Stanisław Albin Apfel-Czaszka vel Stanisław Apfel, ps. Czaszka (ur. 6 kwietnia 1895 w Lipicy Górnej, zm. 4 lutego 1968 w Piekarach Śląskich) – kapitan sanitarny Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, aktor, reżyser.
Życiorys Syn Józefa i Heleny z Waidmanów, urodzony 6 kwietnia 1895 we wsi Lipica Górna, w ówczesnym powiecie rohatyńskim Królestwa Galicji i Lodomerii. Był katolikiem. W latach 1900–1904 uczył się w szkole powszechnej w Borysławiu, a roku szkolnym 1905/1906 w klasie pierwszej c. k. Wyższego Gimnazjum w Drohobyczu. W latach 1906–1913 uczęszczał do c. k. Gimnazjum Lwowskiego im. Franciszka Józefa. W tym czasie należał do II Lwowskiej Drużyny Skautów im. Jana Karola Chodkiewicza i tajnej organizacji młodzieżowej o kryptonimie „O”. W 1913 rozpoczął studia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Lwowskiego i działalność w Związku Strzeleckim.
6 sierpnia 1914 wstąpił do Legionów Polskich. Służył w 3 kompanii III baonu 1 pułku piechoty jako podoficer sanitarny. 23 października 1914 awansował na kaprala sanitarnego. 24 stycznia 1915 jako chory przebywał w szpitalu rezerwowym w Kętach. 25 lutego 1915 awansował na sierżanta sanitarnego.
Wyróżnił się 31 lipca 1915 w bitwie pod Jastkowem. 3 kwietnia 1922 pułkownik Tadeusz Piskor sporządził wniosek na odznaczenie orderem Virtuti Militari, w którym napisał:
24 sierpnia 1915 pod Wysokiem Litewskim został ciężko ranny. Następnego dnia został przyjęty do Szpitala Obrony Krajowej w Krakowie, a 7 stycznia 1916 trafił do Domu Rekonwalescentów w Kamieńsku. 24 stycznia 1916 został zwolniony z Legionów Polskich, lecz wkrótce wrócił do służby w oddziale karabinów maszynowych 1 pp. W kwietniu 1917 odnotowany w 8 kompanii 1 pp i przedstawiony do odznaczenia austriackim Krzyżem Wojskowym Karola. Ukończył szkołę oficerską pułku. 1 kwietnia 1917 został mianowany chorążym sanitarnym. 1 października 1917, po kryzysie przysięgowym, został wcielony armii austro-węgierskiej. Ukończył kurs wyszkolenia formacji marszowych XXIII Korpusu, a następnie szkołę oficerską w Basovizza pod Triestem. W styczniu 1918 został wcielony do w austriackiego 56 pułku piechoty, a 1 lutego tego roku wyznaczony na stanowisko dowódcy plutonu w 1 polskiej kompanii etapowej na froncie włoskim.
Od 1 do 22 listopada 1918 wziął udział w obronie Lwowa, między innymi jako członek załogi pociągu pancernego „Pepetrójka”. 12 kwietnia 1919 został formalnie przyjęty do Wojska Polskiego z byłych Legionów Polskich z jednoczesnym mianowaniem na stopień podporucznika i przydzielony z dniem 1 listopada 1918 do załogi pociągu pancernego „Pepetrójka”Dz. Rozk. Wojsk. Nr 44 z 24 kwietnia 1919, poz. 1434.Dz. Rozk. Wojsk. Nr 45 z 26 kwietnia 1919, poz. 1495.. 19 listopada 1919 został przydzielony z batalionu zapasowego 38 pułku piechoty do Oddziału II Sztabu Dowództwa Okręgu Generalnego LwówDz. Rozk. Wojsk. Nr 97 z 27 grudnia 1919, poz. 4076.. 8 października 1920 został przesunięty do Wydziału IIIb Sztabu DOGen. Lwów. 14 października 1920 został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 w stopniu kapitana, w piechocie, w grupie oficerów byłych Legionów Polskich. W tym czasie powierzono mu dowództwo szkoły podoficerów oświatowych.
Od 1 czerwca 1921 jego oddziałem macierzystym był 48 pułk piechoty. W tym czasie w dalszym ciągu był przydzielony do Dowództwa Okręgu Generalnego Lwów. 1 października 1921 został odkomenderowany w celu dokończenia studiów na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jana Kazimierza. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu kapitana ze starszeństwem od 1 czerwca 1919 i 710. lokatą w korpusie oficerów piechoty. W marcu 1923, w tym samym stopniu i starszeństwie, został przeniesiony do korpusu oficerów sanitarnych z równoczesnym wcieleniem do 6 batalionu sanitarnego we Lwowie. 19 maja tego roku jako oficer medyk odkomenderowany na studia został formalnie przydzielony do 51 pułku piechoty w Brzeżanach na stanowisko młodszego lekarza. Studia zmuszony był przerwać „wskutek poważnej i ciężkiej choroby”. Z dniem 1 października 1924 został przeniesiony w stan nieczynny na przeciąg jednego roku z prawem do uposażenia. Mieszkał wówczas we Lwowie przy ul. Sadownickiej 22. Z dniem 30 kwietnia 1926 został przeniesiony w stan spoczynku. W 1934, jako oficer stanu spoczynku pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Lwów Miasto i posiadał przydział do Kadry Zapasowej 6 Szpitala Okręgowego we Lwowie.
31 sierpnia 1939 zmobilizowany i wyznaczony na stanowisko kwatermistrza Szpitala Wojennego nr 605. Po agresji ZSRR na Polskę (17 września 1939), przeszedł granicę z Węgrami, gdzie został internowany. W marcu 1944, po zajęciu Węgier przez Niemcy, został wywieziony do Stalagu VII A w Steinbrück, następnie Oflagu III A w Luckenwalde. W obozach prowadził działalność kulturalno-oświatową wśród oficerów.
W 1945 wrócił do kraju i zamieszkał we Wrocławiu, gdzie w latach 1945–1946 był reżyserem i sekretarzem Teatru Miejskiego. W latach 1946–1947 był wicedyrektorem administracyjnym wrocławskiej Opery Dolnośląskiej, w latach 1947–1948 aktorem i reżyserem Teatru Ziemi Opolskiej, w latach 1948–1949 wrocławskiego Teatru Dolnośląskiego. W latach 1949–1951 pracował w Teatrze Dramatycznym w Częstochowie, od 1 maja 1951 w Teatrze Śląskim im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach, wykładał w Studium Dramatycznym przy tym teatrze oraz w szkole dla reżyserów teatrów amatorskich. W 1963 przeszedł na emeryturę. Od 26 lutego 1948 był zarejestrowany jako tajny współpracownik Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego we Wrocławiu o ps. Czapski. Zmarł 4 lutego 1968 w Piekarach Śląskich.
Był żonaty dwukrotnie, z Anną Flaumhaft, z którą miał syna Tadeusza Konstantego (1920–2003), oraz z Marią Jakubek, z którą miał córkę Ingeborgę (ur. 1935).
Tadeusz Konstanty Apfel-Czaszka w czasie II wojny światowej był żołnierzem 2 pułku pancernego, odznaczonym Krzyżem Walecznych. 19 grudnia 1997 prezydent RP Aleksander Kwaśniewski odznaczył go Złotym Krzyżem Zasługi za zasługi w działalności kombatanckiej i polonijnej..
Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 7092 – 17 maja 1922 Krzyż Niepodległości – 7 lipca 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Odznaka „Za wierną służbę” Krzyż Obrony Lwowa Odznaka pamiątkowa „Orlęta” Odznaka za Rany i Kontuzje z jedną gwiazdką Srebrny Medal Waleczności 2 klasy za bitwę pod Łowczówkiem
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Absolwenci gimnazjów we Lwowie Kategoria:Aktorzy i aktorki Teatru Polskiego we Wrocławiu Kategoria:Aktorzy i aktorki Teatru Śląskiego im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach Kategoria:Aktorzy związani z Częstochową Kategoria:Artyści związani z Opolem Kategoria:Członkowie załóg polskich pociągów pancernych w wojnie polsko-ukraińskiej Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1910–1914) Kategoria:Jeńcy Stalagu III A Luckenwalde Kategoria:Kapitanowie sanitarni II Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Obrony Lwowa Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Odznaką „Za wierną służbę” Kategoria:Odznaczeni odznaką pamiątkową „Orlęta” Kategoria:Odznaczeni Odznaką za Rany i Kontuzje Kategoria:Oficerowie 6 Batalionu Sanitarnego Kategoria:Oficerowie sanitarni Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Waleczności Kategoria:Polacy – żołnierze Cesarskiej i Królewskiej Armii w I wojnie światowej Kategoria:Polscy reżyserzy teatralni Kategoria:Polscy skauci Kategoria:Tajni współpracownicy organów bezpieczeństwa Polski Ludowej Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Jastkowem 1915 Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Żołnierze Wojska Polskiego internowani na Węgrzech w czasie II wojny światowej Kategoria:Urodzeni w 1895 Kategoria:Zmarli w 1968