Regiment piechoty koronnej wojewody ruskiego Jana Stanisława Jabłonowskiego – oddział koronny autoramentu cudzoziemskiego wojska I Rzeczypospolitej drugiej połowy XVII wieku (okresu wojny polsko-tureckiej 1672–1676, okresu wojny polsko-tureckiej 1683–1699 i wielkiej wojny północnej).
Formowania i zmiany organizacyjne W pierwszej połowie XVII w. wojska zaciężne dzielono na dwa rodzaje: autoramentu polskiego i autoramentu cudzoziemskiego różniące się między sobą sposobem zaciągu i organizacją. Piechota stanowiła podstawę autoramentu cudzoziemskiego, a w swojej masie organizowana była według wzorów niemieckich i zwana potocznie „ludem ognistym”. Podstawową jednostką organizacyjną piechoty był regiment. Król wydawał na jego utworzenie patent wybranemu przez siebie człowiekowi (szefowi regimentu) i zawierał z nim umowę kapitulacyjną. Faktycznym dowódcą regimentu był pułkownik (oberster), który dobierał sobie sztab i dowódców kompanii. Ci ostatni rekrutowali szeregowych (gejmanów) tzw. systemem wolnego bębna.
W XVII wieku wojska Rzeczypospolitej prowadziły działania wojenne na kilku frontach. Walczyły z wojskami szwedzkimi, powstańcami Chmielnickiego, Carstwem Moskiewskim, Tatarami Chanatu Krymskiego i Imperium Osmańskim.
W 1672 wybuchła kolejna wojna z Turcją. Armia Imperium Osmańskiego pod dowództwem sułtana Mehmeda IV w walkach na Ukrainie osiągała początkowo znaczne sukcesy. W kolejnym roku sejm pacyfikacyjny nie tylko nie ratyfikował traktatu buczackiego, ale podjął uchwały o powiększeniu liczebności wojsk zarówno koronnych jak i litewskich. Jesienią 1673 król Michał Korybut Wiśniowiecki przekazał dowodzenie nad wojskami hetmanowi wielkiemu koronnemu Janowi Sobieskiemu, a połączone siły koronno-litewskie 9 listopada stanęły pod Chocimiem. Był wśród nich regiment piechoty wojewody ruskiego Stanisława Jabłonowskiego. W czasie bitwy regiment liczył 424 porcje.
W obliczu nowej wojny z Turcją, do której Polska przystąpiła w 1883 w sojuszu zaczepno-odpornym z cesarstwem, sejm uchwałą z 17 kwietnia określił liczebność armii koronnej na 36000 porcji, w tym piechoty na 12870 stawek żołdu. W wyprawie pod Wiedeń miało wziąć udział 36 jednostek piechoty cudzoziemskiego autoramentu. Był wśród nich regiment wojewody ruskiego, hetmana wielkiego koronnego Stanisława Jabłonowskiego, pod dowództwem płk. Jana Berensa. . Zgodnie z etatem regiment powinien posiadać 280 porcji starego i 310 nowego zaciągu. Faktycznie liczył 580 porcji. Żołnierze regimentu wchodzili w skład piechoty prawego skrzydła – brygady F. Grobena.
W wyniku silnego wyczerpania kraju długoletnią wojną z Turcją, w 1690 sejm warszawski obniżył komput wojska koronnego i ustalił liczbę piechoty niemieckiej na 11040 porcji, a węgierskiej na 650 porcji. Zgodnie z tym etatem, regiment wojewody ruskiego Jana Jabłonowskiego liczył 400 porcji.
W 1699 sejm uchwalił przejście wojska na stopę pokojową. Zgodnie z nowym komputem regiment wojewody ruskiego, chorążego koronnego i starosty bohusławskiego podniesiony został do 600 porcji.
W związku z rozpoczynającą się wielką wojną północną, w organizacji piechoty cudzoziemskiego zaciągu zaszły pewne zmiany. Piechota niemiecka w tym czasie liczyła 6640 porcji i była zgrupowana w 24 regimentach. W 1702 regiment liczył 200 porcji i stacjonował w Podkamieniu i Mariampolu.
W związku z trwającą wielką wojną północną, w 1703 sejm lubelski ustalił liczbę piechoty na 16600 porcji. Zgodnie z tym etatem regiment złożony z 2 chorągwi Jabłonowskiego, 2 chorążego koronnego i jednej wojewody podolskiego Żaboklickiego liczył 500 porcji.
Na przełomie 1709/1710 odnotowano w rejestrach 19 regimentów i batalionów piechoty o sile 12100 porcji. Zgodnie z etatem regiment pułkownika Belgarda i chorążego koronnego Jabłonowskiego liczył 6 kompanii po 86 szeregowych; razem 516 „głów”.
W 1711 zmniejszono liczbę piechoty i zreorganizowano regimenty. Regiment koronny pułkownika Belgarda i chorążego koronnego Jabłonowskiego zredukowano do szczebla batalionu wielkości 480 porcji.
Ustalony na sejmie 1717 komput wojska koronnego przewidywał zreorganizowanie piechoty i sformowanie, zamiast 21 oddziałów, jedynie sześciu regimentów (gwardii, królowej, królewicza, buławy wielkiej i buławy polnej oraz artylerii koronnej) i trzech samodzielnych chorągwi janczarskich (hetmana wielkiego, hetmana polnego i marszałka wielkiego). Batalion Jabłonowskiego przestał istnieć.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Regimenty piesze koronne Kategoria:Regimenty autoramentu cudzoziemskiego Kategoria:Piechota koronna w dobie wojny polsko-tureckiej (1672–1676) Kategoria:Oddziały I Rzeczypospolitej biorące udział w bitwie pod Chocimiem (1673) Kategoria:Piechota koronna w dobie wojny polsko-tureckiej (1683–1699) Kategoria:Piechota koronna w dobie wojny północnej Kategoria:Oddziały wojskowe Jabłonowskich herbu Prus III