mały|Gmach giełdy przy ul. Królewskiej 14, zniszczony podczas działań wojennych Giełda Pieniężna w Warszawie – giełda z siedzibą w Warszawie, funkcjonująca w okresie II Rzeczypospolitej.
Projekt statutu Giełdy Pieniężnej w Warszawie został opracowany i przesłany Ministrowi Skarbu do zatwierdzenia w marcu 1921 r. Ostatecznie statut został zatwierdzony 4 listopada 1921 r. na mocy Postanowienia Ministrów Skarbu oraz Przemysłu i Handlu w przedmiocie zatwierdzenia statutu Giełdy Pieniężnej w Warszawie i opublikowany w Monitorze Polskim z dnia 28 listopada 1921 roku nr 271Giełda Pieniężna w Warszawie. Sprawozdanie za 1921 r. (1922). Warszawa, s. 6..
Przedmiotem obrotów na Giełdzie Pieniężnej w Warszawie były dopuszczone do notowania: papiery wartościowe, weksle, czeki, przekazy, waluty, monety i szlachetne kruszce. Prawo zawierania transakcji przysługiwało członkom giełdy lub ich pełnomocnikom, za których działalność na giełdzie członkowie giełdy ponosili całkowitą odpowiedzialność. Członkami Giełdy Pieniężnej w Warszawie musieli być wszyscy handlujący wartościami dopuszczonymi do obrotu giełdowego, mający siedzibę przedsiębiorstwa w Warszawie. Przymus członkostwa giełdowego obejmował więc wszystkie banki akcyjne, domy bankowe oraz kantory wymiany z siedzibą główną lub siedzibą oddziału w Warszawie (tzw. członkowie przymusowi). Rada Giełdowa była nadto uprawniona do przyjmowania miejscowych i zamiejscowych osób fizycznych i prawnych na członków giełdy na warunkach określonych w statucie (tzw. członkowie dobrowolni). Statut wprowadzał nową organizację giełdy oraz przesądzał o sposobie funkcjonowania jej władz, stosownie do postanowień ustawy z dnia 20 stycznia 1921 roku. Pierwsze ogólne zgromadzenie członków giełdy odbyło się 7 grudnia 1921 roku, na którym wybrano 24 członków Rady Giełdowej, 25 członków Komisji Rozjemczej oraz 5 członków Komisji Rewizyjnej. Ostatecznie Rada Giełdowa jako organ zarządzający sprawami Giełdy Pieniężnej w Warszawie ukonstytuowała się w pełnym składzie 15 lutego 1922 roku.
Dość istotne zmiany w organizacji i funkcjonowaniu Giełdy Pieniężnej w Warszawie zaszły w wyniku zastąpienia ustawy z dnia 20 stycznia 1921 roku przez rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 28 grudnia 1924 roku. Nowe przepisy musiały bowiem znaleźć swój wyraz w zmienionym statucie Giełdy, zatwierdzonym przez Postanowienie Ministra Skarbu w porozumieniu z Ministrem Przemysłu i Handlu w sprawie zatwierdzenia statutu Giełdy Pieniężnej w Warszawie z dnia 8 maja 1925 roku. Zgodnie z nowymi zapisami zawartymi w § 3 statutu, członkami Giełdy Pieniężnej w Warszawie mogły być osoby fizyczne lub prawne, wpisane do rejestru handlowego, przyjęte przez Radę Giełdową. Jednak kandydat na członka Giełdy, będący osobą fizyczną, musiał mieć miejsce zamieszkania w Warszawie, a jeżeli był osobą prawną – siedzibę główną, albo zarząd lub siedzibę oddziału w Warszawie. Zmiany dotyczyły też składu Komisji Dyscyplinarnej i Komisji Rozjemczej. Do Komisji Dyscyplinarnej Rada Giełdowa, oprócz 5 członków, wybierała jeszcze 3 zastępców członka na rok. Natomiast skład Komisji Rozjemczej został uszczuplony o jedną osobę i wynosił 24 osoby.
Kolejna zmiana statutu Giełdy Pieniężnej w Warszawie była skutkiem uchwalenia ustawy z dnia 18 marca 1935 roku o zmianie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 28 grudnia 1924 roku o organizacji giełd. Nowy statut został zatwierdzony przez Ministra Skarbu w porozumieniu z Ministrem Przemysłu i Handlu w marcu 1936 roku. Ze względu na to, że nowela do rozporządzenia dotyczyła głównie giełd towarowych, zmiany wprowadzone w statucie nie miały istotnego wpływu na funkcjonowanie Giełdy Pieniężnej w Warszawie.
Obrót walutami na Giełdzie Pieniężnej w Warszawie stanowił co najmniej 80% wartości obrotów giełdowych w analizowanym okresie, z wyjątkiem lat 1934 i 1937. Pozycja „waluty” obejmuje zarówno dewizy, największy pod względem wartości przedmiot handlu giełdowego, jak i monety oraz banknoty obce. Obrót papierami wartościowymi na Giełdzie Pieniężnej w Warszawie miał mniejsze znaczenie, przy czym przeważały, pod względem wartości, transakcje państwowymi papierami procentowymi, listami zastawnymi i obligacjami komunalnymi. Znikomy był natomiast obrót akcjami (z wyjątkiem 1927 r.), mimo dopuszczenia do notowań papierów wielu emitentów, w tym banków i przedsiębiorstw z kilkunastu branż.
Giełda Pieniężna w Warszawie nie odgrywała istotnej roli w gospodarce Polski, patrząc na wartość corocznych obrotów giełdowych. Ale też jej funkcjonowanie przypadło na czas mniejszych lub większych wstrząsów gospodarczych i finansowych w kraju i w skali globalnej oraz niestabilnej sytuacji politycznej. Wystarczy tylko wymienić hiperinflację marki polskiej, okresy wojen handlowych, Wielki Kryzys lat 1929–1933, utrzymujące się trwale deficyty budżetowe czy reglamentację dewizową wprowadzoną jeszcze przed wojną.
Po wybuchu II wojny światowej działalność Giełdy Pieniężnej w Warszawie została zawieszona z dniem 1 września 1939 roku na mocy zarządzenia Ministra Skarbu. Giełda nie zaprzestała jednak działania, choć funkcjonowała początkowo jako giełda nieoficjalna, a od lutego 1940 roku, po uzyskaniu zgody Urzędu Nadzoru Bankowego w Krakowie, jako giełda oficjalnaGórski, M. (2015). Giełda Pieniężna w Warszawie w latach drugiej wojny światowej. Dzieje Najnowsze, 2 (XLVII), s. 57–59.Landau, Z.; Tomaszewski, J. (1970). Bank Handlowy w Warszawie SA: historia i rozwój 1870–1970. Warszawa, s. 227–228.. Zgromadzenia giełdowe odbywały się prawie do wybuchu Powstania Warszawskiego.
Przypisy
Kategoria:Giełdy Kategoria:Historia finansów w Polsce