Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym – akt prawny regulujący wszystkie kluczowe aspekty związane z organizacją, bezpieczeństwem i funkcjonowaniem transportu kolejowego w Polsce. Jest to kompleksowy dokument normatywny, który obejmuje szereg zagadnień, takich jak zarządzanie infrastrukturą kolejową, bezpieczeństwo podróżnych i pracowników, regulacje dotyczące ruchu pociągów oraz nadzór i kontrolę nad sektorem kolejowym.

Przepisy ustawy o transporcie kolejowym w Polsce precyzują zasady i procedury związane z korzystaniem z infrastruktury kolejowej, zarządzaniem nią oraz konserwacją. Określają również reguły dotyczące prowadzenia ruchu kolejowego i realizacji przewozów, w tym wymogi techniczne dotyczące eksploatacji pojazdów kolejowych.

Dodatkowo, ustawa ustala warunki zapewnienia interoperacyjności transeuropejskich systemów kolei dużych prędkości i konwencjonalnych na obszarze Polski oraz określa zasady regulacji transportu kolejowego. Wskazuje szczególne zasady dotyczące przygotowania inwestycji w linie kolejowe o strategicznym znaczeniu dla państwa, włączając w to kwestie lokalizacji, nabywania nieruchomości oraz właściwe organy odpowiedzialne za te sprawy.

Ponadto, w celu zapewnienia bezpieczeństwa i efektywności funkcjonowania systemu transportu kolejowego, ustawa określa także regulacje dotyczące czasu pracy pracowników kolei, zwłaszcza tych, którzy świadczą usługi transgraniczne.

Ustawa wprowadza również zasady niedyskryminacji w traktowaniu przewoźników przez zarządcę infrastruktury. Przepisy zawierają m.in. monitorowanie przez Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego (UTK) negocjacji pomiędzy zarządcą infrastruktury a przedsiębiorcami w zakresie umów o przydzielenie oraz wykorzystanie zdolności przepustowej. Organ ten sprawuje też nadzór nad poprawnością ustalania i pobierania przez zarządcę opłat za udostępnianie infrastruktury kolejowej. Ponadto Prezes UTK ma obecnie możliwość wydania pisemnego ostrzeżenia w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów m.in. przez przewoźnika kolejowego lub zarządcę infrastruktury. Podmiot, który nie zastosuje się do wspomnianego ostrzeżenia naraża się na karę finansową.

Ustawa o transporcie kolejowym zawiera również przepisy zmniejszające bariery wejścia na rynek krajowy przewozów pasażerskich dla przewoźników, w szczególności dla przewoźników z innych państw członkowskich.

Potwierdzeniem zdolności przedsiębiorcy do wykonywania funkcji przewoźnika kolejowegoObowiązkowi posiadania licencji nie podlegają przedsiębiorcy wykonujący przewozy wyłącznie koleją wąskotorową na lokalnych i regionalnych sieciach kolejowych lub na infrastrukturze prywatnej, w tym na bocznicach kolejowych. są licencje wydane przez właściwe władze innych państw członkowskich Unii Europejskiej lub państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym. W Polsce, aby uzyskać licencję przewoźnicy muszą dostarczyć dokumentację potwierdzającą spełnienie warunków, takich jak: stabilność finansowa, kwalifikacje zawodowe, bezpieczeństwo finansowe, ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej oraz dobra reputacja. Licencje mają na celu zapewnienie, że podmioty świadczące usługi na rynku przewozów kolejowych nie będą stwarzały zagrożenia dla innych użytkowników, klientów i osób postronnych, a UTK powinien zapewnić, że będą przydzielane w sposób obiektywny i niedyskryminacyjny. Ponadto wdrażając filar techniczny Czwartego Pakietu Kolejowego dodano do ustawy o transporcie kolejowym przepisy wprowadzające jednolity certyfikat bezpieczeństwa, co dodatkowo ułatwiło wchodzenie na rynek krajowy przewoźników z innych państw członkowskich.

Wraz z implementacją kolejnych pakietów kolejowych w ustawie zaproponowano rozwiązania zwiększające konkurencję na rynku przewozów pasażerskich. W ten sposób zaimplementowano, a następnie wzmacniano regulacje wprowadzające rozdzielność pomiędzy zarządcą infrastruktury a przewoźnikami kolejowymi. Bieżące rozwiązania w tych zakresach wprowadziła nowelizacja ustawy o transporcie kolejowym, która weszła w życie 12 maja 2020 r.Ustawa z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy o transporcie kolejowym oraz niektórych innych ustaw (). Stanowi ona implementację „filaru rynkowego” czwartego pakietu kolejowego UEDyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej 2016/2370 z 14 grudnia 2016 r. zmieniającej dyrektywę 2012/34/ UE w odniesieniu do otwarcia rynku krajowych kolejowych przewozów pasażerskich oraz zarządzania infrastrukturą kolejową oraz dyrektywy PE i Rady 2012/34/UE z 21 listopada 2012 r. w sprawie utworzenia jednolitego europejskiego obszaru kolejowego. do polskiego porządku prawnego.

Po wdrożeniu filaru rynkowego czwartego pakietu kolejowego do ustawy wprowadzono istniejącą już wcześniej, np. na rynku elektroenergetycznym, koncepcję „przedsiębiorstwa zintegrowanego pionowo”Rozporządzenie Rady (WE) Nr 139/2004 z dnia 20 stycznia 2004 r. w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw.. To szczególnie istotne, ponieważ ustawa nakłada szereg ograniczeń nie tylko na zarządców infrastruktury kolejowej, ale także na podmioty należące do przedsiębiorstwa zintegrowanego pionowo. Takie przedsiębiorstwo to:

a) podmiot lub grupa podmiotów, w którym zarządca infrastruktury: nadzoruje działalność co najmniej jednego przewoźnika kolejowego na podstawie praw, umów lub jakichkolwiek innych środków, o których mowa w art. 3 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 139/200416 lub, jest kontrolowany przez podmiot, który jednocześnie kontroluje co najmniej jednego przewoźnika kolejowego, który operuje na sieci kolejowej zarządcy lub, podlega kontroli co najmniej jednego przewoźnika kolejowego, który prowadzi przewozy na własnej sieci kolejowej lub,

b) podmiot, w którego skład wchodzi zarządca infrastruktury oraz wyodrębnione organizacyjnie części tego podmiotu, nieposiadające odrębnej osobowości prawnej, wykonujące przewozy kolejowe.

W celu zwiększenia niezależności zarządcy infrastruktury kolejowej oraz uniknięcia możliwych konfliktów interesów, a także wpływu na działalność zarządcy w kluczowych funkcjach, ustawodawca wprowadził obowiązek zachowania rozdziału między zarządcą infrastruktury a przewoźnikami kolejowymi, a także innymi podmiotami będącymi częścią przedsiębiorstwa zintegrowanego pionowo.

Dodatkowo, nowelizacja ustawy: zakazała łączenia funkcji członka zarządu lub rady nadzorczej zarządcy infrastruktury i przewoźnika kolejowego, zarówno w ramach przedsiębiorstwa zintegrowanego poziomo, jak i w przypadku stanowisk kierowniczych o znaczącej władzy decyzyjnej w obu tych podmiotach, zabroniła osobie pełniącej funkcję członka zarządu zarządcy infrastruktury jednoczesnego zasiadania w radzie nadzorczej podmiotu wchodzącego w skład przedsiębiorstwa zintegrowanego pionowo, który sprawuje kontrolę nad zarządcą i przewoźnikiem kolejowym, zablokowała członkom zarządu przewoźnika kolejowego zajmowanie stanowisk kierowniczych właściwych w zakresie funkcji podstawowych, ograniczyła możliwość otrzymywania wynagrodzeń lub premii zależnych od wyników finansowych przewoźnika kolejowego przez członków zarządu zarządcy infrastruktury oraz osoby pełniące funkcje kierownicze w zakresie funkcji podstawowych, jak również wynagrodzeń zależnych od wyników finansowych zarządcy infrastruktury przez osoby pełniące funkcje kierownicze w zakresie przewozów kolejowych, wprowadziła zakaz ingerencji przewoźnika kolejowego lub innego podmiotu wchodzącego w skład przedsiębiorstwa zintegrowanego pionowo w proces powoływania i odwoływania członków zarządu lub rady nadzorczej zarządcy, zablokowała możliwość pełnienia funkcji w organach przewoźnika kolejowego lub podmiotu sprawującego kontrolę nad nim, pozostawania w stosunku pracy lub świadczenia usług na jego rzecz przez członków zarządu i rady nadzorczej zarządcy, a także osoby zajmujące kierownicze stanowiska w obszarze funkcji podstawowych. Ten zakaz obowiązuje przez cały okres współpracy i dodatkowo przez 6 miesięcy po jej zakończeniu.

Ustawa o transporcie kolejowym wprowadziła więc w polskim systemie prawnym unbundling oraz zasadę TPA w sektorze kolejowym, jak również przepisy promujące konkurencję poprzez ograniczenie barier wejścia przewoźnikom kolejowym z innych państw członkowskich UE.

Ustawa ta reguluje także kwestię zasad świadczenia usług przewozów pasażerskich niebędących usługami publicznymi, czyli wprowadzania konkurencji „na rynku”. Przewoźnicy, którzy chcieliby świadczyć usługi komercyjne mogą występować o wydanie decyzji o przyznaniu otwartego bądź ograniczonego dostępu. Zarówno organizator publicznego transportu kolejowego, jak i przewoźnik kolejowy, którzy podpisali umowę o świadczenie usług publicznych, oraz zarządca infrastruktury kolejowej mogą zażądać od Prezesa UTK przeprowadzenia analizy ekonomicznej wniosku o przyznanie otwartego dostępu. Jeśli nowe połączenie stanowiłoby zagrożenie dla równowagi finansowej umowy, Prezes UTK może podjąć decyzję o ograniczeniu dostępu lub odmowie przyznania otwartego dostępu.

Przypisy

Kategoria:Transport kolejowy w Polsce Kategoria:Prawo kolejowe