Pułk jazdy koronnej Mariusza Jaskólskiego – oddział koronny autoramentu narodowego wojska I Rzeczypospolitej połowy XVII wieku (okresu wojny moskiewskiej i II wojny północnej).
Formowania i zmiany organizacyjne W końcu XVI wieku w Rzeczypospolitej zaczęto organizować pułki jazdy. Grupowały one w sobie kilka (kilkanaście) chorągwi husarskich, pancernych i lekkich. Początkowo były tworzone jedynie na czas wojny i sprawowały funkcję większej jednostki taktycznej. W drugiej połowie XVII wieku pułki istniały też w okresie pokoju. Wojska zaciężne dzielono na dwa rodzaje: autoramentu polskiego i autoramentu cudzoziemskiego różniące się między sobą sposobem zaciągu i organizacją. Pułki jazdy zaliczane były do autoramentu narodowego i rekrutowane były zaciągiem towarzyskim.
W pierwszej połowie XVII wieku wojska Rzeczpospolitej prowadziły działania wojenne na kilku frontach. Walczyły z wojskami szwedzkimi, rosyjskimi i tatarami Chanatu Krymskiego. Musiały też zmagać się na Ukrainie z powstaniem kozackim Chmielnickiego.
W trakcie trwania II wojny północnej, w 1656 król Polski Jan II Kazimierz postanowił odzyskać stolicę. W tym celu na jej przedpolach zgromadził około 28 500 żołnierzy regularnego wojska, w tym ponad 18000 jazdy. W batalii warszawskiej wziął też udział pułk strażnika wojskowego Mariusza Jaskólskiego pod Michałem Zbrożkiem.
Przygotowania do nowej wojny z Rosją czynione były od dłuższego czasu. Zrujnowana prowadzeniem walk na kilku frontach w latach 50. XVII wieku Rzeczypospolita podjęła jeszcze jeden wysiłek i wystawiła siły zbrojne liczące około 60 000 „koni” i porcji, czyli około 54 000 żołnierzy. Z końcem 1659 armia koronna utrzymywała oddziały w sile około 39 000 stawek żołdu, a litewska około 20 000 koni i porcji. Przygotowania do kampanii przeciw Moskwie w 1660 cechowało tworzenie wielu nowych jednostek przy jednoczesnym spadku liczebności poszczególnych oddziałów w porównaniu z 1659.
Na naradzie wojennej odbytej w maju 1660 w Warszawie, postanowiono zachować podział sił i środków na trzy grupy: hetmana wielkiego koronnego Stanisława Rewy Potockiego, działającą wraz z Tatarami na Ukrainie, wojewody ruskiego Stefana Czarnieckiego wraz z Litwinami na Białorusi i hetmana polnego koronnego Jerzego Lubomirskiego pozostającą w odwodzie. Pułk jazdy koronnej strażnika wielkiego wojskowego Mariusza Jaskólskiego znajdował się w grupie hetmana wielkiego koronnego i w sierpniu 1660 ześrodkował się pod Tarnopolem.
Pułk wziął udział w walkach z armią rosyjską Wasyla Szeremietiewa pod Lubarem i pod Cudnowem i z dążącą jej na odsiecz armią kozacką Jerzego Chmielnickiego (atamana Tymofieja Cieciury ).
Po zakończeniu działań w rejonie Lubaru, w listopadzie 1660, pułk odszedł na leże zimowe na Ukrainie.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Pułki jazdy koronnej Kategoria:Oddziały I Rzeczypospolitej biorące udział w wyprawie cudnowskiej (1660) Kategoria:Pułki autoramentu narodowego Kategoria:Jazda koronna w dobie wojny polsko-rosyjskiej (1654–1667) Kategoria:Jaskólscy herbu Leszczyc