Zygmunt Zajchowski (ur. 26 maja 1887 w Krasnem, zm. 22 maja 1967 w Londynie) – kapitan piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, nauczyciel.

Życiorys Syn Józefa i Ludwiki z Kucharczyków urodzony 26 maja 1887 we wsi Krasne, w ówczesnym powiecie rzeszowskim Królestwa Galicji i Lodomerii. Ojciec był kierownikiem jednoklasowej szkoły ludowej w Białce. W 1906, po ukończeniu seminarium nauczycielskiego, rozpoczął pracę nauczyciela w pięcioklasowej etatowej szkole męskiej w Brzesku. Następnie został przeniesiony do czteroklasowej etatowej mieszanej szkoły w Jadownikach, której kierownikiem był jego ojciec. Później został tymczasowym kierownikiem dwuklasowej etatowej mieszanej szkoły w Woli Przemykowskiej. W tym czasie działał w Krajowym Związku Nauczycielstwa Ludowego. W 1910 wrócił do szkoły w Jadownikach, a następnie został przeniesiony do czteroklasowej etatowej mieszanej szkoły w Chełmku. W 1912 został przeniesiony do Przywozu na terytorium ówczesnej Margrabstwa Moraw. Obowiązki nauczyciela łączył z działalnością w Polskim Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół”, w którym pełnił funkcję komendanta polowej drużyny sokolej.

W sierpniu 1914 na czele oddziału, liczącego 50 ludzi przeszkolonych wojskowo i uzbrojonych, wstąpił do Legionu Wschodniego w Mszanie Dolnej. Do 25 września 1914 pełnił funkcję dowódcy kompanii. Po rozwiązaniu formacji wstąpił do Legionu Zachodniego i został wyznaczony na stanowisko dowódcy III plutonu 3 kompanii VI batalionu. Po bitwie pod Krzywopłotami (17–18 listopada 1914) awansował na sierżanta. 28 kwietnia 1916 został mianowany chorążym. W lipcu tego roku został przeniesiony z 1 pułku piechoty do 5 pułku piechoty. 1 listopada 1916 awansował na podporucznika. 17 sierpnia 1917, po kryzysie przysięgowym, został wcielony do armii austro-węgierskiej i wysłany na front włoski, gdzie przebywał do 15 września 1918.

W październiku 1918 w Krakowie wziął udział w rozbrajaniu Austriaków. W listopadzie dowodził plutonem 5 pułku piechoty Legionów w walkach z Ukraińcami o Przemyśl, a następnie w odsieczy Lwowa. 25 listopada 1918 awansował na porucznika. Do kwietnia 1919 we Lwowie dowodził 1 kompanią 5 pp Leg. 5 kwietnia tego roku został formalnie przyjęty do Wojska Polskiego z byłych Legionów Polskich z zatwierdzeniem posiadanego stopnia kapitanaDz. Rozk. Wojsk. Nr 43 z 17 kwietnia 1919, poz. 1387.. W tym samym miesiącu został przeniesiony do Wilna, gdzie objął dowództwo 8 kompanii 5 pp Leg. Od stycznia 1920 dowodził II batalionem 5 pp Leg. w walkach w Inflantach. W kwietniu 1920 został przydzielony do Dowództwa 1 Dywizji Legionów, a następnie do sztabu 3 Armii, gdzie pełnił funkcję oficera sztabu w oddziałach operacyjnym i wywiadowczym. 14 marca 1920 pod Makalewiczami został ranny. Po kilkudniowym pobycie w szpitalu wrócił do sztabu. W lipcu 1920 objął dowództwo grupy złożonej z dwu słabych batalionów etapwych (V łódzki i V lwowski) na czele, której walczył pod Kamieniem Koszyrskim, nad Bugiem oraz 16 sierpnia 1920 w bitwie pod Cycowem, gdzie został ciężko ranny. W komunikacie sytuacyjnym Dowództwa 3 Armii z 17 sierpnia gen. Zygmunt Zieliński napisał: Z uznaniem podkreśla się działalność kpt. Zajchowskiego, który mając w dyspozycji jedynie dwa baony etapowe, potrafił im nadać wartość bojową i skutecznie przeciwdziałać i powstrzymywać napór całej brygady bolszewickiej z artylerią. W czerwcu 1922 został zdemobilizowany i przydzielony w rezerwie do 5 pp Leg. Później został przeniesiony w rezerwie do 74 pułku piechoty w Lublińcu. 8 stycznia 1924 został zatwierdzony w stopniu kapitana ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 i 475. lokatą w korpusie oficerów rezerwy piechoty.

1 września 1922 został kierownikiem szkoły w Bytkowie, a później w Katowicach. W latach 30. XX w. obowiązki zawwodowe łączył z działalnością społeczną w Związku Legionistów Polskich jako prezes oddziału w Katowicach, Związku Nauczycielstwa Polskiego jko wiceprezes okręgu, Naszej Czytelni jako sekretarz na Górny Śląsk, Towarzystwie Przyjaciół Strzelca jako członek zarządu okręgu oraz jako członek Związku Strzeleckego, Stowarzyszenia „Zrąb”, LOPP, Ligi Morskiej i Rzecznej oraz Związku Obrony Kresów Zachodnich.

Zygmunt Zajchowski był esperantystą. Razem ze swa siostrą Janiną uczestniczył w VIII Światowym Kongresie Esperantystów, który odbył się w Krakowie w roku 1912.

W 1934, jako oficer rezerwy pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Katowice. Posiadał przydział do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr V. Był wówczas w grupie oficerów „powyżej 40 roku życia”.

9 lipca 1940 został deportowany do miejscowości Murża w powiecie nikolskim obwodu wołogodzkiego. Na podstawie amnestii dla obywateli polskich w ZSRR (12 sierpnia 1941) został zwolniony. Po uwolnieniu z zesłania został przyjęty do Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR i wyznaczony na stanowisko kwatermistrza 15 pułku piechoty.

Po 1945 zamieszkiwał w Londynie, gdzie zmarł 22 maja 1967. Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 126, rzad 4, miejsce 27).

Był żonaty z Zofią Skrzyszowską (1893–1969), nauczycielką, działaczką niepodległościową, odznaczoną Krzyżem Niepodległości, z którą miał trzy córki: Jadwigę (ur. 1922), Wandę (ur. 1925) i Hannę (ur. 1926). Jadwiga Zajchowska również została deportowana do m. Murża i zwolniona po amnestii.

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 3949 – 15 marca 1921 Krzyż Niepodległości – 17 marca 1932 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych czterokrotnie łotewski Order Pogromcy Niedźwiedzia III klasy

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Członkowie Ligi Morskiej i Kolonialnej (1930–1939) Kategoria:Członkowie Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej Kategoria:Członkowie Polowych Drużyn Sokolich Kategoria:Członkowie terytorialnych władz organizacyjnych Związku Legionistów Polskich Kategoria:Członkowie Związku Nauczycielstwa Polskiego (II Rzeczpospolita) Kategoria:Członkowie Związku Obrony Kresów Zachodnich Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1919–1939) Kategoria:Galicyjscy nauczyciele Kategoria:Kapitanowie piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie urodzeni w Krasnem (powiat rzeszowski) Kategoria:Nauczyciele II Rzeczypospolitej Kategoria:Nauczyciele związani z Katowicami Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Oficerowie 5 Pułku Piechoty Legionów Kategoria:Oficerowie 74 Górnośląskiego Pułku Piechoty Kategoria:Oficerowie dowództwa 3 Armii (II RP) Kategoria:Oficerowie piechoty Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Oficerowie Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR 1941–1942 Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Pogromcy Niedźwiedzia Kategoria:Polscy zesłańcy w ZSRR 1940–1941 Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Krzywopłotami 1914 Kategoria:Uczestnicy bitwy o Lwów 1918–1919 (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Polscy esperantyści Kategoria:Urodzeni w 1895 Kategoria:Zmarli w 1967 Kategoria:Żołnierze Legionu Wschodniego Kategoria:Żołnierze I Brygady Legionów Polskich