LASCO

mały|Sonda SOHO. LASCO to duża czarna skrzynia po przedniej do fotografa stronie. LASCO (Large Angle and Spectrometric COronograph) – zespół trzech koronografów kosmicznych znajdujących się na pokładzie sondy kosmicznej SOHO (SOlar and Heliopsheric Observatory). Działają one od 1995 roku, jednakże zostały niemal utracone wraz z całym satelitą w 1998 roku. Nieplanowanie odkryły także tysiące komet, przeważająco zdominowanych przez fragmenty z grupy Kreutza.

Pierwsze koronografy powstawały już w latach 30. XX wieku, jednakże oferowały one jedynie obrazy o małym polu widzenia jak i słabą jakość. Aby umożliwić dokładniejsze badanie korony, w 1987 koncepcja nowego koronografu LASCO została przedstawiona Europejskiej Agencji Kosmicznej i NASA, a w marcu 1988 oficjalnie ujawniono skład apartury naukowej misji SOHO – w tym LASCO.

Głównym celem tych koronografów było odpowiedzenie na nurtujące astronomów pytania:

jak przyspiesza wiatr słoneczny co tworzy koronalne wyrzuty masy (CME) jak rozmieszczony jest pył tworzący światło zodiakalne i jakie ma właściwości co jest przyczyną znacznie większej temperatury korony słonecznej w porównaniu z powierzchnią Słońca, fotosferą. W ciągu swoich 30 lat obserwacji, LASCO zaobserwowało 3 cykle słoneczne, 5200 komet oraz 40 000 CME.

Misja LASCO zostało opracowane przez Laboratorium Badawcze Marynarki Wojennej USA (Stany Zjednoczone), Instytut Aeronomii im. Maxa Plancka (Niemcy), Laboratorium Astronomii Kosmicznej (Francja) oraz Departament Badań Kosmicznych (Wielka Brytania)https://lasco-www.nrl.navy.mil/index.php?p=content/handbook/hndbk.

SOHO i jego instrumenty zostały wystrzelone rakietą Atlas-IIAS 2 grudnia 1995 roku z przylądku Canaveral na Florydzie. Na swój punkt docelowy SOHO dotarło 14 lutego 1996 roku, lecz LASCO pierwszą ekspozycję wykonało już 29 grudnia 1995 rokuhttps://sci.esa.int/web/soho/-/36883-lasco-c3-first-light.

Błędy dokonane podczas rutynowej kalibracji żyroskopu doprowadziły sondę SOHO do wpadnięcia w niekontrolowany ruch rankiem obrotowy 25 czerwca 1998 roku. Spowodowało to, że panele słoneczne w końcu przestały pobierać energię słoneczną co skutkowało całkowitą utratą zasilania. Zespół zajmujący się SOHO próbował wyprowadzić satelitę z ruchu spiralnego i skierować panele słoneczne jak i instrumenty z powrotem na Słońce. Po około trzech miesiącach wydawania precyzyjnych komend do sondy, udało się nakierować wszystkie instrumenty z powrotem na gwiazdę, co miało miejsce 16 września. Jednakże delikatna optyka instrumentu LASCO C1, wystawiona na ekstremalnie niską temperaturę -90°C, została trwale uszkodzona w wyniku incydentu. Od tego momentu działają jedynie dwa z pierwotnie trzech instrumentów LASCO.

Dane techniczne i specyfikacje LASCO jest zbudowane z dwóch obudów: pierwsza z nich (COB) mieści koronografy, systemy optyczne, matryce, itd. i jest przytwierdzona bezpośrednio do ciała sondy. Druga skrzynka (LEB) zawiera mikroprocesory nadzorujące obróbką obrazu, pamięcią, telemetrią oraz kontrolą instrumentów jak i elektronikę systemu. Główny korpus o masie 21 kg ma wymiary 33,95 × 32,3 × 136,2 cm. COB jest podzielone na dwie sekcje, w jednej z nich znajduje się C1 a w drugiej C2 i C3. Oś optyczna koronografu C2 jest także osią całego zespołu LASCO.

LASCO C1 był interferometrem Fabry'ego-Perota, podczas gdy LASCO C2 i C3 są koronografami rejestrującymi pasmo światła widzialnego. Choć pierwotnie system prowadził obserwacje korony od 1,1 do 30 Brueckner, G.E., Howard, R.A., Koomen, M.J. et al. The Large Angle Spectroscopic Coronagraph (LASCO). Sol Phys 162, 357–402 (1995). https://doi.org/10.1007/BF00733434, jego obecna wewnętrzna granica pola widzenia to 2,2 . Detektory zastosowane w przyrządach to matryce CCD o rozdzielczości 1024 × 1024 px. Piksele mają wymiary 21 µm × 21 µm. Dany detektor, mający masę 3 kg, zużywa moc 5 watów. Każdy z nich posiada cztery porty odczytu, choć tylko jeden jest używany w danej chwili.

Filtry LASCO C2 i C3 dysponują filtrami barwnymi. Pozwala to na skupienie się na ekspozycji zdjęć ujawniających różne struktury w koronie. Łącznie LASCO posiada 8 takich filtrów. Jednakże jeden filtr jest dostępny tylko dla C2, dwa jedynie dla C3, a pięć jest używanych przez oba. +Filtr KoronografDługość fali świetlnej w nanometrachpomarańczowyC2, C3540 – 640 niebieskiC2, C3420 – 520lekka czerwieńC2620 – 780HαC2, C3szerokość pasma: 2 nm przy 656,3 nmprzejrzystyC3400 – 850głęboka czerwieńC2, C3730 – 835trzy spolaryzowane, 0° ± 60°C2, C3400 – 850podczerwieńC3730 – 835

LASCO C3 Jego pole widzenia znajduje się w przedziale 3,7 do 30 . Długość to 889 mm licząc od wejścia do płaszczyzny ogniskowej, natomiast ogniskowa sama w sobie to 77,6 mm. Ze względu na szerokie pole widzenia, jeden piksel obejmuje dosyć duży obszar nieba, bo aż 56,0"/px. Rozdzielczość natomiast jest znacznie gorsza, gdyż wynosi 112". LASCO C3 rejestruje sygnał w zakresie od 3 × do .

Obrobione zdjęcia w formacie JPEG dostępne na oficjalnej stronie SOHO mają kolor niebieski. mały|LASCO C2 w dniu 21 stycznia 2026 roku.

LASCO C2 Prowadzi obserwacje korony słonecznej o jasności 2 × do 5 × w polu 2,2 – 6 od jego powierzchni. Rozmiar piksela na niebie to 11,4", a rozdzielczość wynosi 23".

LASCO C1 Miał pole widzenia od 1,1 do 3,0 i rejestrował koronę o jasności od do . Posiadał filtry umożliwiające obserwacje linii spektralnych Fe XIV, Ca XV, Na I, Fe X.

Odkrycia komet Ze względu na możliwość obserwacji słabego otoczenia wokół bardzo jasnego Słońca, możliwym stało się monitorowanie małych komet przelatujących przez pole widzenia. Odkrycie ponad 5200 takich obiektów było zupełnie niespodziewanym i nieplanowanym efektem ubocznym misji. Niemal wszystkie komety obserwowane przez LASCO to tzw. sungrazers czyli komety muskające Słońce, przeważająco zdominowane przez obfitą w małe fragmenty grupę Kreutza. Początkiem historii poszukiwań tychże obiektów było odkrycie małej komety typu Kreutz przez naukowca Shane'a Stezelbergera 20 sierpnia 1996 roku. Kometa ta otrzymała ona oznaczenie C/1996 Q2 (SOHO) oraz SOHO-1. Z biegiem lat, gwałtowny wzrost odkryć doprowadził do powstania projektu cywilnego NASA o nazwie Sungrazer Project dzięki któremu każda osoba z dostępem do internetu może zgłaszać potencjalne odkrycia. Ponad 95% odkryć zostało dokonanych przez pasjonatów astronomii, a nie profesjonalnych badaczy.

Łowcy komet zidentyfikowali także kilka nowych, wcześniej nieznanych rodzin komet. Są to grupa Meyera, Marsdena, Krachta oraz Krachta II. Ich odkrycia zostały ogłoszone w 2002 roku. mały|SOHO-5000 – pięciotysięczna kometa odkryta przez LASCO. Znaleziona została 25 marca 2024 przez chińczyka Hanjie Tan. Około 85% komet odkrywanych przez SOHO to komety z grupy Kreutza. Charakteryzują się tym, iż pochodzą one od jednej wielkiej komety (możliwe, że mającej jądro o średnicy >100 km), która rozpadła się na wiele mniejszych fragmentów tysiące lat temu. Perychelia fragmentów z tej grupy znajdują się w odległości mniejszej niż 1 od powierzchni Słońca, osiągając przy tym prędkości rzędu setek km/s. Same obiekty przy tym zazwyczaj nie przekraczają rozmiaru dziesiątek metrów. +Nazwa grupyUdział procentowy danej grupy w odkryciachKreutz85,2%Meyer7,0%nie należące do żadnej grupy5,0%Marsden1,5%Kracht1,0%Kracht II0,3%

Przypisy

Linki zewnętrzne

https://lasco-www.nrl.navy.mil/ – oficjalna strona internetowa projektu LASCO.

Kategoria:Astronomia obserwacyjna Kategoria:Przyrządy astronomiczne