Chorągiew pancerna koronna starosty czerkaskiego Stefana Potockiego – oddział koronnej jazdy pancernej autoramentu narodowego wojska I Rzeczypospolitej przełomu XVII i XVIII wieku (okresu wojny polsko-tureckiej 1672–1676, wojny polsko-tureckiej 1683–1699 i wielkiej wojny północnej).

Charakterystyka Chorągiew pancerna (kozacka) była jednostką organizacyjną i taktyczną liczącą około 100–150 koni. Należała do wojsk autoramentu narodowego. Zaciągano ją według systemu pocztów towarzyskich. Składała się z zazwyczaj dwukonnych pocztów: rotmistrza, porucznika, chorążego i pocztów towarzyszy. Podział stawek żołdu w oddziale był następujący: 5 stawek brał rotmistrz, 2 stawki porucznik, 2 kolejne stawki chorąży, a pozostałe stawki żołdu przyznane w kompucie dzielono pomiędzy poczty towarzyskie.

W XVII wieku wojska Rzeczypospolitej prowadziły działania wojenne na kilku frontach. Walczyły z wojskami szwedzkimi, powstańcami Chmielnickiego, Carstwem Moskiewskim, Tatarami Chanatu Krymskiego i Imperium Osmańskim.

Szefem (fundatorem) chorągwi był starosta czerkaski Stefan Potocki. Przejął on szefostwo chorągwi 1 lutego 1692 od wojewody pomorskiego Władysława Łosia. Wcześniej, do 1 listopada 1683 szefem tej chorągwi był podskarbi nadworny koronny Andrzej Modrzewski.

W 1672 wybuchła kolejna wojna z Turcją. Armia Imperium Osmańskiego pod dowództwem sułtana Mehmeda IV w walkach na Ukrainie osiągała początkowo znaczne sukcesy. W kolejnym roku sejm pacyfikacyjny nie tylko nie ratyfikował traktatu buczackiego, ale podjął uchwały o powiększeniu liczebności wojsk zarówno koronnych, jak i litewskich. Jesienią 1673 król Michał Korybut Wiśniowiecki przekazał dowodzenie nad wojskami hetmanowi wielkiemu koronnemu Janowi Sobieskiemu, a połączone siły koronno-litewskie 9 listopada stanęły pod Chocimiem. Była wśród nich chorągiew pancerna koronna podczaszego sieradzkiego Andrzeja Modrzewskiego pod dowództwem Sękowskiego. W czasie bitwy liczyła 100 koni.

Żołnierze chorągwi Andrzeja Modrzewskiego znaleźli się też w kompucie wojsk koronnych pod Wiedniem w 1683 i wzięli udział w wojnie polsko-tureckiej. Pod Wiedniem chorągiew walczyła w składzie pułku Andrzeja Potockiego. Zgodnie z etatem chorągiew powinna posiadać 50 koni starego i 100 koni nowego zaciągu. Faktycznie posiadała 119 koni.

W 1686 król Jan Sobieski zorganizował kolejne uderzenie na Mołdawię. Armia była gotowa do działań z początkiem lipca. W tym czasie, będąca w składzie pułku królewskiego, chorągiew pancerna wojewody pomorskiego Władysława Łosia liczyła 130 koni.

Przedłużająca się wojna z Turcją spowodowała, że sejm warszawski w 1690 obniżył komput wojska koronnego. Zgodnie z nowym etatem chorągiew Władysława Łosia liczyła 100 koni. Od 1 lutego 1692, już jako chorągiew Stefana Potockiego, liczyła etatowo 120 koni.

Traktat pokojowy w Karłowicach zakończył wojnę z Portą Ottomańską. Wiosną 1699 sejm pacyfikacyjny dokonał redukcji armii koronnej i nakazał przejście wojska na etaty pokojowe.Na przełomie 1701/1702 chorągiew starosty czerkaskiego wchodziła w skład Partii Pokuckiej i znajdowała się na leżach zimowych. Liczyła wtedy 60 koni.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Chorągwie pancerne koronne Kategoria:Chorągwie w dobie wojny północnej Kategoria:Chorągwie autoramentu narodowego Kategoria:Jazda koronna w dobie wojny polsko-tureckiej (1672–1676) Kategoria:Jazda koronna w dobie wojny polsko-tureckiej (1683–1699) Kategoria:Oddziały I Rzeczypospolitej biorące udział w wyprawie na Mołdawię (1686) Kategoria:Oddziały polskie walczące w bitwie pod Wiedniem