wymagało nowych badań inwentaryzacyjnych po zniszczeniach wojennych, przesiedleniach ludności i zmianach struktury własności.

Współdziałanie to obejmowało m.in.: konsultacje dotyczące planowanych inwestycji, organizowanie wspólnych badań terenowych, inicjowanie akcji edukacyjnych czy udział ekspertów w pracach nad nowymi formami ochrony (rezerwaty, pomniki przyrody).

Skład Komitetu W skład komitetu wchodzili: przewodniczący komitetu i jego zastępca, powołani przez Ministra Leśnictwa, oraz członkowie komitetu, powołani przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej  spośród:

osób będących członkami Państwowej Rady Ochrony Przyrody, którzy zamieszkują na obszarze objętym terytorialnym zakresem działania komitetu, przedstawicieli nauki, przedstawicieli instytucji i organizacji zainteresowanych w sprawach ochrony przyrody, osób działających na polu ochrony przyrody oraz z urzędu właściwy konserwator przyrody i przedstawiciel komisji rolnictwa i leśnictwa wojewódzkiej rady narodowej.

Organy wykonawcze Organem wykonawczym komitetu jest prezydium, w którego skład wchodzili:

przewodniczący komitetu, zastępca przewodniczącego, 1-3 członków powołanych przez przewodniczącego spośród członków komitetu, w tym konserwator przyrody.

Zakres działania prezydium Komitetu Do zakresu działania prezydium należało:

wstępne rozpatrywanie spraw podlegających opiniowaniu, merytoryczne rozpatrywanie spraw w zakresie upoważnienia udzielonego przez komitet i wyrażanie w takich sprawach, jak również w sprawach zleconych przez Państwową Radę Ochrony Przyrody - opinii w imieniu komitetu, inicjatywa w zakresie opiniowania spraw, dotyczących ochrony przyrody, utrzymywanie łączności komitetu z Państwowa Radą Ochrony Przyrody przez udział przedstawiciela prezydium w jej posiedzeniach, składanie okresowych sprawozdań oraz informowanie o pracach komitetu, wykonywanie uchwał komitetu, inne czynności zlecone przez komitet.

W 1962 r. Minister Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego zezwolił, aby członkom komitetu przysługiwało wynagrodzenie, w sytuacji  gdy posiedzenia komitetu lub jego prezydium odbywały się poza godzinami służbowymiRozporządzenie Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 14 listopada 1962 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie zakresu działania i organizacji wojewódzkich komitetów ochrony przyrody. Dz. U 1962 nr 64 poz. 306.  

Nowelizacja rozporządzenia z 1969 r. Na podstawie rozporządzenie Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z  1969 r. w sprawie zakresu działania i organizacji wojewódzkich komitetów ochrony przyrody zmieniono składy wojewódzkich Komitetów organy wykonawcze oraz zakres działaniaRozporządzenie Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 10 kwietnia 1969 r. w sprawie zakresu działania i organizacji wojewódzkich komitetów ochrony przyrody. Dz. U 1969 nr 12 poz. 88.

Skład Komitetu W skład komitetu wchodzili: przewodniczący komitetu i jego zastępca, powołani przez Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego na wniosek Państwowej Rady Ochrony Przyrody, zgłoszony w porozumieniu z prezydium wojewódzkiej rady narodowej, oraz członkowie komitetu powołani przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Wojewódzki komitet ochrony przyrody  składał się z 12 do 15 osób.

Organy wykonawcze Komitetu Organem wykonawczym komitetu było prezydium, w którego skład wchodzili:

przewodniczący komitetu jako przewodniczący prezydium, zastępca przewodniczącego komitetu jako zastępca przewodniczącego prezydium, 3-5 członków prezydium, powołanych przez komitet spośród jego członków, w tym wojewódzki konserwator przyrody.

Zakres działania Komitetu Do zakresu działania Komitetu należało:

przedstawianie wniosków w sprawach ochrony przyrody, inicjowanie i opiniowanie projektów decyzji o poddaniu pod ochronę, wydawanych przez wydział rolnictwa i leśnictwa prezydium wojewódzkiej rady narodowej oraz projektów zarządzeń tymczasowych, i projektów aktów prawnych prezydiów wojewódzkich i powiatowych rad narodowych w sprawie wy konania przepisów o ochronie przyrody, projektowanie  innych aktów prawnych mających znaczenie dla ochrony przyrody, w szczególności opiniowanie z punktu widzenia ochrony przyrody projektów planów zagospodarowania przestrzennego, współdziałanie z Państwową Radą Ochrony Przyrody, współdziałanie z instytucjami naukowymi oraz organizacjami społecznymi i zawodowymi w sprawach ochrony przyrody, inicjowanie badań naukowych I opracowań fachowych związanych z potrzebą zaopiniowania zagadnień w zakresie ochrony przyrody.

Przypisy

__INDEKSUJ__ __LINKNOWEJSEKCJI__

Kategoria:Ochrona przyrody