Regiment piechoty koronnej królewicza – oddział koronny autoramentu cudzoziemskiego wojska I Rzeczypospolitej XVII i XVIII wieku (okresu wojny smoleńskiej, wojny polsko-tureckiej 1683–1699 i wielkiej wojny północnej).
Formowania i zmiany organizacyjne W pierwszej połowie XVII wieku w armii I Rzeczypospolitej zaczęto na większą skalę tworzyć oddziały autoramentu cudzoziemskiego. Jego podstawę stanowiła piechota w swojej masie organizowana według wzorów niemieckich i zwana potocznie „ludem ognistym”. Podstawową jednostką organizacyjną i taktyczną piechoty był regiment. Na jego czele stał szef regimentu – pułkownik (oberszter). Regiment formowany był systemem wolnego bębna Składał się ze sztabu i kilku rot z małą primaplaną. Podstawową jednostka obrachunkową była porcja.
W XVII wieku wojska Rzeczypospolitej prowadziły działania wojenne na kilku frontach. Walczyły z wojskami szwedzkimi, powstańcami Chmielnickiego, Carstwem Moskiewskim, Tatarami Chanatu Krymskiego i Imperium Osmańskim.
Regiment królewicza Jana Kazimierza pod dowództwem pułkownika Henryka Denhoffa wziął udział w odsieczy smoleńskiej 1633 roku. Posiadał on w swojej strukturze 6 rot i liczył 1200 porcji.
W obliczu nowej wojny z Turcją, do której Polska przystąpiła w 1883 w sojuszu zaczepno-odpornym z cesarstwem, sejm uchwałą z 17 kwietnia określił liczebność armii koronnej na 36000 porcji, w tym piechoty na 12870 stawek żołdu. W wyprawie pod Wiedeń miało wziąć udział 36 jednostek piechoty cudzoziemskiego autoramentu. Wojska koronne ześrodkowały się pod Krakowem. Stąd 15 sierpnia wyruszyły w dwóch kolumnach na południe. Całością dowodził król Jan III Sobieski. W odsieczy wiedeńskiej wziął udział też regiment królewicza Jakuba liczący 545 porcji. Faktyczne dowództwo sprawował nad nim płk Otton Seswegen. Żołnierze regimentu wchodzili w skład piechoty prawego skrzydła – brygady gen. Ernesta Dönhoffa.
W 1686 król Jan Sobieski zorganizował kolejne uderzenie na Mołdawię. Armia była gotowa do działań z początkiem lipca. W tym czasie regiment piechoty królewicza liczył 390 porcji.
W wyniku silnego wyczerpania kraju długoletnią wojną z Turcją, w 1690 sejm warszawski obniżył komput wojska koronnego i ustalił liczbę piechoty niemieckiej na 11040 porcji, a węgierskiej na 650 porcji. Zgodnie z tym etatem, regiment królewicza Jakuba z frejkompanią Henrykowskiego liczył 600 porcji.
W 1699 sejm uchwalił przejście wojska na stopę pokojową. Nowy komput nie wymienia regimentu królewicza; wymienia natomiast regiment gen. Koszkiela w sile 250 porcji.
W związku z rozpoczynającą sie wielką wojną północną, w organizacji piechoty cudzoziemskiego zaciągu zaszły pewne zmiany. Piechota niemiecka w tym czasie liczyła 6640 porcji i była zgrupowana w 24 regimentach. W 1702 regiment królewicza Jakuba pod Koszkielem liczył 250 porcji, a na leżach zimowych stacjonował w Kamieńcu.
W związku z trwającą wielką wojną północną, w 1703 sejm lubelski ustalił liczbę piechoty na 16600 porcji. Zgodnie z tym etatem regiment królewicza Augusta liczył wtedy 1500 porcji.
Na przełomie 1709/1710 odnotowano w rejestrach 19 regimentów i batalionów piechoty o sile 12100 porcji. Zgodnie z etatem regiment królewicza Augusta liczył 13 kompanii po 96 szeregowych; razem 1248 „głów”.
Pod koniec pierwszej dekady XVIII w zmniejszono liczbę piechoty i zreorganizowano regimenty. Regiment królewicza Augusta pod Rybińskim liczył 1000 porcji. W 1710 regiment królewicza pod gen. Z. Rybińskim zmienił nazwę na regiment generała artylerii koronnej.
Ustalony na sejmie 1717 komput wojska koronnego przewidywał zreorganizowanie piechoty i sformowanie, zamiast 21 oddziałów, jedynie sześciu regimentów (gwardii, królowej, królewicza, buławy wielkiej i buławy polnej oraz artylerii koronnej) i trzech samodzielnych chorągwi janczarskich (hetmana wielkiego, hetmana polnego i marszałka wielkiego). Regiment królewicza po reorganizacji liczył 1000 porcji.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Regimenty piesze koronne Kategoria:Oddziały I Rzeczypospolitej biorące udział w wyprawie na Mołdawię (1686) Kategoria:Piechota koronna w dobie wojny północnej Kategoria:Regimenty autoramentu cudzoziemskiego Kategoria:Piechota koronna w dobie wojny polsko-rosyjskiej (1632–1634) Kategoria:Oddziały I Rzeczypospolitej biorące udział w odsieczy smoleńskiej Kategoria:Piechota koronna w dobie wojny polsko-tureckiej (1683–1699) Kategoria:Oddziały polskie walczące w bitwie pod Wiedniem