Guguły – książka autorstwa Wioletty Grzegorzewskiej opublikowana w 2014 roku przez Wydawnictwo Czarne, nominowana m.in. do finału Nagrody Literackiej Nike, Nagrody Literackiej Gdynia oraz Międzynarodowej Nagrody Bookera.
Tematyka Guguły to cykl autobiograficznych, ułożonych chronologicznie miniatur prozatorskich, opowiadań, obrazków literackich i nowel, tworzących razem spójną narrację, w której autorka rekonstruuje doświadczenie dzieciństwa i wczesnej młodości. Akcja osadzona jest w latach 70. i 80. XX wieku w fikcyjnej wsi Hektary położonej na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej i prowadzona jest z perspektywy dziewczynki, a następnie nastolatki, Wiolki. Adaptację Guguł wystawił Teatr Dramatyczny im. Aleksandra Węgierki w Białymstoku w reżyserii Agnieszki Korytkowskiej. Fragmenty Guguł znalazły się podręczniku do nauczania języka polskiego Ponad słowami. Podręcznik do języka polskiego dla liceum ogólnokształcącego i technikum, klasa 3, Wydawnictwo Nowa Era, s. 172 i weszły do programu nauczania w szkołach średnich.
Forma Bohaterka: Wiola (Loletka) Rogala dorasta na wsi, obserwując przemiany polityczne w Polsce, życie rodziny, ludzi i naturę, lokalne rytuały związane z kulturą jurajską, od narodzin po tragiczne odejście ojca. Świat przedstawiony: fikcyjna wieś Hektary położona w gminie Koziegłowy, w powiecie myszkowskim na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej, wzorowana na rodzinnej wiosce autorki Rzeniszów. Tematy: dojrzewanie, przejście z dzieciństwa w dorosłość, Polska Ludowa, Stan wojenny w Polsce (1981–1983), wieś jako mikroświat, siła wspomnień, przemijanie, brutalność życia, molestowanie seksualne, trauma. Styl i język: poetycka proza z regionalizmami i gwarą, mieszająca dziecięcą naiwność z dojrzałą refleksją, pozbawiona patosu, ale pełna realizmu i zmysłowości. Tytułowe „guguły” to w gwarze polskiej niedojrzałe owoce, metafora dzieciństwa, słodko-cierpkiego smak doświadczenia niedojrzałości.
Recepcja Guguły spotkały się z szerokim i w większości pozytywnym odbiorem krytycznym. Recenzenci zwracali uwagę na niejednoznaczną formę gatunkową książki, sytuując ją pomiędzy prozą poetycką, cyklem opowiadań a bildungsromanem oraz na konsekwentne zastosowanie dziecięcej perspektywy narracyjnej. Krytyka literacka podkreślała także brak nostalgicznej idealizacji w przedstawieniu dzieciństwa i wsi, wskazując na obecność tematów cielesności, przemocy symbolicznej i ambiwalentnych relacji rodzinnych. W Newsweek Polska Piotr Bratkowski zauważył, że Guguły to polemika z dwoma naraz stereotypami hołubionymi przez polską popinteligencję. Z obrazem PRL jako biednej wprawdzie, jednak magicznej Atlantydy. I z odżywającym wciąż (zwłaszcza wśród mieszczuchów) wyobrażeniem prowincji jako sielskiej krainy łagodności i dobra wszelakiego." W opracowaniach akademickich książka bywa interpretowana jako przykład współczesnej prozy pamięciowej oraz nowego modelu narracji o doświadczeniu dorastania w realiach późnej Polski Ludowej.
Nagrody i nominacje Książka została zauważona w najważniejszych polskich i międzynarodowych konkursach literackich. W 2015 roku znalazła się w finale Nagrody Literackiej Nikehttps://nike.org.pl/nominacje/guguly oraz była nominowana do Nagrody Literackiej Gdynia w kategorii proza.https://www.nagrodagdynia.pl/laureaci-i-nominowani/ Angielskie tłumaczenie książki pt. Swallowing Mercuryhttps://www.theguardian.com/books/2017/jan/06/swallowing-mercury-by-wioletta-greg-review (tłum. Eliza Marciniak) zostało w 2017 roku umieszczone na długiej liście Międzynarodowej Nagrody Bookera, co przyczyniło się do wielu przekładów utworu na języki obce i międzynarodowej recepcji twórczości autorki.https://thebookerprizes.com/the-booker-library/books/swallowing-mercury
Przypisy
Kategoria:Polskie powieści współczesne Kategoria:Powieści Wioletty Grzegorzewskiej Kategoria:Powieści z 2014 Kategoria:Powieści, których akcja toczy się w Polsce