mały|Abdank – herb szlachecki rodu Warszyckich, a także innych Awdańców, m.in. Skarbków Warszyccy – polski ród szlachecki herbu Abdank, w Rzeczypospolitej Obojga Narodów aspirujący do rangi magnaterii (od końca XVI do połowy XVIII wieku).

Pochodzenie mały|Portret Stanisława (III) Warszyckiego z herbem Abdank w tle (obraz Jana Triciusa) Warszyccy wywodzili się od Skarbków z Góry, a ich pierwotne siedziby znajdowały się w ziemi łęczyckiej. Nazwisko Warszycki pochodzi od nazwy miejscowej Warszyce (obecnie wieś w gminie Zgierz, w województwie łódzkim) i po raz pierwszy zostało odnotowane w Polsce w 1393 r.. Wśród najwcześniejszych członków rodu są wymieniani: Paszko z Warszyc (województwo łęczyckie) w 1389 r., Wilczek, Janek i Janusz z Warszyc w 1393 r., a także bracia Jan, Piotr i Stanisław (I) Warszyccy, którzy w 1437 r. dokonali pomiędzy siebie podziału Warszyc, Woli Warszyckiej i Białego.

W 1484 r. Stanisław (I) z Warszyc sprzedał miasteczko Skoszewy wraz przyległymi wsiami.

Wielu z Warszyckich kazało się pochować w Modlnej leżącej koło Warszyc.

Przedstawiciele mały|Emercjanna z Warszyckich Pociejowa, metresa Augusta II na obrazie Ádáma Mányokiego Maciej (Mateusz) Warszycki, miecznik łęczycki; syn Jakuba, brat Jana poległego pod Rewlem, mąż Anny z Romiszowskich Jan Warszycki, zmarł bezpotomnie Stanisław (II) Warszycki (1577–1617), kasztelan warszawski, podskarbi wielki koronny (1610–1616), wojewoda podlaski (1616–1617) Andrzej (Jędrzej) Warszycki (zm. 1615), podkomorzy sieradzki, mąż Katarzyny z Rokszyckich Adam Warszycki (zm. 1656), podkomorzy mielnicki (1647–1656), dworzanin królewski, poseł Paweł Warszycki (1599–1681), wojewoda mazowiecki (1652–1659), wojewoda podlaski w latach (1649–1652), kasztelan konarski łęczycki w 1648 Adam, elektor Jana III Sobieskiego; inaczej: Adam Franciszek Warszyckilub Franciszek, uznawany za syna Stanisława (III), zm. ok. 1676, właściciel Leśnej. Stanisław (III) Warszycki (1599–1681), kasztelan krakowski (1651–1681), wojewoda mazowiecki (1630–1651), marszałek Trybunału Głównego Koronnego w 1662; mąż (m.in.) Heleny z Wiśniowieckich, córki Konstantego Jan Kazimierz Warszycki (zm. 1684), dziedzic Pilicy, Ogrodzieńca, właściciel Ojcowa, starosta ojcowski, mąż kolejno: 1) Anny ze Stanisławskich z Dunajgrodu (głośny rozwód); 2) Domicelli z Wierzbowskich, córki Władysława Aleksander z Warszyc i Białej, podkomorzy sieradzki, mąż Zofii z Walewskich Michał Warszycki (zm. w 1697), wojewoda sandomierski (1693–1697), miecznik koronny (1681–1693); mąż Anny z Warszyckich, córki kasztelana krakowskiego Stanisława (III) Warszyckiego Stanisław (IV) Warszycki (zm. 1704), miecznik koronny (1693–1704), chorąży wieluński (1688–693); mąż Marianny Anny Jordanówny Emercjanna Pociejowa, hetmanowa wielka litewska, wojewodzina wileńska, metresa Augusta II Jerzy Antoni Warszycki (zm. przed 26 lutego 1732), wojewoda łęczycki (1718–1733), kasztelan łęczycki (1702–1718), marszałek Trybunału Głównego Koronnego w 1701; zmarł bezpotomnie

Najbardziej znanym przedstawicielem rodu Warszyckich był kasztelan krakowski Stanisław (III) Warszycki (1599–1681), który osiągnął najwyższe urzędy, a także zdobył olbrzymi majątek, sławę patrioty oraz wielkiego wojownika, ale i zyskał niechlubny rozgłos jako okrutnik porównywany do diabła.

Do tegoż rodu należał zapewne Wacław Warszycki, ziemianin województwa łęczyckiego, autor herbarza: Imion w herbownych z urodzenia szlacheckiego wyrachowanych Summaryusz..., wydanego w Gdańsku w 1782 przez Daniela Ludwika Wedla. Inny ród reprezentował natomiast walczący pod Wiedniem Aleksander Warszycki herbu Ślepowron.

Niektóre posiadłości rodu i fundacje kościelne mały|Ruiny pałacu we Włodowicach wzniesionego przez Stanisława (III) Warszyckiego mały|Kaplica Warszyckich przy drewnianym kościele w Modlnej mały|Murowana kaplica w Brzezinach przy drewnianym kościele św. Anny mały|Gotycki krucyfiks, wzbogacony przez Stanisława (III) Warszyckiego o pozłacaną srebrną koronę i perizonium. Widoczny Ołtarz Świętego Krzyża znajduje się w Kaplicy Matki Boskiej Częstochowskiej w jasnogórskim sanktuarium, gdzie spoczywa wspomniany obrońca Jasnej Góry, a zarazem „Diabeł Warszycki”, wraz z żoną, Heleną z Wiśniowieckich. Warszyce, Wola Warszycka i Białe – pierwotne siedziby rodu – oraz leżące w pobliżu Ciosny, nabyte w XVIII wieku Danków – w posiadaniu Warszyckich od l. 80. XVI w., z czasem siedziba rodowa, w której prawdopodobnie Stanisław (III) Warszycki (1599–1681) zbudował nowoczesne fortyfikacje bastionowe, w miejscu istniejącego wcześniej zamku, rozbudowanego przez poprzedniego Stanisława (II) Warszyckiego Jaworzno – własność Stanisława (III), kasztelana krakowskiego, jego dzieci i wnuka: Stanisława, miecznika królewskiego. Córka tego ostatniego, Emercjanna, wniosła je w posagu Ludwikowi Konstantemu Pociejowi Mińsk (w tym Sendomierz) – od początku XVII w. dzierżawiony przez Warszyckich, w 2 poł. stulecia własność Stanisława (III), kasztelana krakowskiego (zob. Pałac Dernałowiczów) Modlna Ogrodzieniec, Pilica, Mrzygłód, Kazimierza i 39 wsi (w tym tzw. państwo łodygowickie), odziedziczonych po Jerzym Zbaraskim przez Helenę z Wiśniowieckich Warszycką po cesji jej brata, Janusza Wiśniowieckiego Nosowo, Stara Wola kupione od Teodora Lackiego oraz włość kozieradzka w ziemi mielnickiej, 6 wsi w parafii Górki Wieruszów oraz wsie Kuźnica, Mirków, Świba, Skakawa, Białołęka i Dobrodział – dobra wieruszowskie w ziemi wieluńskiej kupione w 1644 r. przez Stanisława Warszyckiego od Krzysztofa Tomickiego

Fundacje kościelne: Katarzyna z Rokszyckich Warszycka: klasztor dominikanek i Kościół Matki Bożej Śnieżnej w Piotrkowie Trybunalskim; Stanisław (II) Warszycki (1577–1617): kościół bernardynek w Warszawie, przebudowa kaplicy Warszyckich w Modlnej (przy miejscowym kościele parafialnym), kaplica w Brzezinach; Stanisław (III) Warszycki (1599–1681): Kościół św. Barbary w Pilicy (z odebranej Żydom synagogi, obecnie nieistniejący), nowy kościół w Dankowie, rozbudowa Kaplicy Cudownego Obrazu na Jasnej Górze; Jerzy Antoni Warszycki: na rzecz klasztoru bernardynów przy Kościele Podwyższenia Krzyża Świętego w Piotrkowie Trybunalskim odstąpił plac na cegielnię na Bykowskim Przedmieściu; Domicella Warszycka (z Wierzbowskich, żona Jana Kazimierza Warszyckiego i Michała Warszyckiego (kolejność małżeństw z Warszyckimi bywa przedstawiana w odwrotnej kolejności), tertio voto Kazimierzowa Męcińska) - kolatorka kościoła w Kamieńsku (wcześniejszego niż obecny).

Ponadto zapisy na rzecz klasztoru jasnogórskiego złożyli Helena i Stanisław Warszyccy (na dobrach Mińsk, Kazimierza Wielka, Pilica, Parzymiechy), Adam Warszycki (dobra Biała), Michał Warszycki (Siamoszyce, Przyłubsko).

Odbiciem działalności Warszyckich jest m.in. herb gminy Lipie.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

H. Żerek-Kleszcz, Majętności Warszyckich w świetle ugody z 1699 roku, [w:] Osiem wieków Dankowa nad Liswartą, s. 59–73

Linki zewnętrzne