Belgia jest państwem wielojęzycznym i wielokulturowym, dlatego w ścisłym znaczeniu nie istnieje jedna literatura belgijska obejmująca zarówno autorów flamandzkich, jak i walońskich. Ponieważ Belgia jako państwo powstała w 1830 roku, określenie „pisarze belgijscy” odnosi się zazwyczaj do autorów tworzących w języku francuskim, niderlandzkim lub niemieckim, którzy żyli lub tworzyli na terytorium współczesnej Belgii. Pisarze flamandzcy są częścią niderlandzkiego obszaru literackiego i są czytani również w Niderlandach, natomiast belgijscy autorzy francuskojęzyczni funkcjonują głównie w ramach literatury francuskiej i są odbierani przede wszystkim we Francji.

W Belgii powstawała i powstaje również literatura regionalna, zwłaszcza walońska.

Literatura belgijska w języku francuskim Pod koniec średniowiecza mieszkańcy Niderlandów Burgundzkich byli w dużej mierze dwujęzyczni. Na królewskim dworze walońsko-burgundzkim dominował język francuski, natomiast język niderlandzki był językiem większości miast i prowincji. Dysproporcja ta utrzymywała się również w XV i XVI wieku, w okresie panowania Habsburgów, przy czym język francuski stawał się coraz bardziej rozpowszechniony w kręgach arystokratycznych oraz w sferach władzy. Język niderlandzki zachowywał jednak istotne znaczenie m.in. w wymiarze sprawiedliwości i w ustawodawstwie. Warstwy niewykształcone posługiwały się głównie dialektami regionalnymi: na północy były to dialekty zachodnioflamandzki, wschodnioflamandzki, brabancki i limburski, natomiast na południu dialekty języka franciuskiego, waloński i pikardyjski, wraz z ich lokalnymi odmianami.

Na terenie dzisiejszej Belgii podejmowano próby popularyzacji języka flamandzkiego m.in. w twórczości Davida Jorisa. Aspiracje te zostały jednak w dużej mierze zahamowane przez represje władz hiszpańskich oraz działania kontrreformacji po soborze trydenckim. Mimo że władze hiszpańskie tolerowały wydania Biblii w języku flamandzkim, w okresie panowania Karola V i Filipa II znaczna część flamandzkiej inteligencji emigrowała do Zjednoczonych Prowincji podczas wojny osiemdziesięcioletniej.

W XVIII wieku język francuski pełnił funkcję lingua franca Europy epoki oświecenia, co sprzyjało dalszemu nasileniu procesów francuizacji. Zjawisko to uległo jeszcze wzmocnieniu w okresie francuskim historii Belgii, który zakończył się w 1815 roku.. mały|Amelia Nothomb (2015) Współczesne państwo belgijskie powstało w wyniku rewolucji 1830 roku, skierowanej przeciwko centralistycznej polityce oraz protestanckiemu charakterowi Zjednoczonego Królestwa Niderlandów. Nowe państwo ukształtowało się jako monarchia konstytucyjna, w której język francuski odgrywał dominującą rolę w administracji, edukacji i życiu publicznym. Od końca XIX wieku, francuskojęzyczna literatura belgijska rozwinęła się dzięki takim pisarzom jak Charles De Coster, Camille Lemonnier, Georges Rodenbach, Émile Verhaeren, Maurice Maeterlinck.

W XX wieku, pisarze tacy jak Marie Gevers (1883-1975), Géo Norge (1898-1990), Jean Ray (1887-1964), Arthur Masson (1896-1970), Michel de Ghelderode (1898-1962), Georges Simenon (1903-1989), Thomas Owen (1910-2002), surrealiści Paul Nougé (1895-1967), Louis Scutenaire (1905-1987), Irène Hamoir (1906-1994), czy też współcześnie Suzanne Lilar (1901-1992), Madeleine Bourdouxhe (1906-1996), Henry Bauchau (1913-2012), Françoise Mallet-Joris (1930-2016), Konrad Detrez (1937–1985), Nicole Malinconi (1946–), François Emmanuel (1952–), Éric-Emmanuel Schmitt (1960–), Amélie Nothomb (1966–), Jean-Pierre Otte i Hubert Antoine cały czas dowodzą, że francuskojęzyczna literatura Belgii jest bardzo różnorodna.

Wspólnota Francuska Belgii to też swego rodzaju eldorado komiksu, a wybitni twórcy, tacy jak Hergé (1907–1983), Jijé (1914–1980) i Franquin (1924–1997) wnieśli znaczący wkład w rozwój kulturany całego kraju.

W XXI wieku literatura francuskojęzyczna w Belgii rozkwitła także w dramatopisarstwie.

Wybrani autorzy

Literatura belgijska w języku niderlandzkim Belgijska literatura niderlandzkojęzyczna obejmuje twórczość pisarzy belgijskich tworzących w języku niderlandzkim. Tradycja literacka w tym języku rozwijała się na obszarze dzisiejszej Belgii od średniowiecza, jeszcze przed powstaniem państwa belgijskiego w 1830 roku.

Po uzyskaniu niepodległości system edukacyjny Belgii przez długi czas opierał się niemal wyłącznie na języku francuskim. Choć istniały szkoły podstawowe, w których nauczanie odbywało się w języku niderlandzkim, kształcenie na poziomie średnim i wyższym prowadzone było zasadniczo po francusku, mimo że ludność niderlandzkojęzyczna stanowiła większość mieszkańców kraju. Sytuacja ta przyczyniła się do narastania napięć językowych, określanych jako konflikty lub „wojny językowe” w Belgii.

Do początku XX wieku język niderlandzki funkcjonował w Belgii głównie jako język codziennej komunikacji, często w postaci zróżnicowanych dialektów regionalnych, i przez długi czas nie był powszechnie wykorzystywany przez elity polityczne i kulturalne, które w dużej mierze posługiwały się językiem francuskim. Uwarunkowania te miały wpływ na rozwój oraz instytucjonalne zaplecze literatury niderlandzkojęzycznej w Belgii.W rezultacie wielu flamandzkich pisarzy, takich jak Maurice Maeterlinck, Émile Verhaeren i Marie Gevers pisało po francusku. Inni, tacy jak Guido Gezelle, Felix Timmermans i Marnix Gijsen, zachowali język ojczysty w swoich dziełach.

Pisarze flamandzcy są powszechnie czytani w Holandii, a holenderscy we Flandrii. Do najbardziej znanych pisarzy flamandzkich należą Hugo Claus, Louis Paul Boon, Kristien Hemmerechts, Tom Lanoye, Anne Provoost i Geert van Istendael.

Wybrani autorzy

Literatura walońskojęzyczna mały|Piosenkarz i autor tekstów Jacques Bertrand Przez wiele stuleci na terenie dzisiejszej Belgii powstawała i była drukowana literatura w języku walońskim, a w nieco mniejszym zakresie także w językach pikardyjskim i lotaryńskim. Ośrodkiem wczesnej produkcji wydawniczej literatury walońskiej było Liège. Antologię tej twórczości opublikował Maurice Piron, dokumentując dorobek literatury mniejszościowej, obecnej we wszystkich gatunkach literackich, takich jak esej, publicystyka polityczna i religijna, proza narracyjna, dramat, poezja oraz pieśń.

Szczególne znaczenie zachował teatr w języku walońskim, który współcześnie co roku przyciąga ponad 200 000 widzów. Do ważnych twórców literatury walońskojęzycznej należeli m.in. Géo Libbrecht (1891–1976), Gabrielle Bernard (1893–1973), Paul André (1941–2008), Guy Cabay (ur. 1950) oraz Julos Beaucarne (1936–2021). Wielu z nich tworzyło równolegle w języku walońskim i francuskim.

Wybrani twórcy

Zobacz też Komiks frankofoński

Bibliografia Robert Burniaux et Robert Frickx, La littérature belge d’expression française, Paris, Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je? » (no 1540), 1980, 2e éd. (1re éd. 1973), 128 p. (ISBN 2130362834). Gustave Charlier et Joseph Hanse, Histoire illustrée des lettres françaises de Belgique, La Renaissance du livre, Bruxelles, 1958. Maurice Piron, L’Anthologie de la littérature wallonne, Mardaga, Liège 1979 Robert Frickx, Raymond Trousson et al. Lettres françaises de Belgique. Dictionnaire des œuvres, I, Le roman, II, La poésie, III, Le théâtre. L’essai et IV, 1981-1990 (Paris-Gembloux: Duculot, 1988, 1988, 1989 et 1994). J.-P. Bertrand, M. Biron, B. Denis, R. Grutman (dirs), Histoire de la littérature belge. 1830-2000, Paris, Fayard, 2003. Benoît Denis et Jean-Marie Klinkenberg, La littérature belge. Précis d’histoire sociale, Bruxelles, Labor, coll. Espace Nord, „Référence”, 2005. Bibliographie des écrivains français de Belgique, 5 vol. (jusque O), Bruxelles, Palais des Académies, 1958-1988. Christian Berg et Pierre Halen (dir.), Littératures belges de langue française. Histoire et perspectives (1830-2000), Bruxelles, Le Cri, « Histoire », 2000 Jean C. Baudet, À quoi pensent les Belges, Bruxelles, Jourdan, 2010. Pascale Toussaint, C’est trop beau ! trop !, Cinquante écrivains belges, Préface de Jean Louvet, Samsa, 2015.

Kategoria:Literatura belgijska Kategoria:Literatury narodowe Kategoria:Belgia